Trong công tác phát hiện sớm, can thiệp sớm ở trẻ khuyết tật từ 0 đến 6 tuổi, vai trò trách nhiệm của ngành y tế rất quan trọng.
Thực hiện nhiệm vụ phát hiện sớm, can thiệp sớm theo hai hướng tiếp cận liên tục: Một là liên tục theo vòng đời từ khi mang thai, cuộc đẻ, sau đẻ đến 6 tuổi; hai là liên tục theo địa điểm mạng lưới chăm sóc y tế từ tuyến xã, huyện, tỉnh và trung ương.
( CBYT thăm khám cho phụ nữ mang thai )
Đối với tiếp cận liên tục theo vòng đời, cán bộ y tế thực hiện khám thai đầy đủ theo khuyến cáo, tư vấn chế độ dinh dưỡng, bổ sung vi chất và tiêm phòng theo quy định. Phát hiện thai có nguy cơ và khuyến khích thực hiện sàng lọc trước sinh. Tiên lượng cuộc đẻ và tư vấn đến sinh con ở các cơ sở y tế phù hợp.
Trong cuộc đẻ bố trí nhân lực phù hợp bảo đảm trẻ khi sinh không bị ngạt hay bất cứ vấn đề gì ảnh hưởng đến chức năng sống. Sau đẻ cần thực hiện sàng lọc sau sinh thường quy hoặc cho nhóm có nguy cơ cao. Hướng dẫn gia đình sử dụng Sổ theo dõi sức khỏe bà mẹ trẻ em để theo dõi, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường về khuyết tật thể chất và tinh thần cho trẻ đến 6 tuổi.
Đối với tiếp cận liên tục theo địa điểm, tuyến xã cần lập kế hoạch năm về phát hiện sớm, can thiệp sớm trẻ khuyết tật, khám quản lý thai nghén phát hiện những trường hợp thai nghén bất thường có nguy cơ gây rối loạn phát triển và khuyết tật ở con.
Cung cấp đủ Sổ theo dõi sức khỏe bà mẹ trẻ em cho tất cả các bà mẹ mang thai, sử dụng ghi chép khi khám thai, tại cuộc đẻ, sau đẻ cho đến khi trẻ 6 tuổi. Hướng dẫn gia đình trẻ nhận biết các nguy cơ, dấu hiệu của khuyết tật để liên hệ với nhân viên y tế sớm.
Thực hiện sàng lọc khuyết tật theo các lứa tuổi từ 0 đến 6 tuổi hàng năm. Tổ chức gửi trẻ khám, phân loại khuyết tật, đánh giá sự phát triển và nhu cầu cần can thiệp sớm phục hồi chức năng và giáo dục phù hợp với nhu cầu của trẻ và nguồn lực của địa phương.
Trạm y tế cần quản lý số trẻ khuyết tật được phát hiện, thiết lập chương trình can thiệp sớm phục hồi chức năng tại nhà cho từng trẻ khuyết tật. Tổ chức tập huấn cho cán bộ, cho thành viên gia đình trẻ khuyết tật các kỹ thuật chăm sóc, phát hiện sớm, can thiệp sớm trẻ khuyết tật. Theo dõi giám sát và báo cáo cho cấp trên. Tại xã cần phối hợp tốt với Trường mầm non, Hội Chữ Thập đỏ, Hội Phụ nữ trong việc triển khai chương trình.
Các Trường mầm non tại xã phát hiện sớm khuyết tật đối với số trẻ học mẫu giáo học đường, quản lý số trẻ khuyết tật được phát hiện, thiết lập chương trình can thiệp sớm, giáo dục cho trẻ khuyết tật tại Trường mầm non. Theo dõi, báo cáo cho các bên liên quan, phối hợp với y tế, Lao động – Thương binh và Xã hội, Hội Chữ Thập đỏ, các tổ chức xã hội trong việc hỗ trợ trẻ khuyết tật.
Ngành Lao động – Thương binh và Xã hội là cơ quan đầu mối phối hợp với y tế, giáo dục và các ban ngành liên quan để lập kế hoạch hoạt động về can thiệp sớm, phát hiện sớm hàng quý, năm gồm nhân lực, thời gian, tài chính để trình UBND cấp có thẩm quyền phê duyệt. Tập huấn quản lý hoạt động, triển khai các hoạt động can thiệp sớm về chính sách xã hội cho trẻ khuyết tật, trợ cấp xã hội cho trẻ khuyết tật và gia đình trẻ.
Sàng lọc phát hiện rối loạn phát triển, dấu hiệu nghi ngờ khuyết tật với mục tiêu là tất cả trẻ sinh ra tại cộng đồng đều được sàng lọc tuần tự ít nhất theo các mốc tuổi sau: 0,3,6,9,12,24,36,48 và 60 tháng tuổi.
(Bác sĩ thăm khám trẻ sơ sinh tại bệnh viện)
Tất cả trẻ khuyết tật đã được khám chẩn đoán xác định và phân loại dạng khuyết tật vẫn được hẹn để tiếp tục sàng lọc vào các lứa tuổi tiếp theo.
Người sàng lọc cho trẻ từ 0 đến 6 tuổi có thể là cha mẹ, người thân, cán bộ y tế từ trạm y tế, trung tâm y tế, bệnh viện, các kỹ thuật viên, điều dưỡng, hộ sinh, y tế thôn bản thuộc chuyên ngành Phục hồi chức năng nhi, Nhi khoa, Tâm thần nhi, Mắt, Tai – Mũi – Họng/Thính học, Tâm lý…
Công cụ sàng lọc sử dụng cần dễ dàng sử dụng, phù hợp văn hóa cộng đồng. Tổ chức tập huấn công tác sàng lọc, hướng dẫn sử dụng công cụ sàng lọc.
Gia đình có thể tự trả lời các câu hỏi trong phiếu nếu thấy trẻ có dấu hiệu rối loạn phát triển. Gia đình liên hệ nhân viên y tế để được hướng dẫn khám xác định, phân loại khuyết tật tại các phòng sinh. Nữ hộ sinh có trách nhiệm sàng lọc phát hiện các dị tật bẩm sinh của trẻ sơ sinh trước khi cho trẻ về nhà, ghi chép vào hồ sơ các dấu hiệu bất thường của trẻ.
Tại khoa khám bệnh, trạm y tế cần in câu hỏi sàng lọc, các tờ tranh treo tường với các hình ảnh sinh động, dễ hiểu treo trên cửa các phòng khám bệnh, phòng điều trị để cha mẹ, người thân chăm sóc trẻ dễ dàng đọc và tự sàng lọc cho con em mình. In các tờ rơi giới thiệu phần mềm a.365.vn.
Tại các Trường mầm non in bộ câu hỏi sàng lọc phát hiện sớm rối loạn phát triển của trẻ vào Sổ theo dõi học sinh mầm non để giáo viên, người nuôi dưỡng trẻ dễ dàng thuận lợi theo dõi, phát hiện các dấu hiệu chậm phát triển và dấu hiệu nghi ngờ khuyết tật trẻ; phát các tờ rơi giới thiệu về phần mềm a.365.vn.
Tất cả hồ sơ, tài liệu liên quan đến sàng lọc trẻ khuyết tật được lưu giữ tại trạm y tế xã./.
Anh Huy