Nghiên cứu của BS Trịnh Kiến Trung và cộng sự Đại học Y Dược Cần Thơ trên 1.185 đối tượng > 40 tuổi tại TP Cần Thơ cho kết quả tỷ lệ mắc bệnh gút là 1,5%. Tần suất bệnh gút ở đối tượng nam giới có uống rượu, có hút thuốc cao gấp từ 18-22 lần so với nhóm nữ giới không uống rượu, không hút thuốc lá.
Chúng ta biết rằng, nhóm bệnh lý khớp là một trong những nhóm nguyên nhân thường gặp nhất gây nên tình trạng tàn phế, trong đó có bệnh lý khớp do tinh thể.
Viêm khớp tinh thể là một nhóm các bệnh liên quan đến việc lắng đọng tinh thể lên khớp hoặc mô mềm, gây nên tình trạng viêm khớp hoặc quanh khớp. Những tinh thể thường gặp gồm monosodium urate (MSU), calcium pyrophosphate dehydrate (CPPD), hydroxyaptite, calcium oxalate. Trong đó, tinh thể gây nên tình trạng viêm và có thể phát hiện qua phân tích dịch khớp là tinh thể urat (bệnh gút) và tinh thể CPPD (trước đây gọi là giả gút).
Theo các nghiên cứu trên thế giới, tỷ suất hiện mắc của bệnh gút trong dân số chung trên thế giới dao động từ 2,8% đến 3,9% và ngày càng gia tăng. Bệnh gút gây nên tàn tật, giảm chất lượng sống và tăng nguy cơ tử vong. Bệnh gút có mối liên quan với các yếu tố nguy cơ tim mạch bao gồm tăng huyết áp, rối loạn lipit máu, đề kháng insulin, béo phì, suy giảm chức năng thận.
Đối với bệnh giả gút (viêm khớp tinh thể CPPD) là nguyên nhân gây nên tình trạng canxi hóa sụn khớp với tỷ lệ hiện mắc trong dân số chung là 7-8,1%, gia tăng theo tuổi.
Tại Việt Nam, theo khảo sát bệnh gút từ năm 2007-2012 trên cả nước có hơn 22.000 người mắc bệnh gút. Bệnh gút và bệnh giả gút có biểu hiện lâm sàng giống nhau trong đợt cấp, gây viêm khớp và phần mềm quanh khớp. Tuy nhiên, chiến lược điều trị lâu dài của hai bệnh khác nhau.
Hiện nay, nhờ có kính hiển vi phân cực trong phân tích hoạt dịch đã cho phép các nhà nghiên cứu xác định được vai trò của từng loại vi tinh thể trong viêm khới cấp tính, mạn tính và viêm quanh khớp. Xét nghiệm này là tiêu chuẩn vàng phân biệt bệnh lý gút và giả gút.
Soi dịch khớp dưới kính hiển vi phân cực tinh thể được tìm thấy thông qua hình thể và tính chất lưỡng chiết. Tinh thể xuất hiện các cấu trúc màu sáng trên nền tối. Tinh thể lưỡng chiết dương tính sẽ có màu vàng khi định hướng song song với trục và màu xanh khi định hướng vuông góc với trục trong ánh sáng phân cực. Ngược lại tinh thể lưỡng chiếc âm tính có màu vàng xanh khi định hướng song song với trục và màu vàng khi định hướng vuông góc. Tinh thể wrat hình kim, có lưỡng chiết âm tính trong khi đó tinh thể CPPD hình chữ nhật hoặc que và lưỡng chiết dương tính.
Theo một nghiên cứu của Nguyễn Dạ Thảo Uyên cùng cộng sự bộ môn Nội Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch cho thấy, trong số 133 ca có triệu chứng của viêm khớp tinh thể cấp đến khám và điều trị tại Bệnh viện Nhân dân 115 có 124 ca dịch khớp gối và 09 ca dịch khớp cổ chân được chọc và soi dưới kính hiển vi phân cực.
Kết quả cho thấy tỷ lệ bệnh gút chiếm 48,8% và viêm khớp giả gút chiếm tỷ lệ 43,6%. Tác giả nghiên cứu cũng lưu ý khớp gối là vị trí thuận lợi để chọc dịch nhất và vô tình lại là vị trí  tổn thương thường gặp nhất của viêm khớp giả gút.
Ở nhóm bệnh gút, nhóm tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất là từ 50-59 tuổi, tuổi trung bình là 45 tuổi. Nhiều nghiên cứu trên thế giới ở nhóm sau 40 tuổi là nhóm được phát hiện tỷ lệ mắc bệnh gút cao nhất. Tuy nhiên vẫn có ¼ trường hợp khởi bệnh trước 40 tuổi, cho thấy đã có dấu hiệu trẻ hóa của độ tuổi mắc bệnh gút.
Nghiên cứu cũng cho thấy có khoảng 10% bệnh nhân bệnh gút được chẩn đoán phát hiện bệnh muộn sau 5 năm, còn chẩn đoán bệnh giả gút ít được chú ý đến. Có đến gần 40% người bệnh giả gút được chẩn đoán nhầm là mắc bệnh gút. Đa số bệnh nhân chỉ được điều trị trong đợt cấp mà không được điều trị phòng ngừa.
Thường bệnh gút khởi phát ở khớp bàn ngón chân cái, kế đến là khớp gối, khớp cổ chân. Ngược lại, bệnh giả gút đa phần khởi phát ở khớp gối (tỷ lệ 96,5%), kế đến là khớp cổ chân. Chính vì vậy, việc khai thác bệnh sử, đặc điểm lâm sàng cũng như soi dịch khớp của những bệnh nhân viêm khớp tinh thể đóng vai trò rất quan trọng trong chẩn đoán đúng bệnh.
Một số nghiên cứu cho thấy hơn 50% trường hợp viêm khớp giả gút có kèm tình trạng thoái hóa khớp và gần 30% trường hợp có sự canxi hóa sụn, không ghi nhận có sự canxi hóa sụn trên những bệnh nhân bệnh gút.
Nghi Anh