Viêm gan là bệnh thường gặp tại Việt Nam, tuy nhiên có rất nhiều nguyên nhân gây viêm gan, trong đó có viêm gan do vi rút. Bệnh viêm gan vi rút do 5 loại vi rút viêm gan A, B, C, D và E gây ra. Trong đó vi rút viêm gan B và C là những nguyên nhân chính dẫn tới tử vong, do hai loại viêm gan này có thể tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan.
Theo thống kê của WHO, hiện nay, ở Việt Nam, ung thư gan chiếm nhiều nhất trong các loại ung thư, gây tử vong hàng năm trên 25 nghìn trường hợp cùng với các bệnh lý viêm gan, xơ gan đã và đang là những thách thức to lớn đối với nền y tế nước nhà và chuyên ngành gan mật của Việt Nam.
Theo ông Lê Trung Hải, Chủ tịch Hội Gan mật Việt Nam cho biết, với 25.000 số ca tử vong mỗi năm vì ung thư gan, trong số đó 80% ung thư gan là từ viêm gan vi rút và xơ gan. Đáng lo ngại hơn, số ca mắc viêm gan vi rút đã lên đến 15 triệu người Việt, nhưng thực tế chỉ có 20% trong số đó biết mình mang bệnh. Đây là lời cảnh tỉnh đối với chúng ta không thể chủ quan với căn bệnh này. Ông cũng nhấn mạnh cần nâng cao nhận thức cộng đồng mạnh mẽ hơn nữa, tăng cường các hoạt động cần thiết thức và đi sâu vào đời sống của nhân dân.
Theo kết quả ước tính gánh nặng bệnh tật do viêm gan vi rút B, C, đến năm 2030, tỉ lệ nhiễm vi rút viêm gan B, C giảm, nhưng số tử vong liên quan đến ung thư gan và xơ gan sẽ tăng lên. Khi nhiễm vi rút viêm gan B, C có thể diễn biến viêm gan vi rút cấp tính hoặc tiến triển thành mạn tính.Viêm gan B, C cấp xảy ra thường trong vòng 6 tháng sau khi nhiễm bệnh.
Vi rút viêm gan lây lan như thê nào?
Vi rút viêm gan B: lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với chất dịch cơ thể (máu, tinh dịch hoặc dịch âm đạo) của người bị nhiễm bệnh, chẳng hạn như khi quan hệ tình dục không an toàn hoặc dùng chung bơm kim tiêm. Em bé có thể bị nhiễm bệnh trong khi sinh nếu người mẹ bị nhiễm vi rút viêm gan B. Vi rút viêm gan B cũng có thể lây lan nếu bạn sống với người bị nhiễm bệnh và dùng chung đồ gia dụng có thể tiếp xúc với chất dịch cơ thể, như bàn chải đánh răng hoặc dao cạo râu.
Vi rút viêm gan B không lây lan qua tiếp xúc thông thường với người và vật, bao gồm bắt tay, chia sẻ thức ăn hoặc đồ uống, hoặc ho và hắt hơi. Ngoài ra, vi rút viêm gan B không lây lan khi cho con bú.
Vi rút viêm gan C: lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với máu của người bị nhiễm bệnh, khi dùng chung kim tiêm hoặc dùng chung đồ gia dụng tiếp xúc với máu. Em bé có thể bị nhiễm bệnh trong khi sinh nếu người mẹ bị nhiễm vi rút viêm gan C. Nó cũng có thể lây lan khi quan hệ tình dục không an toàn, nhưng khó lây hơn. Giao tiếp thông thường không phải con đường lây nhiễm viêm gan C.
Vậy có cách nào để xét nghiệm vi rút viêm gan B không?
Có rất nhiều xét nghiệm vi rút viêm gan B khác nhau, mục đích là tìm kháng thể của vi rút trong máu. Các xét nghiệm tìm vi rút viêm gan B có thể cho biết bạn mới bị nhiễm gần đây hay bạn là người mang mầm bệnh, cũng như cho thấy liệu bạn đã từng bị nhiễm vi rút viêm gan B hay chưa và hiện đã có miễn dịch với nó hay bạn đã tiêm vắc-xin viêm gan B hay chưa.
Đối với viêm gan C, có rất nhiều xét nghiệm, trong đó có một xét nghiệm kiểm tra xem có nhiễm viêm gan C hay không. Nếu kết quả Dương tính, một xét nghiệm khác chỉ ra có còn vi rút hiện hữu trong máu bạn không, và nếu có, xét nghiệm sẽ định lượng vi rút luôn.
Trường hợp nào được khuyến cáo xét nghiệm viêm gan B, C?
Những trường hợp nên xét nghiệm viêm gan B đó là: Phụ nữ mang thai; Trẻ sơ sinh có mẹ mắc viêm gan B; Bạn tình hoặc người sống chung với người mắc viêm gan B; Bệnh nhân mắc HIV; Người sử dụng ma túy trái phép dạng tiêm; Quan hệ đồng giới nam; Người bị phơi nhiễm với máu hoặc các dịch tiết cơ thể khác (ví dụ nhân viên y tế bị kim tiêm đâm phải); Người sinh ra ở những quốc gia có tỷ lệ mắc viêm gan siêu vi B hoặc có cha mẹ sinh ra ở những quốc gia này; Bệnh nhân chạy thận nhân tạo, điều trị ung thư hoặc điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch.
Cách phòng ngừa nhiễm vi rút viêm gan vi rút B, C
Đối vói viêm gan vi rút B
Sự bảo vệ tốt nhất chống lại vi rút viêm gan B là vắc-xin. Vắc-xin kích hoạt hệ thống miễn dịch cơ thể của bạn để chống lại vi-rút khi bạn chẳng may có tiếp xúc với vi rút.
Tiêm vắc-xin viêm gan B là biện pháp phòng ngừa chính trong phòng ngừa viêm gan B. WHO khuyến cáo cần tiêm liều vắc-xin viêm gan B đầu tiên càng sớm càng tốt trong vòng 24 giờ đầu sau sinh và các mũi tiếp theo lúc 2, 3 và 4 tháng. Tiêm vắc-xin viêm gan B có tác dụng tạo ra kháng thể bảo vệ ở hơn 95% trẻ sơ sinh, trẻ em và thanh niên. Hiệu quả bảo vệ cao, kéo dài ít nhất 20 năm và có thể là suốt đời nếu nồng độ kháng thể kháng virus được tạo ra sau chích ngừa lớn > 1000 IU/L. Phác đồ thông thường là ba liều trong khoảng thời gian 6 tháng.
Đối tượng cần tiêm chủng là tất cả những người chưa có kháng thể chống vi khuẩn viêm gan B (Anti - HBs), nên tiêm phòng vắc xin viêm gan B càng sớm càng tốt đặc biệt là những người sống ở các quốc gia có tỷ lệ lưu hành HBV cao trong đó có Việt Nam; Khách du lịch chưa hoàn thành liệu trình vắc-xin viêm gan B của họ, những người nên được cung cấp vắc-xin trước khi đi đến các khu vực có tỷ lệ lưu hành HBV cao.
Hạn chế uống bia, rượu, có chế độ ăn uống lành mạnh nhiều rau quả ít dầu mỡ; những người xơ gan nên giảm muối trong chế độ ăn.
Cẩn trọng với các loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng có thể gây hại cho gan (đặc biệt là thuốc Bắc thuốc Nam không rõ nguồn gốc).
Sát trùng cẩn thận khi bị thương, chảy máu ; Sử dụng biện pháp bảo vệ khi quan hệ tình dục để tránh lây nhiễm; Không dùng chung kim tiêm; Không sử dụng chung dụng cụ hoặc phải được sát trùng trước khi xăm người, châm cứu, xỏ lỗ tai
Đối với viêm gan vi rút C
Hiện chưa có vắc xin phòng nhiễm vi rút viêm gan C. Hãy tránh các hành động nguy hiểm sau để ngừa nhiễm vi rút viêm gan C: Sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục, nắm rõ tiền sử tình dục của bạn tình và có một bạn tình duy nhất; Không dùng chung kim tiêm, bàn chải đánh răng, dao cạo, kìm bấm móng,... hoặc bất cứ thứ gì có thể dính máu; Chỉ nên xỏ khuyên, xăm mình, châm cứu,... tại những địa điểm uy tín với dụng cụ bảo đảm vô trùng; Tránh thu gom và xử lý chất thải sắc nhọn không an toàn; Tránh sử dụng ma túy trái phép và dùng chung dụng cụ tiêm chích; Trong trường hợp vợ chồng trước khi quyết định có con cần kiểm tra xác định có ai nhiễm viêm gan C hay không và trong quá trình mang thai, người mẹ cũng cần thường xuyên thăm khám.
Đối với những người bị nhiễm vi rút viêm gan C cần giáo dục và tư vấn về các lựa chọn cho việc chăm sóc và điều trị.
Hồng Hoa