Ung thư buồng trứng là một trong những ung thư phụ khoa hay gặp ở phụ nữ trên thế giới cũng như Việt Nam, gây tử vong hàng đầu của phụ nữ. 

Năm 2010, tại Mỹ ghi nhận 21.880 trường hợp mới mắc nhưng chỉ dưới 40% phụ nữ được chữa khỏi, 13.850 phụ nữ tử vong vì căn bệnh này. Trong năm 2008, 225.000 trường hợp mới được chẩn đoán và 140.000 phụ nữ tử vong vì căn bệnh này trên toàn thế giới. Ở Việt Nam, ung thư buồng trứng xếp hàng thứ hai trong số các ung thư của phụ nữ.

Buồng trứng nằm sâu trong tiểu khung nên ở giai đoạn đầu việc chẩn đoán sớm ung thư buồng trứng thường gặp khó khăn, do đó có tới 70% bệnh nhân bị ung thư buồng trứng được phát hiện ở giai đoạn muộn. CA125 là chất chỉ điểm sinh học được sử dụng rộng rãi nhất trong ung thư buồng trứng, tuy nhiên độ nhạy của CA125 chỉ đạt tối đa 80% ở bệnh nhân bị ung thư buồng trứng, không đặc hiệu để dự báo sớm ung thư buồng trứng. Trong những năm gần đây HE4 đã được tìm thấy trong hơn một nửa trong số các khối u buồng trứng mà không thể hiện CA125. Sự kết hợp HE4 và CA125 trong chỉ số ROMA rất tiềm năng, đem lại độ nhạy và độ đặc hiệu cao giúp phát hiện sớm ung thư buồng trứng.

Nhóm nghiên cứu gồm tác giả Nguyễn Vũ Quốc Huy cùng cộng sự Bộ môn phụ sản trường Đại học y Dược Huế, khoa sản bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Định thực hiện “Nghiên cứu giá trị của HE4 và ROMA trong dự báo ác tính khối u buồng trứng”.

Đối tượng nghiên cứu gồm 178 bệnh nhân được chẩn đoán lâm sàng là u buồng trứng lành tính và ung thư buồng trứng được phẫu thuật khối u tại bệnh viện Trung ương Huế từ tháng 1 năm 2015 đến tháng 6 năm 2016. 

Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân: Bệnh nhân vào viện được chẩn đoán xác định là u buồng trứng hoặc ung thư buồng trứng, có chỉ định phẫu thuật và có kết quả mô bệnh học sau phẫu thuật.Bệnh nhân được siêu âm, hoặc cắt lớp vi tính kiểm tra khối u.Bệnh nhân có xét nghiệm HE4, CA125 trước mổ.

Phương pháp nghiên cứu: mô tả nghiên cứu.

Bước 1: hỏi bệnh sử, tiền sử bệnh liên quan, thăm khám lâm sàng ghi vào phiếu nghiên cứu, tiến hành làm các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết: siêu âm (theo thang điểm Tokyo), CA125, HE4.

Bước 2: Tính toán chỉ số ROMA để dự báo ác tính khối u buồng trứng trước khi phẫu thuật. Cách tính chỉ số ROMA (Rist of ovarian malignancy algorthm: chỉ số nguy cơ ác tính của u buồng trứng).

+ Phụ nữ trước mãn kinh:PI = -12,0 + 2,38*[HE4] + 0,0626[CA125]

- PI: chỉ số dự đoán

- ROMA = exp(PI) / [1 + exp (PI)] * 100

- Nếu ROMA > 7,4%, nguy cơ ác tính cao.

- Nếu ROMA < 7,4%, nguy cơ ác tính thấp.

+ Phụ nữ sau mãn kinh:PI = -8,09 + 1,04*[HE4] + 0,732 [CA125]

- PI: chỉ số dự đoán

- ROMA = exp(PI) / [1 + exp (PI)] * 100

- Nếu ROMA > 25,3%, nguy cơ ác tính cao.

- Nếu ROMA < 25,3%, nguy cơ ác tính thấp.

Bước 3: Bệnh nhân được phẫu thuật và gởi bệnh phẩm làm giải phẫu bệnh.

Bước 4: Đối chiếu kết quả HE4, ROMA và CA125 với giải phẫu bệnh.

Bác sĩ Nguyễn Vũ Quốc Huy phân tích báo cáo , nghiên cứu thực hiện trên quần thể phụ nữ có khối u buồng trứng nhập viện để phẫu thuật, dùng kết quả giải phẫu bệnh là tiêu chuẩn vàng cho quyết định có hay không có ung thư buồng trứng, với điểm cắt được chọn cho HE4 được gọi là dương tính khi giá trị HE4 > 140pmol/l ở phụ nữ mãn kinh hoặc > 70pmol/l ở phụ nữ chưa mãn kinh.

BS Huy chọn điểm cắt của HE4 trong nghiên cứu là 70pmol/l cho phụ nữ chưa mãn kinh và 140pmol/l cho phụ nữ mãn kinh, do nhóm nghiên cứu tìm thấy mối liên quan gần giống với nghiên cứu của Tô Thị Thục Trang (2014), tác giả Chan 2013 và Karlsen năm 2012 thực hiện trên quần thể phụ nữ có khối u vùng chậu ở 6 nước Châu Á, Việt Nam cũng là nước Châu Á nên có sự tương đồng về yếu tố con người. Tiêu chuẩn vàng trong nghiên cứu của các tác giả trên trong nghiên cứu cũng là giải phẫu bệnh.

Kết quả nghiên cứu ghi nhận HE4 tốt hơn CA125 và ROMA ở cả 5 chỉ số (độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị tiên đoán dương, giá trị tiên đoán âm và diện tích dưới đường cong ROC). Trong đó diện tích dưới đường cong ROC là chỉ số quyết định khi so sánh giá trị của xét nghiệm này hơn xét nghiệm khác. Nghiên cứu đã cho thấy diện tích dưới đường cong HE4 là 0,976 cao hơn so với CA125 là 0,853 và với ROMA là 0,885. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê (p < 0,05).

Theo phân loại giá trị xét nghiệm dựa vào diện tích dưới đường cong ROC, HE4 là xét nghiệm có giá trị cao trong khi đó CA125 và ROMA chỉ có giá trị trung bình. Điều này có nghĩa là so với xét nghiệm hiện đang dùng CA125, xét nghiệm mới HE4 đã cải thiện chẩn đoán UTBT hơn, và khi kết hợp cả hai chỉ số CA125 và HE4 trong cùng một chỉ số ROMA không những không làm tăng giá trị chẩn đoán so với HE4 đơn thuần mà còn hại thấp giá trị của HE4 vốn có. Điều này lý giải là so với CA125, HE4 chuyên biệt hơn cho UTBT, nên HE4 sẽ độ chính xác cao hơn CA125 đơn thuần và việc kết hợp hai chỉ số này có thể làm giảm tính chuyên biệt của HE4 cho UTBT mặc dù theo suy luận việc kết hợp hai chỉ số (ROMA) phần nào cung cấp nhiều thông tin hơn. Điều này cũng phù hợp với nghiên cứu của Tô Thị Thục Trang (2014). Cả 3 chỉ số này đều có giá trị tiên đoán âm khá cao trong khi đó chỉ độ nhạy của HE4 có độ nhạy cao, nên theo nhận định trên chỉ có HE4 là xét nghiệm có vai trò trong chẩn đoán sơm UTBT để từ đó có hướng xử lý thích hợp cho bệnh nhân.

Tác giả nghiên cứu có kết luận HE4 và ROMA có giá trị dự báo ung thư buồng trứng cao, trong đó ở nhóm bệnh nhân mãn kinh có giá trị dự báo tốt hơn so với nhóm chưa mãn kinh. Nghiên cứu này cho thấy HE4 có các chỉ số giá trị dự báo (độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị tiên đoán dương, giá trị tiên đoán âm) cao hơn rõ rệt so với CA125 và cũng cao hơn so với ROMA.

Thanh Tùng