Tại Hội nghị tập huấn cho cán bộ hệ thống Công đoàn ngành Y tế được tổ chức vào tháng 7/2015 tại Tp. Nha Trang, BS. Đào Thị Ngọc Dung – Phó Chủ tịch Công đoàn Y tế Việt Nam cho rằng các bệnh viện muốn thực hiện thành công mô hình xây dựng môi trường không khói thuốc lá trong bệnh viện, cần phải thực hiện đầy đủ 6 bước, cụ thể gồm:
Bước 1: Thành lập Ban chỉ đạo và nhóm cán bộ nòng cốt. Nhóm cán bộ nòng cốt (Tổ giúp việc). Thành phần là đại diện lãnh đạo, công nhân viên chức, thanh tra. Nhiệm vụ giúp Ban chỉ đạo soạn thảo nội quy và kế hoạch hoạt động; Thực hiện các hoạt động theo kế hoạch; Tham gia hoạt động truyền thông và tập huấn; Thu thập thông tin; Tham gia điều phối, giám sát. Thành lập tổ truyền thông và tổ giám sát.
Bước 2: Khảo sát thực trạng trước khi triển khai. Mục đích xác định tình hình sử dụng thuốc lá, nhận thức về tác hại thuốc lá và thái độ đối với hành vi hút thuốc tại nơi làm việc của cán bộ nhân viên. Nội dung là thực trạng sử dụng thuốc lá trong cán bộ nhân viên? Nhóm đối tượng nào có tỷ lệ sử dụng thuốc lá cao trong cơ quan? Thực trạng sử dụng thuốc lá của khách đến làm việc; Nhận thức của nhân viên về tác hại của thuốc lá; Ý kiến của cán bộ nhân viên về việc xây dựng nơi làm việc không có khói thuốc lá. Cơ quan đã ban hành quy định cấm hút thuốc lá nơi làm việc chưa? Cơ quan đã có hệ thống biển báo cấm hút thuốc chưa?
Bước 3: Xây dựng nội quy và kế hoạch thực hiện. Kế hoạch thực hiện nêu rõ lý do tại sao phải thực hiện “Nơi làm việc không khói thuốc” trong cơ quan, công sở? Trong nội dung này, nên tập trung vào các lợi ích về vấn đề sức khỏe, trách nhiệm và nêu gương tốt cho người dân, cộng đồng trong bảo vệ chăm sóc sức khỏe. Tên các hoạt động cụ thể. Thời gian triển khai, hoàn thành đối với mỗi hoạt động. Cán bộ/phòng ban chịu trách nhiệm thực hiện. Kết quả mong đợi/chỉ số đánh giá. Kinh phí triển khai hoạt động. Những hình thức hỗ trợ, khen thưởng cho những người đang hút thuốc muốn bỏ thuốc. Xây dựng nội qui, bảng nội qui gồm đầy đủ các nội dung: Quy định cấm hút thuốc lá tại các khu vực trong nhà của cơ quan. VD: “Cấm hút thuốc lá” trong khuôn viên của bệnh viện; Quy định về biện pháp phạt những người vi phạm; Quy định về việc cấm nhận tài trợ của các công ty thuốc lá dưới mọi hình thức; Xác định rõ hiệu lực về thời gian của nội qui; Xây dựng nội qui riêng không chung với các qui định chung khác của bệnh viện; Nội dung ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện.
Bước 4: Phổ biến nội qui. Thông báo tại cuộc họp giao ban lãnh đạo cơ quan; Gửi văn bản tới các phòng, ban; Thông báo trong các cuộc họp của các phòng, ban; Niêm yết nội quy tại khoa, phòng, tại các địa điểm công cộng trong khuôn viên bệnh viện.
Bước 5: Triển khai hoạt động xây dựng môi trường bệnh viện không khói thuốc. Tổ chức Lễ phát động hưởng ứng xây dựng cơ quan không khói thuốc lá. Gắn biển báo cấm hút thuốc. Loại bỏ các vật dụng có liên quan đến thuốc lá như gạt tàn, bật lửa... khỏi phòng làm việc. Tổ chức truyền thông về tác hại thuốc lá. Tập huấn cho các cán bộ được phân công nhiệm vụ giám sát, kỹ năng truyền thông vận động, giám sát, tư vấn và nhắc nhở người vi phạm, đánh giá và viết báo cáo. Tổ chức thi đua giữa các phòng, ban về bỏ thuốc lá với các hình thức khen thưởng cá nhân bỏ thuốc, phạt với những trường hợp vi phạm... Tổ chức các cuộc thi viết bài, xây dựng tiểu phẩm nói về tác hại của thuốc lá và các phương pháp bỏ thuốc lá. Cập nhật và phổ biến nội dung các văn bản của nhà nước về phòng chống tác hại thuốc lá cho cán bộ nhân viên. Xây dựng kế hoạch và triển khai thực hiện công tác giám sát hàng ngày, tuần, tháng.
Bước 6: Giám sát và đánh giá. Công tác giám sát - Có hệ thống biển báo cấm hút thuốc, nội qui/qui định tại các phòng làm việc, hành lang của tòa nhà không? Biển báo cấm hút thuốc có được gắn tại các vị trí dễ thấy không? Có gạt tàn thuốc lá và đầu mẩu thuốc lá tại nơi làm việc không? Cán bộ nhân viên, khách đến liên hệ còn hút thuốc nơi làm việc không? Bao nhiêu trường hợp vi phạm. Những trường hợp vi phạm đó được xử lý như thế nào? Có dấu hiệu hút thuốc? Có hiện tượng vi phạm không được nhắc nhở. Mức độ nghiêm túc trong triển khai thực hiện. Có hiện tượng bán thuốc lá quảng cáo, khuyến mại các sản phẩm thuốc lá? Các hoạt động hỗ trợ đã được triển khai. Giám sát thực tế - Gạt tàn thuốc lá, mùi thuốc lá, đầu mẩu thuốc lá? Công tác đánh giá theo tiêu chí đặt ra mức độ đạt/không đạt.
Theo BS. Ngọc Dung bí quyết để triển khai thành công nội quy cấm hút thuốc nhằm vào hành vi hút thuốc nơi có quy định cấm, không nhằm vào người hút. Tập trung vào các lợi ích về sức khỏe, kinh tế, tránh gây tranh luận về “quyền cá nhân”. Sự cam kết và ủng hộ của lãnh đạo cấp cao nhất. Tạo cơ hội cho người lao động tham gia vào xây dựng nội quy và kế hoạch triển khai từ đầu. Hướng dẫn về cách thức thông tin và các biện pháp cưỡng chế thực hiện. Chỉ đưa ra các quy định có khả năng cưỡng chế thực thi. Giáo dục về tác hại của khói thuốc thụ động. Cần có thời gian chuẩn bị từ khi tuyên bố tới khi quy định có hiệu lực. Đào tạo kỹ năng giám sát và kĩ năng ứng xử khi có vi phạm. Quy định được áp dụng công bằng cho tất cả mọi người. Thông tin và giám sát thường xuyên. Kiên nhẫn. Hoạt động truyền thông lặp đi lặp lại kể cả khi việc thực hiện có kết quả tốt.
Xây dựng môi trường bệnh viện không khói thuốc lá là một việc làm khó, song thực tế đã triển khai thành công chương trình điểm và triển khai có kết quả bước đầu việc nhân rộng chương trình điểm. Sự thành công của nhiều bệnh viện trong triển khai nhân rộng chương trình điểm trong 3 năm qua thấy rằng, đây là một hoạt động có ý nghĩa thiết thực đối với ngành y tế, sẽ là cơ sở để ngành y tế triển khai thành công môi trường cơ sở y tế không khói thuốc lá trong các đơn vị của ngành, góp phần thực hiện thành công Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá và bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Hữu Cao