Truyền thông nguy cơ là quá trình trao đổi thông tin giữa cơ quan quản lý, tổ chức với cộng đồng có nguy cơ giúp đối tượng có cùng hiểu biết chung về nguy cơ, cùng xác nhận nguy cơ và cùng hành động để làm giảm nguy cơ.
Theo các chuyên gia Tổ chức Y tế thế giới, ở mỗi giai đoạn của dịch bệnh hoặc tình trạng y tế công cộng khẩn cấp sẽ cần có những đáp ứng truyền thông nguy cơ khác nhau.
Truyền thông là phương pháp hữu hiệu nhất để giúp người dân, cộng đồng nhận được thông tin, có kiến thức về dịch bệnh, thực hiện các hành vi bảo vệ và phòng bệnh. Truyền thông cũng giúp cho các cấp chính quyền, các ban ngành, đoàn thể phối hợp với ngành y tế trong công tác phòng chống dịch bệnh.
Truyền thông nguy cơ nhằm đạt nhiều mục đích như làm cho người dân, nhân viên y tế thay đổi hành vi có lợi cho sức khỏe, hạn chế tác động của yếu tố nguy cơ, thông tin khẩn cấp để hành động ứng phó, vận động và xây dựng chính sách, đề phòng sử dụng nguồn lực không đúng chỗ và cạn kiệt nguồn lực, giảm được tỷ lệ mắc bệnh, tổn thương và tử vong.
Có 5 nguyên tắc cần thực hiện trong truyền thông nguy cơ bao gồm: Truyền thông sớm, đảm bảo tính minh bạch, theo dõi và quản lý thông tin, lập kế hoạch chi tiết theo từng giai đoạn dịch và đảm bảo xây dựng lòng tin.
Qua dịch bệnh COVID-19 chúng ta thấy các thông tin thu thập từ việc nhận thức của người dân về dịch bệnh; thái độ của người dân và các cơ quan, ban ngành, đoàn thể; mức độ thực hành có thường xuyên, có làm đúng cách như khuyến cáo; so sánh sự khác nhau giữa các nhóm không thực hiện, nhóm tuân thủ thực hiện tốt, nhóm thực hiện thái quá.
Cần lắng nghe, tìm hiểu có những thông tin nhận thức sai lệch, thực hành không đúng, sự lan truyền thông tin sai lệch hoặc tin đồn trong cộng đồng. Cần phân tích đặc điểm; tình trạng kinh tế; việc làm; những yếu tố ảnh hưởng đến sự tuân thủ các quy định phòng chống dịch; những khu dân cư nghèo tại đô thị, sinh sống chật chội, thiếu thốn sẽ không thực hiện tốt các quy định giãn cách xã hội khi dịch bệnh lan nhanh trong thành phố. Từ những thông tin thu thập sẽ giúp cho người quản lý kịp thời đưa ra quyết định giải quyết được những vấn đề phát sinh từ vụ dịch.
Vừa qua, chúng ta đã truyền thông đến người dân và các tổ chức về diễn biến, mức độ ảnh hưởng của dịch, chia sẻ kinh nghiệm tốt trong kiểm soát dịch bệnh, ứng phó với những ảnh hưởng của dịch bệnh. Các thông điệp hướng dẫn thực hành phòng chống dịch, cách xử trí của giai đoạn dịch lúc mới lan ra cộng đồng, điều chỉnh, bổ sung các thông điệp hướng dẫn xử trí và chăm sóc tại các cơ quan, trường học, tại hộ gia đình và cho các đối tượng rất cụ thể. Xây dựng các kế hoạch truyền thông về tiêm vắc xin phòng bệnh, các tác dụng phụ, tăng cường sự tham gia tiêm vắc xin của người dân.
Có 3 thành tố truyền thông nguy cơ cần lưu ý, đó là truyền thông thay đổi hành vi, truyền thông điều hành, truyền thông trong tình huống y tế công cộng khẩn cấp hoặc dịch bệnh bùng phát.
Truyền thông thay đổi hành vi cần được thực hiện theo cách tiếp cận dài hạn và thiết kế gần gũi với cộng đồng. Trên cơ sở đánh giá nguy cơ đối với sức khỏe, xác định được những hành vi cần thực hiện để phòng chống ngay từ khi chưa có dịch bệnh xảy ra. Chúng ta cần có những dự báo, từ đó thực hiện những hành vi đề phòng, chuẩn bị và sẵn sàng ứng phó với các dự báo đó. Thành tố truyền thông thay đổi hành vi cần thực hiện thường xuyên, cả trước khi có dịch, tăng cường trong khi có dịch và vẫn tiếp tục sau khi dịch kết thúc để đảm bảo người dân duy trì thực hiện các hành vi có lợi cho sức khỏe.
Để làm tốt điều đó cần hoàn thiện mạng lưới tuyến cơ sở, thiết kế hoạt động truyền thông phù hợp cho từng địa phương, những ai có khó khăn, trở ngại cần có sự giúp đỡ của cộng đồng, sự chỉ đạo của lãnh đạo các cấp.
Đối với truyền thông điều hành, vai trò của các lãnh đạo, nhà quản lý rất quan trọng, đảm bảo ứng phó hiệu quả với dịch bệnh, điều hành và huy động được sự phối hợp, cung cấp thông tin đầy đủ về tình hình dịch bệnh cho các lãnh đạo để từ đó họ có thể quyết định lựa chọn các bước tiếp theo và thay đổi chính sách phù hợp với tình hình.
Chúng ta thấy trong công tác phòng chống dịch có sự hoạt động thường xuyên của Ban chỉ đạo các tuyến, thiết lập quy trình, trình tự thực hiện hoạt động truyền thông đáp ứng với yêu cầu trong tình trạng khẩn cấp, quy trình về thu thập thông tin, xử lý thông tin sử dụng cho việc phân tích, đưa ra quyết định cung cấp thông tin gì, tới ai và cách thức cung cấp thông tin như thế nào.
Thực hiện tốt quy định trách nhiệm của các bên tham gia phòng chống dịch, phát huy thế mạnh của từng thành viên trong Ban chỉ đạo, tránh sự chồng chéo khi tham gia truyền thông trong tình huống khẩn cấp. Kế hoạch truyền thông cần xây dựng, điều chỉnh phù hợp với diễn biến dịch bệnh và phù hợp với mức độ nhận thức về nguy cơ dịch bệnh của người dân.
Cần xây dựng quy chuẩn chuẩn hóa những quy định cần thiết để kiểm soát thông tin, chia sẻ thông tin, cung cấp thông tin. Đây là cách tốt nhất để các nhà lãnh đạo, quản lý kiểm soát được thông tin, truyền thông khi có dịch bệnh, thiên tai, thảm họa xảy ra./.
Lâm Quyên