Chương trình K = K và PrEP đều hướng tới mục tiêu chấm dứt đại dịch HIV. Tuy nhiên, hai chương trình này có điểm giống và khác nhau.
Chương trình K = K
K=K là viết tắt của thông điệp "Không phát hiện = Không lây truyền". Điều này có nghĩa rằng nếu người sống chung với HIV uống thuốc ARV hằng ngày theo chỉ định của bác sĩ, đạt được và duy trì tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện (dưới 200 bản sao/ml máu) thì không có nguy cơ làm lây truyền HIV qua đường tình dục sang cho bạn tình không nhiễm HIV.
Nếu xét nghiệm mà có kết quả dương tính với HIV, hãy đăng ký ngay vào chương trình và bắt đầu điều trị ARV càng sớm càng tốt. Dùng thuốc ARV hàng ngày theo chỉ định của bác sĩ. Một khi tải lượng vi rút trong máu đạt dưới ngưỡng phát hiện trong 6 tháng, thì bạn không thể lây truyền HIV cho bạn tình.
K=K là một phong trào do cộng đồng lãnh đạo và phát triển mạnh mẽ gồm những người ủng hộ chương trình phòng, chống HIV/AIDS, các nhà hoạt động, nhà nghiên cứu…đoàn kết để biến K=K thành hiện thực, giúp cho những người nhiễm HIV cải thiện cuộc sống và tăng tốc mục tiêu kết thúc đại dịch AIDS.
PrEP (Dự phòng trước phơi nhiễm HIV)
PrEP là sử dụng thuốc kháng vi rút (ARV) để dự phòng lây nhiễm HIV ở người có nguy cơ cao chưa bị nhiễm HIV, giúp phòng ngừa lây nhiễm HIV. PrEP bao gồm việc dùng thuốc kháng virus hay chất ức chế men sao chép ngược nucleoside của HIV (NRTI) để ngăn chặn sự phát triển của virus HIV trong cơ thể người dùng.
Trước khi sử dụng PrEP, người dùng cần phải xét nghiệm HIV, và nên xét nghiệm cả chức năng gan và thận. Người dùng đặc biệt lưu ý, thuốc PrEP chỉ dành cho những người âm tính với HIV.
Nếu đã tiếp xúc với HIV hoặc có các triệu chứng cấp tính, người bệnh sẽ phải đợi để chắc chắn rằng mình có kết quả xét nghiệm âm tính trước khi tiếp tục dùng thuốc PrEP. Không được dùng PrEP cho những người đang mắc HIV.
Hiện nay trên thế giới có hai loại gốm thuốc uống và PrEp dạng tiêm.
Tại Việt Nam, PrEP dạng uống đang được sử dụng tại 26 địa phương. Thuốc PrEP dạng tiêm hiện chưa có.
Tỉnh Khánh Hòa là một trong những địa phương triển khai chương trình PrEP tại 4 cơ sở y tế trên địa bàn TP. Nha Trang, TP. Cam Ranh, TX. Ninh Hòa và huyện Diên Khánh. Trong năm 2023, đã có 533 khách hàng sử dụng ít nhất 1 lần thuốc PrEP, trong đó tập trung chủ yếu là các bạn nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) và các nhóm nguy cơ cao khác.
Dưới đây là thông tin các cơ sở y tế cung cấp PrEP miễn phí tại Khánh Hòa:
Có thể nói, chương trình K=K và PrEP là hai chìa khóa rất quan trọng giúp Việt Nam chấm dứt đại dịch HIV/AIDS theo kế hoạch. Tuy nhiên, K = K hay PrEp vẫn cần phải song hành và cùng nhau phát triển để hỗ trợ cho nhau tiến tới chấm dứt đại dịch được tốt hơn.
Theo PGS, TS Phan Thị Thu Hương, Cục trưởng Cục Phòng Chống HIV/AIDS, Bộ Y tế cần tiếp tục thực hiện truyền thông về K=K và tình trạng trung tính HIV, điều trị là dự phòng. Bên cạnh đó, tiếp tục áp dụng những khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới trong việc tổ chức hệ thống xét nghiệm, điều trị HIV/AIDS và theo dõi kết quả điều trị.
Cùng với đó là tăng cường truyền thông về hiệu quả của điều trị HIV/AIDS để người có hành vi nguy cơ dễ lây nhiễm tiếp cận sớm với các dịch vụ xét nghiệm, điều trị; để cán bộ y tế, người thân, gia đình và cộng đồng không kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV; người nhiễm HIV và người có hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV cũng phải tự vươn lên, vượt qua khó khăn, rào cản, không tự kỳ thị chính mình.
Một vấn đề khác cần được quan tâm đó là cải tiến công tác xét nghiện HIV theo hướng thuận lợi cho những người có hành vi nguy cơ cao với các mô hình khác nhau như xét nghiệm tại cộng đồng, qua trang web, tự xét nghiệm để phát hiện sớm nhiễm HIV và được điều trị ARV sớm, hỗ trợ tuân thủ điều trị để bệnh nhân sớm đạt tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện.
Rất quan trọng để nhớ rằng thông điệp K=K chỉ tập trung vào lây truyền qua quan hệ tình dục. Một người sống chung với HIV giữ được tải lượng virút không thể phát hiện trong ít nhất sáu tháng thì không thể lây truyền HIV cho bạn tình ngay cả khi họ quan hệ tình dục mà không dùng bao cao su. Việc quan hệ tình dục với một người biết đã nhiễm HIV nhưng đang điều trị ARV và có tải lượng virút không phát hiện thì an toàn hơn nhiều so với quan hệ tình dục với người sống chung với HIV mà họ không hề biết tình trạng nhiễm của mình, hoặc người biết mình bị nhiễm HIV nhưng không điều trị ARV.
Hãy xét nghiệm HIV để biết tình trạng nhiễm của mình. Nếu kết quả xét nghiệm dương tính thì điều trị HIV ngay, giữ sức khỏe tốt và ngăn ngừa lây truyền HIV. Nếu kết quả xét nghiệm âm tính thì đây là cơ hội để thảo luận về những cách để không bị lây nhiễm, như sử dụng bao cao su, uống thuốc dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) hằng ngày.
Lâm Quyên