Những nghiên cứu gần đây cho thấy có mối tương quan giữa nồng độ axit uric máu và hội chứng chuyển hóa. Theo các chuyên gia nội tiết, axit uric máu là yếu tố nguy cơ của bệnh tim mạch, tình trạng xơ vữa động mạch, do vậy cần xác định những yếu tố liên quan lối sống làm gia tăng axit uric máu.
Từ tháng 6/2017 đến tháng 8/2017, nhóm tác giả nghiên cứu Huỳnh Kim Phượng cùng cộng sự bệnh viện Chợ Rẫy thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang báo cáo đề tài “Mối liên quan giữa nồng độ axit uric máu và các yếu tố lối sống”. Đối tượng nghiên cứu là tất cả người đến kiểm tra sức khỏe tổng quát tại khoa chăm sóc sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Không chọn những đối tượng như đang sử dụng thuốc hạ axit uric máu (allopurinol, febuxostat); đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc điều trị bệnh ung thư.
Nghiên cứu lấy axit uric máu tăng khi ≥ 7mg/dL đối với nam và ≥ 6 mg/dL đối với nữ giới. Mức tiêu thụ bia rượu ≥ 20 g alcohol/ngày tương đương bia ≥ 1,5 lon/ngày; rượu vang (12%) ≥ 200 ml/ngày; rượu mạnh (40%) ≥ 60 ml/ngày; rượu đế (50%) ≥ 50 ml/ngày; hút thuốc lá ≥ 5 điếu/ngày liên tục ≥ 2 năm. Tập thể dục thường xuyên ≥ 3 lần/tuần; mỗi buổi ≥ 30 phút, hoặc tổng cộng ≥ 90 phút/tuần.
Tác giả nghiên cứu báo cáo trong 500 đối tượng nghiên cứu tham gia có 33,6% tăng axit uric máu; trong đó nữ có tỷ lệ 16,1%; về mối liên quan người có thói quen hút thuốc lá và không hút thuốc lá; nhóm có hút thuốc là axit uric máu cao hơn rất nhiều so với nhóm không hút thuốc lá. Tác giả cho rằng khi tiếp xúc lâu ngày với khói thuốc lá gây nên stress oxy hóa, làm giảm sản xuất axit uric máu nội sinh. Trong nghiên cứu, phần lớn uống bia, kế đến là rượu đế, khi tiêu thụ số lon bia mỗi ngày tăng có sự tương ứng với nồng độ axit uric máu (p < 0,05). Kết quả cũng cho thấy có mối liên quan giữa nhóm có tập thể dục và không tập, sự gắng sức thường xuyên tăng chuyển hóa axit uric máu cần được kiểm soát thêm.
Bệnh gút là nhóm bệnh lý gồm nhiều thời kỳ viêm khớp tái đi tái lại, tương ứng sự hiện diện của các tinh thể axit uric hoặc tinh thể muối urat ở trong dịch khớp. Axit uric được tạo thành từ 3 nguồn: thoái biến từ chất có nhân purin do thức ăn mang vào; thoái biến từ chất có nhân purin từ trong cơ thể; tổng hợp các purin từ con đường nội sinh. Để cân bằng hàng ngày axit uric được thải trừ ra ngoài, chủ yếu theo đường thận, một phần qua phân và các đường khác.
Nguyên nhân gây tăng axit uric máu thứ phát do ăn nhiều thức ăn như gan, phủ tạng động vật, thịt, cá, nấm, tôm, cua, uống nhiều rượu. Nguyên nhân do bệnh có bệnh đa hồng cầu, bệnh bạch cầu mạn thể tủy, Hodgkin, sarcom hạch, đau tủy xương, do viêm thận mạn tính, suy thận làm axit uric ứ lại gây bệnh. Khi axit uric máu tăng cao sẽ lắng đọng ở màng hoạt dịch gây viêm khớp, lắng đọng ở thận, lắng đọng ở sụn xương khớp, vành tai, thanh quản, gân duỗi các ngón, tổ chức dưới da như khuỷu, mắt cá, gối, thành mạch, tim, mắt.
Ở giai đoạn gút cấp tính biểu hiện bằng những đợt viêm cấp tính và dữ dội của ngón chân cái (khớp bàn ngón), xảy ra bất thình lình. Cơn gút cấp có thể khởi phát sau một bữa ăn nhiều thịt rượu, sau chấn thương, phẫu thuật, lao động nặng, đi lại nhiều, mang giày chật, xúc động, nhiễm khuẩn cấp; sau dùng thuốc lợi tiểu, tinh chất gan, vitamin B12, steroid…
Cơn thường xảy ra ban đêm, khoảng 2-3 giờ sáng, đau nhức dữ dội khớp bàn ngón chân cái, càng lúc càng đau nhiều. Một cơn gút cấp tính có thể kéo dài vài ngày đến vài tuần. Bệnh nhân sốt 38-39 độ C, đau nhiều, khớp viêm cấp da đỏ láng, phù nhẹ, nhiều tĩnh mạch nổi lên. Hết cơn, ngứa, tróc da, khớp bị cứng 1-2 ngày rồi trở lại bình thường. Cơn cấp tính có thể tái phát nhiều lần. Gút mạn tính biểu hiện bằng nổi các u cục, viêm đa khớp mạn tính. Tophi là những cục tinh thể axit uric ở màng khớp, sụn khớp, gân cơ, mô dưới da, xuất hiện kín đáo, lớn chậm, không đau; làm khớp cứng dần, biến dạng khớp.
Về điều trị mục đích là chấm dứt cơn gút cấp càng nhanh càng tốt, ngừa tái phát, ngừa biến chứng bằng cách ngăn ngừa sự lắng đọng của các tinh thể axit uric hoặc muối urat. Tránh các yếu tố thuận lợi cho xuất hiện gút. Phòng ngừa bằng không rượu, bia, chất kích thích ớt, café, hạn chế thức ăn nhiều purin, uống nhiều nước (2 lít/ngày), tránh quá sức, tránh lạnh, ăn uống quá mức; khi phẫu thuật hoặc mắc bệnh toàn thân cần theo dõi axit uric máu để điều trị kịp thời.
Nguyên Khải