Vừa qua, nhóm tác giả nghiên cứu Cao Trường Sinh cùng cộng sự Đại học Y Khoa Vinh thực hiện nghiên cứu báo cáo đề tài “Đánh giá hiệu quả một số giải pháp can thiệp dự phòng loãng xương ở người từ 40 tuổi trở lên tại thành phố Vinh tỉnh Nghệ An”.
Đối tượng nghiên cứu là 1560 người tuổi từ 40 trở lên đã được đo mật độ xương tại vị trí xương gót bằng máy Osteosys 3000-EXA (X quang năng lượng kép) và đã được chẩn đoán giảm mật độ xương và loãng xương theo tiêu chuẩn của WHO 1994; gồm 743 người giảm mật độ xương và 817 người loãng xương.
Phương pháp nghiên cứu, thiết kế dựa trên can thiệp cộng đồng, đánh giá bằng so sánh kết quả trước sau. Các giải pháp can thiệp được tiến hành trên 2 nhóm như sau:
Nhóm 1: nhóm người giảm mật độ xương (743 người), Áp dụng giải pháp chỉ tuyên truyền nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi nâng cao chất lượng sinh hoạt bằng tài liệu. Cụ thể:
+ Tuyên truyền bằng tài liệu nâng cao nhận thức về hậu quả của bệnh loãng xương, thay đổi hành vi như ăn uống thực phẩm giàu canxi, vận động thể lực, tập thể dục và thể thao, đi bộ, không hút thuốc lá, giảm rượu bia, thận trọng khi dùng cocticoid.
+ Tư vấn bổ sung canxi bằng cách uống 2 cốc sữa có canxi/ngày và tư vấn dùng viên canxi bổ sung trong 9 tháng.
Nhóm 2: nhóm người bị loãng xương (817 người). Áp dụng giải pháp tuyên truyền bằng tài liệu + tập huấn, hướng dẫn thực hiện. Cụ thể:
+ Tuyên truyền bằng tài liệu nâng cao nhận thức về hậu quả của bệnh loãng xương, thay đổi hành vi như ăn uống thực phẩm giàu canxi, vận động thể lực, tập thể dục và thể thao, đi bộ, không hút thuốc lá, giảm rượu bia, thận trọng khi dùng cocticoid.
+ Bổ sung canxi bằng cách uống 2 cốc sữa có canxi/ngày và kê đơn dùng viên canxi bổ sung trong 9 tháng.
+ Tập huấn, hướng dẫn thực hiện chế độ đi bộ theo từng nhóm dựa vào chỉ số BMI và đề phòng ngã gãy xương.
+ Tập huấn, hướng dẫn chế độ ăn đối với bệnh nhân loãng xương.
Đánh giá hiệu quả sau 9 tháng can thiệp bằng đo mật độ xương tại vị trí xương gót bằng máy Osteosys 3000-EXA của Hàn Quốc.
Về vấn đề này, nghiên cứu của Ninh Thị Nhung (2008), tiến hành can thiệp trên 139 phụ nữ độ tuổi từ 40-65 tại Thái Bình cho thấy hiệu quả phục hồi mật độ xương nhóm can thiệp cao hơn nhóm đối chứng đối với xương quay là 10,2%, xương chày là 42,8%. Tỷ lệ mắc mới giảm mật độ xương ở nhóm can thiệp thấp hơn nhóm đối chứng đối với xương quay là 21,4%, xương chày là 25,7%.
Tỷ lệ luyện tập TDTT phòng chống bệnh loãng xương trước can thiệp: 36,5%, sau can thiệp: 81,6%, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,05. Nghiên cứu của Nguyễn Trung Hòa cho thấy: tỷ lệ người dân thực hành tập luyện thể dục từ 37,9% trước can thiệp tăng lên 57,9% sau can thiệp, hiệu quả can thiệp về tập thể dục là 49,1%. Tỷ lệ người dân tập thể thao từ 7,1% trước can thiệp tăng lên 11,3% sau can thiệp, hiệu quả can thiệp về tập thể thao là 117%. Kết quả này cũng phù hợp với tỷ lệ kiến thức tăng sau can thiệp và tại các địa phương can thiệp đã hình thành câu lạc bộ. Loãng xương – Dưỡng sinh và kết quả cũng cho thấy tỷ lệ người dân tham gia tăng sau can thiệp (7,8% so với trước can thiệp là 3,7%) và sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,01. Nhiều nghiên cứu trên thế giới đều cho kết quả luyện tập thể lực sẽ cải thiện tình trạng mật độ xương. Như vậy sau nghiên cứu tỷ lệ người dân nhận thức và thực hiện luyện tập TDTT để phòng tránh loãng xương cao hơn so với trước can thiệp.
Thực hiện chế độ ăn uống bổ sung các loại thức ăn có chứa nhiều canxi thực sự đã được cải thiện sau can thiệp, hầu hết người dân khi biết mình bị giảm mật độ xương hoặc loãng xương đều có ý thức sử dụng các loại thức ăn có chứa nhiều canxi. Về kết quả can thiệp các biện pháp bổ sung can xi trong khẩu phần ăn và uống viên can xi, nghiên cứu của Nguyễn Trung Hòa tại Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương can thiệp trên 422 người cho thấy: tỷ lệ người có thói quen uống sữa tăng rất ít sau can thiệp (27,6% so với trước can thiệp 27%), tỷ lệ người có uống viên thuốc can xi tăng nhẹ từ 7,1% lên 10,3%, tuy nhiên tỷ lệ người thực hiện ăn uống tăng cường dinh dưỡng bổ sung canxi tăng khá cao (15,9% trước can thiệp tăng lên 64,2% sau can thiệp).
Trước can thiệp tỷ lệ người dân thực hiện bổ sung can xi bằng uống sữa thấp nhưng sau can thiệp kết quả thực hiện bổ sung can xi bằng sữa giàu can xi: hơn 1/3 số đối tượng có giảm mật độ xương và loãng xương uống bổ sung 2 cốc sữa giàu can xi/ngày (35-36%). Một nghiên cứu trên 200 phụ nữ Trung Quốc 57 tuổi và được bổ sung 2 ly sữa giàu calci mỗi ngày, thấy nhóm uống sữa có tốc độ mất xương chậm hơn rõ rệt so với nhóm không uống sữa. Hiệu quả can thiệp trên uống sữa là 20,7%, uống viên can xi 80,7% và ăn uống thức ăn có hàm lượng can xi cao là 179%. Kết quả này cũng phù hợp với sự gia tăng tỷ lệ hiểu biết của người dân, 19,8% người dân hiểu biết nên các yếu tố nguy cơ trước can thiệp tăng lên 59,6% sau can thiệp, 26,7% người dân hiểu biết về kiến thức phòng bệnh trước can thiệp tăng lên 69,8% sau can thiệp.
Hiệu quả can thiệp trên điểm số T-Score và % mật độ xương ở nhóm giảm mật độ xương (nhóm 1): Sau 9 tháng can thiệp ở nhóm giảm mật độ xương đã có cải thiện về điểm số T-Score và % mật độ xương. Trước can thiệp ở nhóm này T-Score: -1,7+0,42, sau can thiệp T-Score tăng lên rõ rệt: -1,41+0,39, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,05. Trước can thiệp ở nhóm này % mật độ xương 77,06+8,4, sau can thiệp% mật độ xương tăng lên rõ rệt: 88,6+5,7, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,05.
Hiệu quả can thiệp trên điểm số T-Score và % mật độ xương ở nhóm loãng xương (nhóm 2): Sau 9 tháng can thiệp ở nhóm loãng xương đã có cải thiện về điểm số T-Score và % mật độ xương. Trước can thiệp ở nhóm này T-Score: -3,4+0,42, sau can thiệp T-Score tăng lên rõ rệt:-2,6+0,6, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,05. Trước can thiệp ở nhóm này % mật độ xương 58,9+23,5, sau can thiệp % mật độ xương tăng lên rõ rệt: 70,5+10,7, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,05.
Tác giả nghiên cứu có kết luận, các giải pháp nâng cao nhận thức về bệnh, làm thay đổi hành vi ăn uống các thực phẩm giàu canxi, luyện tập thể dục thể thao, đề phòng gãy xương, uống sữa giàu canxi và uống viên canxi bổ sung có hiệu quả làm tăng mật độ xương.
Lâm Quyên