Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Khánh Hòa, 9 tháng đầu năm 2023 toàn tỉnh ghi nhận 101 trường hợp nhiễm HIV/AIDS, trong đó nam 84 ca, nữ 17 ca.
Phân tích về độ tuổi, dưới 15 tuổi có 2 trường hợp, từ 15 đến dưới 25 tuổi có 24 trường hợp, từ 25-49 tuổi có 70 trường hợp, trên 49 tuổi có 5 trường hợp.
Theo các chuyên gia HIV, lứa tuổi bộc lộ tình trạng nhiễm HIV phù hợp nhất là khi trẻ từ 10-12 tuổi, những tiêu chí để bộc lộ tình trạng nhiễm HIV thường trẻ trên 7 tuổi được chẩn đoán xác định nhiễm HIV. Trường hợp trẻ dưới 7 tuổi thắc mắc về bệnh, cách điều trị hoặc không tuân thủ điều trị, trẻ nghi ngờ về bệnh, trẻ bị kỳ thị cần bộc lộ một phần cho trẻ.
Trong đánh giá sự sẵn sàng của người chăm sóc và trẻ, chuẩn bị cho việc bộc lộ, cán bộ tư vấn có thể bắt đầu hoạt động trẻ ưa thích, nói những câu như bác rất vui hôm nay có cơ hội được nói chuyện với cháu, cháu nói cho bác biết cháu thích chương trình TV nào, cháu thích làm những điều gì nhất?
Cán bộ y tế cần động viên trẻ nói những suy tư, giúp trẻ thoải mái khi nói những vấn đề khó khăn như cháu có thể nói cho bác biết về các hoạt động yêu thích của cháu ở trường được không? Khi cháu cảm thấy lo lắng về điều gì cháu thường hỏi ai? Khi cháu thắc mắc về sức khỏe của cháu, cháu có cảm thấy thoải mái khi hỏi cha mẹ cháu không?
Chúng ta cần lưu ý, mọi trẻ đều mong muốn người khác thừa nhận và tôn trọng những điều trẻ nói, cách trẻ bày tỏ mong muốn có thể khác với người lớn, trẻ ở lứa tuổi khác nhau sẽ hiểu về bệnh, cái chết, hy vọng và tương lai khác nhau.
Ở bước bộc lộ cho trẻ về tình trạng nhiễm HIV, cần đánh giá cảm nhận, quan tâm và thái độ của trẻ về căn bệnh, bộc lộ cho trẻ về tình trạng HIV, thảo luận về ý nghĩa của nhiễm HIV, đặc biệt là điểm khác biệt về HIV và AIDS, cần giáo dục cách sống chung với HIV, tự chăm sóc, tầm quan trọng tuân thủ điều trị và phòng ngừa lây nhiễm HIV.
Các chuyên gia lưu ý khi bộc lộ, cần trang bị tốt kiến thức về HIV/AIDS; đánh giá trẻ, thời gian, địa điểm, nội dung bộc lộ thích hợp, đừng mong đợi cung cấp tất cả thông tin trong cùng 1 buổi.
Nếu trẻ đã biết hoặc nghi ngờ mình nhiễm HIV, người tư vấn có thể nói trực tiếp với trẻ về chẩn đoán. Nếu không biết, cán bộ tư vấn bắt đầu với những điều trẻ đã được nghe nói, giải thích những điều cơ bản về hệ thống miễn dịch, về tế bào bạch cầu CD4, vi rút gây giảm tế bào bạch cầu và tên vi rút.
Ví dụ, hôm nay chúng ta nói về bệnh của cháu, lý do cháu cần uống thuốc. Bác nghĩ rằng cháu đã đủ lớn để biết thông tin quan trọng này, cháu sẽ biết cách tự chăm sóc, cháu đã sẵn sàng chưa? Cháu có 1 bệnh làm giảm tế bào bạch cầu của cháu, vì lý do đó cháu cần uống thuốc mỗi ngày.
Có thể giải thích cho trẻ như tế bào bạch cầu được gọi là tế bào CD4, giống như những người lính trong cơ thể cháu chống lại vi trùng, giữ cho cháu khỏe mạnh. Nếu cháu không có đủ lính, cháu sẽ thường bị ốm.
Có một vi rút tấn công tế bào CD4. Cháu có vi rút đó từ lúc mới sinh và đó là lý do số lượng tế bào CD4 có thể giảm thấp. Thuốc mà cháu đang uống sẽ chống loại vi rút đó. Vi rút đó là HIV, cháu đã nghe tên này chưa?
Cán bộ y tế cần quan sát cảm xúc của trẻ, cụ thể “Đối với cháu, thật khó lòng để nghe thông tin này, giờ cháu nói cho bác biết hiện giờ cháu cảm thấy như thế nào. Thật là bình thường nếu 1 người sợ hãi hoặc giận dữ khi nghe thông tin này, bác muốn hiểu cháu cảm thấy thế nào? Cháu muốn hỏi gì bác không?”.
Hoặc những câu nói, bác nghe nói cháu sợ cháu sẽ chết vì HIV, bác muốn cháu suy nghĩ về cách cháu tự chăm sóc. Hiện nay cháu vẫn khỏe mạnh, hiện nay chưa có thuốc chữa khỏi hoàn toàn vi rút nhưng chúng ta có thuốc để điều trị tốt cho cháu.
Cán bộ y tế cần quan tâm, hỏi cháu có muốn nói với ba mẹ, người chăm sóc cháu đang cảm thấy thế nào, có hỏi câu hỏi gì không? Cán bộ y tế hỏi anh/chị, người chăm sóc có muốn nói gì cho cháu bây giờ không?
Đánh giá cảm xúc của trẻ qua thang đo 10 điểm, từ sợ rất ít/cảm thấy bình thường đến rất sợ, cảm thấy khủng khiếp.
Cán bộ y tế cần nêu sự khác biệt giữa HIV và AIDS. Bác muốn nói thêm, khi HIV vào cơ thể người sẽ gắn với CD4 và trở thành một phần tế bào đó. Dần dần HIV sẽ phá hủy CD4 làm cho tế bào CD4 giảm dần, giảm càng thấp con người càng dễ mắc bệnh vì hệ thống miễn dịch yếu. Do vậy, cháu cần phải uống thuốc chống lại vi rút HIV để tế bào CD4 không bị phá hủy. Cháu cần làm xét nghiệm CD4 định kỳ. Sau uống thuốc cháu sẽ thấy số lượng tế bào CD4 của cháu tăng lên ở mức độ tốt, HIV không ra khỏi cơ thể, do vậy cháu cần uống thuốc suốt đời.
Thuốc có tác dụng như một chiếc lồng nhốt HIV lại, thuốc ngăn không cho vi rút tăng số lượng. Nếu cháu uống thuốc không đều, không đúng cách vi rút có thể thay đổi, trốn ra khỏi lồng, lúc đó phải dùng nhiều loại thuốc mới kiểm soát được vi rút. Một số vi rút trốn bên trong tế bào, nếu quên không uống thuốc thì nó sẽ phát triển và chui ra ngoài tế bào, tấn công vào tế bào CD4 khác, đó là lý do vì sao cháu phải uống thuốc liên tục, uống nghiêm túc đúng giờ và hàng ngày./.
Anh Huy