Ca nhiễm COVID-19 đầu tiên được xác định tại Việt Nam vào ngày 23/01/2020 là ca nhiễm tại tỉnh Khánh Hòa.
Một tuần sau ngày 30/01/2020, Ban chỉ đạo quốc gia về phòng chống dịch bệnh COVID-19 được thành lập. Ngày 01/02/2020, Thủ tướng chính phủ đã công bố dịch tại Việt Nam. Đại dịch COVID-19 đã đặt ra những thách thức chưa từng có đối với toàn bộ hệ thống kinh tế - xã hội.
Theo Cục Y tế Dự phòng, tình huống khẩn cấp (tình huống bất thường, thảm họa) là những sự kiện biến cố xảy ra đột xuất trong đời sống xã hội, có thể gây ra sự mất ổn định xã hội, cần áp dụng ngay các biện pháp để giải quyết.
Đặc điểm tình huống khẩn cấp thường diễn ra một cách bất ngờ, khó dự đoán, dự báo, có thể gây ra hậu quả hoặc đe dọa gây ra hậu quả nghiêm trọng tới sức khỏe, tính mạng của con người, gây mất ổn định về mặt chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội nếu không được giải quyết tốt.
Cụ thể dịch bệnh có thể bùng phát ở một địa bàn ở một xã nhưng nếu không xử lý, kiểm soát và ngăn chặn kịp thời, dịch bệnh có thể lây sang các địa bàn khác trở thành dịch bệnh toàn quốc, thậm chí trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế có thể trở thành đại dịch toàn cầu như dịch COVID-19 đang diễn ra hiện nay.
Đặc điểm tình huống khẩn cấp có thể xuất hiện từ nguyên nhân chủ quan do chính con người tạo ra như các điểm nóng xã hội, chính trị - xã hội hoặc nguyên nhân khách quan do tự nhiên như động đất, sóng thần…
Để phân loại tình huống khẩn cấp thường dựa vào nguyên nhân tự nhiên, nguyên nhân xã hội, theo tính chất quy mô và mức độ ảnh hưởng của tình huống (độ lớn, nhỏ và thảm họa), tình huống có tầm quốc gia, khu vực hay toàn cầu vượt ra ngoài khả năng xử lý các nguồn lực hiện có, ví dụ dịch COVID-19 đã được công bố như một thảm họa toàn cầu.
Quản lý tình huống khẩn cấp được xem là quá trình nhận thức và ứng phó với các tình huống một cách chủ động, tích cực của nhà quản lý nhằm mục đích kiểm soát các tình huống này một cách hiệu quả. Còn xử lý tình huống khẩn cấp là quá trình lên kế hoạch, tổ chức, quản lý các nguồn lực và xác định trách nhiệm của các chủ thể để ứng phó với các tình huống khẩn cấp đang diễn ra hoặc khắc phục hậu quả để lại của những tình huống khẩn cấp đã diễn ra.
Quản lý tình huống khẩn cấp không chỉ dừng lại ở việc xử lý tình huống mà bao hàm cả việc nhận thức tình huống khẩn cấp một cách chủ động để từ đó có phương hướng phòng ngừa việc xuất hiện tình huống và hạn chế tối đa các thiệt hại có thể xảy ra nếu xảy ra tình huống khẩn cấp.
Trong xử lý tình huống khẩn cấp cần phải lập kế hoạch, đây là quá trình phân tích, đánh giá thực trạng, đề ra mục tiêu và các giải pháp tốt nhất để triển khai thực hiện nhằm đạt được các mục tiêu đề ra dựa trên cơ sở tính toán một cách đầy đủ và khoa học về các điều kiện, các phương tiện, các nguồn lực hiện có.
Xây dựng kế hoạch tốt sẽ giúp đảm bảo nguồn lực như nhân lực, cơ sở vật chất, trang thiết bị, kinh phí phù hợp, giúp các phương án thay đổi để đáp ứng với tình hình mới, vấn đề mới nảy sinh, tập trung các hoạt động để đạt các mục tiêu mới.
Câu hỏi khi xây dựng kế hoạch là chúng ta đang ở đâu, qua đó xác định rõ thực trạng của lĩnh vực cần được xây dựng kế hoạch. Nhóm lập kế hoạch phải phân tích cái đã đạt được, cái chưa đạt được, những thuận lợi, khó khăn, những vấn đề tồn tại cần được giải quyết.
Câu hỏi muốn đi tới đâu nhằm xác định cái đích kế hoạch muốn đạt được. Để trả lời câu hỏi này nhóm xây dựng kế hoạch phải đặt ra mục tiêu mới, đích mong muốn đạt được để đáp ứng với tình hình mới.
Câu hỏi chúng ta sẽ đến đích bằng cách nào giúp xác định và lựa chọn chiến lược cũng như các giải pháp để giải quyết vấn đề tồn tại, phấn đấu đạt được mục tiêu đã đề ra.
Câu hỏi làm thế nào để biết cách đi đến đích giúp đề ra những giải pháp cụ thể; cách tổ chức triển khai các biện pháp can thiệp cụ thể đó như thế nào; cách tổ chức kiểm soát, giám sát tình hình triển khai kế hoạch cả về số lượng, chất lượng và phương pháp đánh giá.
Kế hoạch được phân 02 loại là kế hoạch tức thời và kế hoạch có thời hạn. Kế hoạch tức thời là kế hoạch cần triển khai ngay, đáp ứng kịp thời nhu cầu phòng chống dịch, áp dụng trong các tình huống khẩn cấp như xảy ra dịch bệnh truyền nhiễm, nguy cơ dịch bệnh truyền nhiễm còn kế hoạch có thời hạn là kế hoạch hàng năm, kế hoạch 5 năm, kế hoạch 10 năm.
Để góp phần nâng cao năng lực cho tuyến cơ sở, Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội (ISDS) xây dựng Dự án ‘Tăng cường năng lực cho cấp cơ sở chuẩn bị sẵn sàng và ứng phó đại dịch COVID-19 tại Việt Nam’.
Mục tiêu dự án là tăng cường năng lực cộng đồng bao gồm các nhóm dân cư dễ tổn thương và lực lượng tuyến đầu trong việc chuẩn bị và ứng phó với đại dịch COVID-19 cũng như các trường hợp khẩn cấp về y tế khác. Tại Khánh Hòa, dự án triển khai tại TP Nha Trang, thị xã Ninh Hòa và huyện Cam Lâm. Mỗi đơn vị chọn 03 xã, như vậy tỉnh Khánh Hòa có 09 xã được triển khai dự án./.
Hồng Đăng