Theo Bộ Y tế, bệnh Đậu mùa khỉ (monkeypox) được ghi nhận lần đầu tiên vào năm 1958 trên các đàn khỉ được nuôi để nghiên cứu tại Copenhaghen, do đó có tên là bệnh đậu mùa khỉ. Năm 2003 đã có một đợt bùng phát ngoài phạm vi Châu Phi. Trường hợp đầu tiên nhiễm đậu mùa khỉ trong đợt dịch gần đây được phát hiện ở Anh Quốc vào ngày 06/5/2022. Ngày 23/7/2022, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng quốc tế đối với bệnh đậu mùa khỉ.
Theo số liệu của tổ chức Y tế thế giới (WHO) đến cuối tháng 9/2023, toàn cầu đã có hơn 90.618 ca bệnh và gần 200 ca tử vong do đậu mùa khỉ. Tính đến ngày 5/10/2023, Việt Nam đã ghi nhận 09 trường hợp bệnh đậu mùa khỉ trong đó tập trung ở khu vực miền Nam và trong đó có các trường hợp ghi nhận nhiễm HIV và có hành vi quan hệ tình dục đồng giới (MSM).
Để triển khai các hoạt động ứng phó với bệnh đậu mùa khỉ trong các nhóm nguy cơ cao lây nhiễm HIV, người nhiễm HIV, Cục Phòng, chống HIV/AIDS ban hành công văn số 1289/AIDS-DP ngày 13/10/2023 về việc triển khai Hướng dẫn triển khai hoạt động dự phòng bệnh đậu mùa khỉ cho nhóm nguy cơ cao lây nhiễm HIV.
Bệnh đậu mùa khỉ là bệnh lây truyền từ động vật sang người, việc lây truyền từ người sang người khi tiếp xúc trực tiếp gần, lây qua vết thương hở, dịch cơ thể, giọt bắn lớn của đường hô hấp và qua tiếp xúc với các vật dụng, đồ dùng bị nhiễm mầm bệnh. Sự lây truyền có thể xảy ra qua nhau thai từ mẹ sang thai nhi hoặc khi tiếp xúc gần trong và sau khi sinh.
Theo thông tin của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đặc điểm của những người mắc bệnh đậu mùa khỉ như sau: 97,5% ca bệnh là nam; 79% từ 18-44 tuổi; Trong số những người báo cáo về lịch sử tình dục, 90% là nam có quan hệ tình dục đồng giới.
Trong số những người mắc đậu mùa khỉ và biết kết quả xét nghiệm HIV, gần 50% là có kết quả xét nghiệm HIV dương tính. Tại Việt Nam, đến ngày 5/10/2023 đã ghi nhận 09 ca mắc bệnh đậu mùa khỉ, trong đó có những ca nhiễm HIV và ở trong nhóm MSM.
Các triệu chứng sớm phổ biến nhất của bệnh đậu mùa khỉ bao gồm: sốt, nhức đầu, đau cơ, đau lưng, năng lượng thấp và sưng hạch
Trong khi một số người mắc đậu mùa khỉ có các triệu chứng nhẹ, những người khác có thể phát triển các triệu chứng nghiêm trọng hơn và cần được chăm sóc tại cơ sở y tế. Những người có nguy cơ mắc bệnh nặng hoặc biến chứng cao hơn bao gồm những người đang mang thai, trẻ em và những người bị suy giảm miễn dịch.
Tiếp theo hoặc kèm theo là sự phát triển của phát ban kéo dài từ 2-3 tuần. Phát ban có thể xuất hiện ở mặt, lòng bàn tay, lòng bàn chân, mắt, miệng, cổ họng, háng và vùng sinh dục và/hoặc hậu môn của cơ thể. Số lượng tổn thương có thể dao động từ vài chục nốt đến vài nghìn nốt ban.
Bệnh đậu mùa khỉ tiến triển ban theo tính chất tuần tự từ rát (tổn thương có nền phẳng); sẩn (tổn thương cứng hơi nhô cao); mụn nước (tổn thương chứa đầy dịch trong); mụn mủ (tổn thương chứa đầy dịch vàng); đóng vảy khô và bong ra, có thể để lại sẹo.
Trong hầu hết các trường hợp, các triệu chứng của bệnh đậu mùa khỉ sẽ tự biến mất trong vòng vài tuần. Tuy nhiên, ở một số người, nhiễm trùng có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm và thậm chí tử vong. Các biến chứng của bệnh đậu mùa khỉ bao gồm nhiễm trùng da thứ phát, viêm phổi, lú lẫn và các vấn đề về mắt. Trẻ sơ sinh, trẻ em và những người bị suy giảm miễn dịch tiềm ẩn có thể có nguy cơ mắc các triệu chứng nghiêm trọng hơn và tử vong do bệnh.
Những năm trước đây, khoảng 1-10% số người mắc bệnh đậu mùa khỉ đã tử vong. Nhưng con số này có thể là ước tính quá cao vì trước đây việc giám sát bệnh đậu khỉ thường bị hạn chế. Tại các quốc gia mới bị ảnh hưởng, nơi đợt bùng phát hiện nay đang diễn ra, cho đến nay vẫn chưa có trường hợp tử vong nào. Điều quan trọng cần lưu ý là tỷ lệ tử vong ở các khu vực khác nhau có thể khác nhau do một số yếu tố, chẳng hạn như khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe.
Các biện pháp dự phòng bệnh đậu mùa khỉ ở người nhiễm HIV
Để phòng ngừa hiệu quả bệnh đậu mùa khỉ, những người có trên một bạn tình, bao gồm cả những người nhiễm HIV, được khuyến khích thực hiện các bước để giảm nguy cơ tiếp xúc với bệnh thủy đậu bằng cách tránh tiếp xúc gần với bất kỳ ai có triệu chứng.
Phòng nhiễm bệnh đậu mùa khỉ bằng cách hạn chế tiếp xúc gần với người đã mắc bệnh hoặc nghi nhiễm bệnh. Tránh tiếp xúc trực tiếp với các loài động vật có nguy cơ nhiễm bệnh, nhất là ở các khu vực có xuất hiện bệnh (kể cả động vật sống lẫn chết).
Thường xuyên rửa tay bằng dung dịch khử khuẩn, nhất là khi tiếp xúc các bề mặt nơi công cộng. Làm sạch và khử trùng môi trường xung quanh, tránh tiếp xúc với các vật dụng hằng ngày của người bị nhiễm bệnh.
Giảm số lượng bạn tình có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh, thực hành tình dục an toàn.
Nếu lỡ tiếp xúc gần gũi với người mắc bệnh hoặc môi trường có thể đã bị nhiễm virus, hãy theo dõi chặt chẽ các dấu hiệu và triệu chứng trong 21 ngày kể từ lần cuối tiếp xúc.
Khi phát hiện có các triệu chứng của bệnh đậu mùa khỉ, hãy liên hệ với cơ sở y tế để được tư vấn, xét nghiệm và chăm sóc. Cho đến khi nhận được kết quả xét nghiệm, tốt nhất là hãy chủ động cách ly bản thân khỏi những người khác.
Tường Huân (Theo Bộ Y tế)