Ngày 31/3/2020, Tổ chức Y tế thế giới công bố dịch COVID-19 là đại dịch trên toàn thế giới. Đây là dịch bệnh mới, chưa có tiền lệ. Thế giới còn rất hạn chế thông tin và hiểu biết về dịch bệnh, chưa có vắc xin phòng bệnh và chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu.
Việt Nam, ca mắc đầu tiên tại Khánh Hòa vào tháng 1/2020, trải qua 4 đợt bùng phát dịch quy mô, mức độ lây lan, địa bàn phức tạp, đợt sau hơn đợt trước, sự thay đổi biến chủng vi rút nguy hiểm.
Đặc biệt đợt dịch thứ 4, từ 27/4/2021 với biến thể Delta lây lan nhanh, thời gian ngắn, đa chủng, đa ổ bệnh, xâm nhập sâu vào cộng đồng. Dịch bệnh xuất hiện ở mọi lứa tuổi, tấn công vào khu công nghiệp, nhà máy, cơ sở y tế, trường học, tôn giáo, cơ quan hành chính…Số ca mắc tăng nhanh, dịch lan rộng trong thời gian ngắn gây tổn hại lớn về tính mạng, sức khỏe, đời sống nhân dân.
Biện pháp giãn cách được triển khai kéo dài gây đứt gãy lưu thông, sản xuất kinh doanh đình trệ ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế.
Tại thời điểm tháng 9/2021, Tổ chức Y tế thế giới nhận định dịch COVID-19 chưa thể kiểm soát được hoàn toàn trước năm 2023, có thể xuất hiện các chủng vi rút mới nguy hiểm hơn, phức tạp hơn.
Việt Nam đẩy mạnh ngoại giao vắc xin, tháng 10/2021 số lượng vắc xin về Việt Nam quy mô lớn, đạt tỷ lệ bao phủ vắc xin cho cộng đồng.
Ngày 11/10/2021, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 128/NQ-CP quy định tạm thời thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch COVID-19. Nghị quyết đưa ra nguyên tắc phân loại cấp độ dịch gồm 4 cấp, từ thấp, bình thường mới đến nguy cơ rất cao.
Tiêu chí đánh giá cấp độ dịch bao gồm tỷ lệ ca mắc mới tại cộng đồng/số dân/thời gian và độ bao phủ vắc xin, khả năng thu dung, điều trị của các tuyến.
Sau một thời gian, Bộ Y tế tham mưu Chính phủ ban hành Nghị quyết số 38/NQQ-CP ngày 17/3/2022 ban hành chương trình phòng chống dịch COVID-19, trong đó một trong 12 nhiệm vụ giải pháp của chương trình là tiếp tục triển khai Nghị quyết số 128/NQ-CP của Chính phủ.
Các tỉnh, thành phố theo đánh giá của Bộ Y tế đã thực hiện tốt, hiệu quả Nghị quyết số 128/NQ-CP của Chính phủ và Quyết định số 4800/QĐ-BYT của Bộ Y tế, sau đó là thực hiện Quyết định số 218/QĐ-BYT ngày 27/1/2022 của Bộ Y tế.
Đến ngày 2/12/2021, toàn quốc với tổng số 10.604 xã, phường, có 6.791 xã, phường cấp độ 1 (64%); 2.936 xã, phường cấp độ 2 (27,7%); 657 xã, phường cấp độ 3 (6,2%); 220 xã, phường cấp độ 4 (2,1%). Đến nay không còn xã, phường nào cấp độ 3 và 4.
Về nâng cao năng lực hệ thống y tế dự phòng, y tế cơ sở, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 11/NQ-CP ngày 30/1/2022 triển khai Nghị quyết số 43/2022/QH15, bố trí tối đa 14 nghìn tỷ đồng để đầu tư mới, cải tạo, nâng cấp cơ sở y tế những nơi cần thiết, tăng cường năng lực y tế dự phòng, năng lực phòng chống dịch bệnh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Một số hạn chế được Bộ Y tế tổng hợp báo cáo đó là: Một số địa phương trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo điều hành, tổ chức thực hiện chưa linh hoạt, còn máy móc, không xét đến các yếu tố nguy cơ đặc thù của từng địa bàn.
Công tác đánh giá, cập nhật cấp độ dịch của địa phương một số thời điểm chưa kịp thời, chưa đúng hướng dẫn về chuyên môn y tế. Kết nối cơ sở dữ liệu dân cư với dữ liệu tiêm chủng, xét nghiệm, quản lý ca bệnh COVID-19 khỏi bệnh để áp dụng thống nhất mã QR trên thẻ căn cước công dân phục vụ việc quản lý công tác phòng chống dịch COVID-19 còn khó khăn, vướng mắc.
Nguyên nhân những hạn chế đó là do đại dịch mới, chưa có tiền lệ, xảy ra quy mô toàn quốc, ảnh hưởng nhiều mặt đến đời sống xã hội. Vi rút liên tục biến đổi, lẫn tránh miễn dịch do vắc xin tạo ra làm dịch COVID-19 trở nên phức tạp. Việt Nam không có nhiều thông tin, kinh nghiệm phòng chống dịch bệnh chưa thống nhất về các phương án phòng chống dịch.
Nhận thức về mức độ nguy hiểm của dịch bệnh và các biện pháp phòng chống dịch có nơi, có lúc, có cấp chưa tương ứng với tình hình dịch bệnh.
Chưa có cơ chế đầy đủ để huy động và sử dụng các nguồn lực xã hội hóa trong công tác phòng chống dịch như huy động cơ sở y tế tư nhân, y tế doanh nghiệp tham gia.
Bài học kinh nghiệm phòng chống dịch là có sự đồng lòng, thống nhất của toàn bộ hệ thống chính trị; kịp thời thể chế hóa các Nghị quyết, Chỉ thị, Kết luận của Quốc Hội, Ban Chỉ đạo quốc gia, của Bộ Y tế và các Bộ, Ngành liên quan.
Công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện phải quyết liệt, kịp thời, đúng hướng, toàn diện, hiệu quả, chủ động, linh hoạt, phù hợp với tình hình kinh tế, bảo đảm thống nhất, đồng bộ từ trung ương đến địa phương.
Sự phân cấp, phân quyền chủ động, linh hoạt, sáng tạo, phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa các cấp, các ngành, các lực lượng, huy động toàn bộ hệ thống trong phòng chống dịch.
Căn cứ chiến lược chuẩn bị và ứng phó với COVID-19 giai đoạn 2023-2025 của WHO ngày 3/5/2023, Bộ Y tế đã xây dựng dự thảo kế hoạch kiểm soát, quản lý bền vững đối với dịch COVID-19 giai đoạn 2023-2025.
Hiện nay Bộ Y tế đang hoàn chỉnh hồ sơ để chuyển COVID-19 từ nhóm A sang nhóm B, ban hành hướng dẫn áp dụng phòng chống dịch COVID-19 phù hợp theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới./.
Anh Duy