BS Cao Việt Dũng-Phó giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh cho biết, không phải bệnh đại tràng nào cũng giống nhau, những loại bệnh đại tràng không có tổn thương niêm mạc sẽ ít có nguy cơ trở thành ung thư, còn loại bệnh đại tràng có tổn thương niêm mạc hoặc polyp, nếu không phát hiện và xử lý sớm dễ dẫn tới viêm đại tràng mạn tính, lâu dần có thể tiến triển thành ung thư.
Bệnh đại tràng là một bệnh thường gặp, phổ biến ở đường tiêu hóa. Nhưng hiện nay, nhiều người vẫn có quan niệm chưa đúng, cứ nghĩ đi ngoài, đau bụng là mắc bệnh đại tràng, hay khi có dấu hiệu mắc bệnh lại ngại đi khám, khi bệnh nặng mới vào viện, việc điều trị rất khó khăn.
Theo BS Dũng, bệnh đại tràng chức năng hoàn toàn không có tổn thương niêm mạc đại tràng. Bệnh nhân chỉ có triệu chứng như đau bụng, rối loạn tiêu hóa, khi táo bón, lúc đi lỏng… Thực hiện soi đại tràng thấy bình thường. Đây gọi là bệnh đại tràng chức năng hay đại tràng mạn tính. Bệnh này thường gây ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống cũng như trong sinh hoạt nhưng không gây nguy hiểm đến tính mạng. Đại tràng chức năng còn được gọi là hội chứng ruột kích thích, thường gặp ở người trẻ. Có khoảng 10-20% dân số gặp vấn đề đại tràng kích thích. Nguyên nhân do môi trường sống, thực phẩm, do cơ địa của người bệnh và nguyên nhân rất thường gặp là do stress- căng thẳng trong công việc – dẫn tới hội chứng ruột kích thích mà gây ra những triệu chứng giống với bệnh đại tràng.
Loại thứ hai là bệnh đại tràng có tổn thương thực thể trên niêm mạc, khi nội soi có thể có hình ảnh viêm như viêm loét đại tràng chảy máu, hoặc bệnh crohn…. đều có tổn thương. Theo thống kê, những người mắc bệnh này sau khoảng 8-10 năm mắc bệnh có trường hợp sẽ tiến triển, từ những tế bào lành tính sẽ chuyển thành tế bào ác tính, sinh ra tổn thương gọi là ung thư.
Đối với loại bệnh đại tràng ban đầu không có viêm, tổn thương lúc đầu là những polyp, đa phần là lành tính, nhưng loại polyp tuyến kích thước lớn trên 1cm có nguy cơ gây ung thư rất cao.Việc phát hiện và xử trí sớm các polyp ở đại tràng rất quan trọng, góp phần ngăn chặn nguy cơ ung thư cũng như giảm thiểu gánh nặng tài chính cho gia đình bệnh nhân và xã hội.
Với bệnh đại tràng tổn thương gây viêm như viêm loét đại tràng chảy máu, người bệnh thường đi ngoài phân nhày máu, thường gặp ở người trên 50 tuổi. BS Dũng khuyến cáo, những người từ 50 tuổi trở lên có nguy cơ bị bệnh đại tràng cao hơn nhiều so với những người trẻ, nên cần đi tầm soát bệnh đại tràng định kỳ. Ngoài ra những người có yếu tố nguy cơ cao như có bố mẹ hoặc anh em ruột bị ung thư đại tràng, cần đi tầm soát bệnh đại tràng sớm hơn, hay những người có tiền sử polyp đại tràng, hoặc mắc bệnh đại tràng mạn tính…. cần đi khám bệnh đại tràng định kỳ. Nếu phát hiện ung thư đại tràng giai đoạn sớm, khả năng chữa trị đạt kết quả rất cao, bác sĩ có thể giữ nguyên đại tràng cho người bệnh. Nếu một người 50 tuổi không có yếu tố nguy cơ, khi soi đại tràng thấy bình thường thì sau 10 năm mới cần tầm soát lại bệnh đại tràng.
Triệu chứng sớm của ung thư đại tràng là xuất hiện lượng máu nhỏ trong phân. Đôi khi máu quá ít phải làm xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân. Khi khối u đã lớn, các triệu chứng khác có thể xuất hiện như thay đổi thói quen đại tiện,táo bón tiêu chảy xen kẽ, thiếu máu không rõ nguyên nhân, mệt mỏi, đau bụng, sút cân không rõ nguyên nhân… Nếu dựa vào triệu chứng thường bỏ lỡ cơ hội phát hiện bệnh do vậy cần chủ động khám sàng lọc nhất là người có yếu tố nguy cơ.
Theo các nghiên cứu, ung thư đại tràng xuất hiện nhiều ở người ăn nhiều thịt đỏ, thịt có chất bảo quản, người béo phì, hút thuốc lá, lạm dụng rượu. Những người ít vận động thể lực tỷ lệ mắc bệnh cao hơn những người hay tập thể dục thể thao. Nhóm người ăn nhiều rau và chất xơ, ăn uống hợp vệ sinh cũng ít mắc bệnh hơn. Cần lưu ý không nên để táo bón kéo dài, có thể bổ sung thực phẩm có vi khuẩn có lợi cho sức khỏe như sữa chua, giúp hệ vi sinh vật gồm các vi khuẩn và nấm men tồn tại trong hệ tiêu hóa, trong đó có đại tràng. Việc mất cân bằng hệ vi sinh vật có lợi sẽ khiến người bệnh gặp vấn đề tiêu chảy, nhất là ở những người dùng thuốc kháng sinh.
BS Dũng cho biết, để bảo vệ sức khỏe phòng ung thư đại tràng cần phải tuân thủ bữa ăn lành mạnh, cân đối giữa các nhóm thực phẩm như đường bột, đạm , rau xanh – Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo 1 người trưởng thành cần ăn tối thiểu 400g rau xanh một ngày bởi thiếu chất xơ là một trong những nguyên nhân gây ung thư đại tràng . Cần tăng cường từ 100-300g quả chín, gạo không nên vò sát kỹ. Ngoài ra cần tăng cường cá, đậu đỗ, giảm ăn thịt đỏ, chọn các chế phẩm sữa cung cấp vi khuẩn có ích cho đường ruột giúp hệ tiêu hóa khỏe mạnh hơn, có lối sống lành mạnh, tăng cường thể dục, hạn chế rượu bia….
Trần Mai