Theo thông tin từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tình hình dịch bệnh do vi rút Ebola tại Cộng hòa dân chủ Công Gô (Công Gô) diễn biến phức tạp. Từ tháng 4/2018 đến tháng 7/2019 đã ghi nhận 2.522 trường hợp mắc trong đó có 1.698 tử vong.
Ngày 22/7/2019, Cục Y tế dự phòng – Bộ Y tế đã chỉ đạo tại công văn số 549/DP-DT về việc tăng cường phòng, chống bệnh do vi rút Ebola. Cho đến nay, mặc dù Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp nào mắc bệnh do vi rút Ebola. Tuy nhiên, nguy cơ dịch bệnh do vi rút Ebola xâm nhập vào Việt Nam qua hành khách về từ vùng có dịch là hoàn toàn có thể.
Bệnh do vi rút Ebola là một bệnh nặng, thường gây chết người, với tỷ lệ tử vong lên đến 90%. Bệnh lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể và các mô của người hoặc động vật nhiễm bệnh. Trong vụ dịch, những người có nguy cơ cao bị lây nhiễm là nhân viên y tế, các thành viên gia đình và những người có tiếp xúc gần với người bị bệnh và người bệnh đã qua đời.
Bệnh do vi rút Ebola có thể được kiểm soát thông qua việc sử dụng các biện pháp phòng hộ cá nhân tại các phòng khám và bệnh viện, nơi tụ họp đông người và tại gia đình. Một số câu hỏi thường gặp về bệnh này:
1. Nhân viên y tế cần làm gì để bảo vệ bản thân trong khi chăm sóc cho bệnh nhân?Nhân viên y tế điều trị cho người nghi ngờ hoặc đã được khẳng định bị bệnh do vi rút Ebola, là những người có nguy cơ nhiễm vi rút cao hơn so với các nhóm khác. Trong khi diễn ra vụ dịch, cần thực hiện những biện pháp phòng ngừa được dựa trên bằng chứng khoa học nhằm ngăn chặn sự lây lan của vi rút và bảo vệ y, bác sĩ cũng như những người làm việc trong ngành y tế.
Có nên cách ly người nghi ngờ nhiễm vi rút Ebola hoặc đã khẳng định nhiễm vi rút Ebola hay không?
Cách ly người nghi ngờ nhiễm vi rút Ebola hoặc đã khẳng định nhiễm vi rút Ebola trong phòng riêng là việc làm được khuyến nghị. Khi không có phòng riêng để cách ly, rất cần ấn định một khu vực riêng biệt với các bệnh nhân khác. Tại khu vực này, cũng cần cách ly riêng những trường hợp nghi ngờ bị bệnh với các trường hợp đã khẳng định mắc bệnh. Hạn chế việc tiếp cận khu vực này.
Có nên cho người đến thăm vào khu vực có các trường hợp nghi ngờ hoặc đã khẳng định bị bệnh do vi rút Ebola không?
Không nên để người đến thăm tiếp cận với người bệnh. Nếu điều này là không thể, thì chỉ nên cho những người thật sự cần thiết, ví dụ như cha mẹ bệnh nhi.
Cần có các phương tiện bảo hộ nào khi chăm sóc cho bệnh nhân?
Ngoài các biện pháp chăm sóc theo chuẩn, nhân viên y tế cần nghiêm chỉnh thực hiện các biện pháp kiểm soát nhiễm trùng đã được khuyến nghị để tránh tiếp xúc với máu, thể dịch hoặc các vật dụng, môi trường nhiễm vi rút (như ga trải giường, bơm kim tiêm đã qua sử dụng...).
Tất cả những người thăm nuôi và nhân viên y tế cần nghiêm túc sử dụng các trang bị phòng hộ cá nhân, tối thiểu là gồm: găng tay, áo choàng không thấm nước, giầy/ủng, khẩu trang, kính bảo vệ mắt.
Rửa tay có quan trọng không?
Rửa tay là rất cần thiết và nên được thực hiện như sau:
- Trước khi đeo găng tay và sử dụng các trang bị phòng hộ cá nhân khi đi vào khu vực cách ly;
- Trước bất kỳ thủ thuật vô khuẩn nào thực hiện cho bệnh nhân;
- Sau khi có nguy cơ phơi nhiễm hoặc tiếp xúc với máu hoặc chất dịch của người bệnh;
- Sau khi chạm vào bề mặt hoặc vật dụng bị ô nhiễm;
- Sau khi cởi bỏ các trang bị phòng hộ cá nhân, sau khi rời khỏi khu vực cách ly.
Một điều quan trọng cần lưu ý là không rửa tay sau khi cởi bỏ các trang bị phòng hộ cá nhân sẽ làm giảm hoặc mất đi lợi ích của việc sử dụng trang bị phòng hộ cá nhân.
Có thể dùng dung dịch sát khuẩn tay có cồn hoặc xà phòng và nước sạch để rửa tay. Luôn luôn rửa tay với xà phòng và nước sạch khi thấy tay bẩn. Nên để dung dịch sát khuẩn tay có cồn tại mỗi điểm chăm sóc (cửa ra vào và trong khu vực cách ly); cần bố trí luôn luôn có sẵn vòi nước sạch, xà phòng và khăn lau dùng một lần.
Những biện pháp phòng ngừa khác cần áp dụng tại các cơ sở y tế:
Các biện pháp phòng ngừa quan trọng khác là thủ thuật tiêm và mở tĩnh mạch an toàn, bao gồm cả quản lý an toàn các vật dụng sắc nhọn, làm sạch môi trường thường xuyên và nghiêm ngặt, khử trùng các bề mặt và thiết bị, quản lý ga trải giường bẩn và chất thải của người bệnh.
Ngoài ra, cần phải đảm bảo an toàn quá trình xét nghiệm bệnh phẩm lấy từ các trường hợp nghi ngờ hoặc đã được khẳng định bị bệnh do vi rút Ebola, cũng như xử lý an toàn tử thi, mẫu bệnh phẩm khám nghiệm tử thi hoặc vật dụng khi khâm liệm, chôn cất. Bất kỳ nhân viên y tế nào thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến bệnh nhân bị nghi ngờ hoặc đã được khẳng định bị bệnh do vi rút Ebola nên sử dụng trang bị phòng hộ cá nhân thích hợp và thực hiện các biện pháp phòng ngừa theo khuyến nghị của WHO.
2. Những tin đồn rằng một số loại thực phẩm có thể ngăn ngừa hoặc chữa khỏi nhiễm vi rút Ebola liệu có đúng không?
WHO khuyến cáo rằng người dân nên xin tư vấn về bệnh do vi rút Ebola từ các nhân viên y tế. Trong khi không có thuốc đặc hiệu điều trị Ebola, thì biện pháp điều trị tốt nhất là điều trị hỗ trợ tích cực tại bệnh viện do các nhân viên y tế thực hiện.
3. Du lịch trong vụ dịch có an toàn không?Trong vụ dịch, WHO thường xuyên đánh giá tình hình y tế công cộng và khuyến cáo hạn chế du lịch hoặc thương mại nếu cần thiết và có thể thông báo cho nhà chức trách của từng quốc gia thực hiện việc hạn chế này.
Du khách cần luôn luôn thận trọng đối với sức khỏe của bản thân và những người xung quanh, song nguy cơ lây nhiễm cho du khách là rất thấp vì việc lây truyền từ người này sang người khác là do tiếp xúc trực tiếp với các chất dịch hoặc chất tiết từ cơ thể của bệnh nhân bị nhiễm bệnh.
WHO đưa ra lời khuyên chung về việc du lịch:
- Du khách nên tránh mọi tiếp xúc với người bị nhiễm bệnh.
- Nhân viên y tế đi đến các khu vực bị ảnh hưởng cần nghiêm chỉnh tuân thủ các hướng dẫn kiểm soát lây nhiễm theo khuyến nghị của WHO.
- Bất kỳ ai sống trong khu vực có các trường hợp mắc bệnh mới được thông báo, cần biết các triệu chứng của bệnh và đến ngay cơ sở y tế khi có dấu hiệu đầu tiên của bệnh.
- Với những du khách vừa trở về từ các khu vực bị ảnh hưởng phải nhập viện với các triệu chứng tương thích, bác sĩ điều trị nên xem xét khả năng bị bệnh do vi rút Ebola.
Hồng Hoa