Mô hình hoạt động phòng khám lao/HIV tại Bệnh viện Đa khoa huyện Nho Quan- tỉnh Ninh Bình được báo cáo chia sẻ kinh nghiệm tại Hội thảo triển khai lồng ghép quản lý cung cấp dịch vụ HIV/lao do Cục Phòng chống HIV/AIDS, Chương trình phòng chống lao quốc gia tổ chức vào tháng 4/2017 tại TP Đà Nẵng.
Nho Quan là huyện miền núi; có 27 xã, thị trấn; dân số hơn 152.000 người. Bệnh viện Đa khoa huyện Nho Quan có 230 giường bệnh, 19 khoa phòng; 04 phòng khám đa khoa khu vực; có 34 bác sĩ trong đó 12 bác sĩ có trình độ sau đại học. Hàng năm, Bệnh viện có 110.000 lượt khám bệnh, điều trị 13.000 lượt bệnh nhân nội trú, phẫu thuật trên 900 trường hợp.
Về tình hình nhiễm HIV, lũy tích có 507 ca, trong đó số bệnh nhân HIV/AIDS còn sống quản lý được là 192 người; chuyển sang giai đoạn AIDS có 144 bệnh nhân. Trong năm 2016, toàn huyện phát hiện có 121 bệnh nhân mắc lao; trong đó lao AFB(+) mới 48 trường hợp; lao tái phát 12 trường hợp, lao ngoài phổi 32 trường hợp. Bệnh nhân đồng nhiễm lao/HIV có 09 trường hợp.
Trước khi triển khai mô hình tổ chống lao đặt tại khoa truyền nhiễm. Bệnh nhân lao sau khi điều trị nội trú được chuyển về các xã điều trị duy trì. Đối với chương trình phòng chống HIV/AIDS do Trung tâm Y tế một chức năng đảm nhiệm; việc cấp thuốc ARV cho bệnh nhân AIDS do Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS tỉnh đảm nhiệm.
Tháng 7/2014, huyện Nho Quan bắt đầu triển khai cơ sở lồng ghép chăm sóc điều trị lao/HIV đặt tại khoa khám bệnh của Bệnh viện Đa khoa Nho Quan. Nhân sự tham gia có 01 bác sĩ quản lý, khám điều trị; 01 điều dưỡng phân loại bệnh, quản lý số liệu; 01 điều dưỡng cung cấp tư vấn xét nghiệm HIV, tuân thủ điều trị lao/HIV. Nhân viên cấp thuốc ARV/lao/nhiễm trùng cơ hội và nhân viên xét nghiệm là nhân viên của phòng cấp thuốc ngoại trú và xét nghiệm của khoa khám bệnh.
Khi người nhiễm HIV đã có kết quả khẳng định nhiễm HIV, bệnh nhân lao/HIV các dịch vụ cung cấp gồm thuốc ARV; khám xét nghiệm thường quy; điều trị các nhiễm trùng cơ hội nếu có; dự phòng bệnh nhiễm trùng cơ hội bằng Cotrimoxazole và INH; tư vấn sống tích cực, điều trị lao cho bệnh nhân đồng nhiễm lao/HIV. Đối với thuốc nhiễm trùng cơ hội do Bộ Y tế cấp miễn phí theo dự án, hoặc bệnh nhân chi trả. Đối với những bệnh nhân nghi lao hoặc bệnh nhân nghi lao và mắc lao trong cộng đồng, mô hình cung cấp dịch vụ sàng lọc lao thường quy; chẩn đoán xác định lao; điều trị theo hướng dẫn chương trình lao quốc gia, thuốc điều trị lao và một số xét nghiệm liên quan do chương trình lao và Bảo hiểm y tế hỗ trợ.
Những bệnh nhân đang điều trị lao, HIV đủ điều kiện chuyển về xã sẽ chuyển về trạm y tế xã cung cấp dịch vụ cấp thuốc, theo dõi, giám sát bệnh nhân. Người bệnh sẽ được xét nghiệm định kỳ theo hướng dẫn; khám sàng lọc lao cho bệnh nhân; khám chẩn đoán các nhiễm trùng cơ hội; thuốc điều trị lao, HIV do tuyến huyện cung ứng cho trạm y tế. Lịch khám tại huyện chia ra thứ 2,4,6 là khám lao; thứ 3,5 khám HIV. Khám cấp thuốc ngoại trú cho bệnh nhân lao/HIV theo lịch hẹn. Cấp thuốc cho các xã tuần thứ 4 cuối tháng.
Đại diện của Bệnh viện Nho Quan chia sẻ, khi triển khai mô hình gặp những khó khăn là mô hình mới, cán bộ chưa có kinh nghiệm trong triển khai; nội dung của 2 chương trình có nhiều điểm khác nhau, vì vậy việc lồng ghép cũng khó khăn; công tác thống kê báo cáo từ phần mềm quản lý Bệnh viện chuyển sang hệ thống báo cáo của Chương trình lao và HIV/AIDS. Khắc phục những khó khăn, kết quả của mô hình từ tháng 7/2014 đến tháng 2/2017 rất khả quan. Số bệnh nhân được khám, tư vấn xét nghiệm lao/HIV là gần 2.400 người. Số người tại cộng đồng được tư vấn xét nghiệm HIV và 244 người; số người được tư vấn xét nghiệm lao là hơn 2.200 người; số bệnh nhân lao được tư vấn xét nghiệm HIV là 50 người; trong đó có 02 trường hợp dương tính. Số bệnh nhân HIV được quản lý tại cơ sở là 176 người; có 05 điểm cung cấp thuốc HIV tại xã; số bệnh nhân được cấp ARV tại xã là 104 người; số bệnh nhân cấp thuốc lại phòng khám lao/HIV là 72 người. Số bệnh nhân đồng nhiễm lao/HIV hiện đang được quản lý là 09 người; số bệnh nhân HIV chuyển đi có 13 trường hợp; số bệnh nhân HIV có thẻ bảo hiểm y tế có 98 người.
Như vậy, hiện nay phòng khám đặt tại khoa khám bệnh và được xem như một bộ phận của khoa khám bệnh; sử dụng phần mềm quản lý bệnh nhân ngoại trú để quản lý, lập mã số và cung cấp bảo hiểm y tế cho những bệnh nhân có thẻ bảo hiểm y tế. Sử dụng dịch vụ xét nghiệm của khoa khám bệnh để làm các xét nghiệm thường quy lao/HIV. Điểm nổi bật của mô hình là bệnh nhân HIV nghi lao sẽ được sàng lọc, chẩn đoán, điều trị lao luôn tại cơ sở; bệnh nhân lao và người có nguy cơ cao tại cộng đồng được chẩn đoán HIV và đưa vào điều trị ngay nếu HIV(+); đối với những bệnh nhân đồng nhiễm lao/HIV được khám điều trị tại cùng một nơi, nhận thuốc cùng 1 ngày, giảm được sự đi lại và cùng 1 bác sĩ điều trị bảo đảm công tác điều trị có chất lượng hơn. Sự kết nối giữa tuyến huyện- xã giúp giảm tải cho phòng khám lao/HIV; đảm bảo việc giám sát, tư vấn, theo dõi bệnh nhân tuân thủ điều trị, xét nghiệm định kỳ kịp thời. Người bệnh được hưởng các điều kiện dịch vụ khám chữa bệnh, xét nghiệm cận lâm sàng sẵn có tại bệnh viện.
Đối với công tác bảo mật, thực hiện ngiêm quy chế Bệnh viện theo Quyết định 1895/1997/QĐ-BYT; sử dụng mã ICD 10 chẩn đoán bệnh đối với lao là A 15- A19; HIV là B20-B24. Buồng khám bệnh không đặt tên riêng mà đặt theo số thứ tự như mọi buồng khám khác, người bệnh được phát số và khám bệnh theo quy trình như các phòng khám khác. Một trong những bài học thành công cho mô hình đó là người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế, đây là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính bền vững cho công tác khám chữa bệnh, bệnh nhân được hưởng các quyền lợi theo thông tư 15/2015/TT-BYT về thực hiện khám chữa bệnh bảo hiểm y tế đối với người nhiễm HIV và sử dụng các dịch vụ y tế liên quan đến HIV.
Lâm Quyên