Người cao tuổi là đối tượng phải dùng thuốc nhiều hơn cả, do mắc nhiều bệnh và dùng nhiều thuốc cùng lúc…nên cách dùng thuốc an toàn cho đối tượng này là một vấn đề cần phải lưu tâm.

Già không phải là bệnh, nhưng lại là điều kiện thuận lợi cho bệnh phát sinh (cả bệnh cấp tính và mạn tính). Người cao tuổi thường bị nhiều bệnh cùng một lúc nên việc dùng nhiều loại thuốc một lúc là khó tránh khỏi. Việc dùng nhiều thuốc, không chỉ gặp tác dụng phụ của thuốc mà còn dẫn tới những tương tác bất lợi do các thuốc dùng cùng gây ra, hoặc thuốc này làm trầm trọng thêm bệnh kia hoặc làm phát sinh bệnh mới… Vậy người già cần ghi nhớ những điều gì để tránh được những “hậu quả xấu” khi dùng thuốc?

Không tự ý dùng thuốc

Không tự ý dùng thuốc bao gồm không tự ý mua thuốc về dùng, không dùng lại đơn cũ và không mách nhau dùng thuốc..

Người bệnh cần nhớ rằng điều trị cho người bệnh chứ không phải là điều trị bệnh. Bác sĩ sẽ khám cụ thể trên từng người bệnh và căn cứ vào tính chất bệnh lý, sức chịu đựng của cơ thể, có hay không các bệnh mắc kèm, thậm chí còn đề phòng các biến chứng có thể xảy ra do một bệnh khác mà người cao tuổi đang mắc… để kê đơn thuốc phù hợp với từng người bệnh. Ví dụ, một người bị bệnh về khớp nhưng đã từng bị loét dạ dày - tá tràng thì bác sĩ sẽ có sự cân nhắc trong việc dùng các thuốc kháng viêm không steroid, corticoid (vì các thuốc này có tác dụng phụ là gây loét dạ dày - tá tràng) hoặc sẽ có biện pháp phòng loét khi dùng các thuốc này…

Vì thế, nhiều người bệnh có cùng triệu chứng, thậm chí cùng bệnh nhưng thuốc dùng lại khác nhau. Có thuốc người này dùng được nhưng người kia lại không dùng được (vì cơ thể có chống chỉ định). Để an toàn, người bệnh không được chia sẻ, dùng chung đơn thuốc hoặc mách nhau dùng thuốc là rất nguy hiểm.

Tuân thủ y lệnh của bác sĩ

Khi được bác sĩ kê đơn, người bệnh cần tuân thủ dùng thuốc theo đúng chỉ định. Tránh những trường hợp thấy bệnh giảm đi (tưởng khỏi) tự ý bỏ thuốc hoặc giảm liều dùng (điều này hay xảy ra ở những người bệnh tăng huyết áp, viêm khớp…) sẽ làm cho bệnh không khỏi, thậm chí nặng hơn, nguy hiểm đến tính mạng. Ví dụ người bệnh tăng huyết áp uống thuốc một thời gian thấy huyết áp ổn định, tự ý bỏ thuốc. Khi huyết áp tăng đột ngột dễ bị tai biến và nguy hiểm đến tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Ngược lại, thấy bệnh lâu khỏi lại sốt ruột tự ý tăng liều dùng sẽ gây quá liều dẫn tới tình trạng ngộ độc thuốc ở người già.

Liên hệ chặt chẽ với bác sĩ trong quá trình trị bệnh

Đối với người bệnh nói chung và người già nói riêng, việc hợp tác chặt chẽ với bác sĩ là rất quan trọng để phát hiện ra những bất thường trong khi sử dụng thuốc, theo dõi diễn biến của bệnh (xấu đi hay tốt lên)…Có được những thong tin này, bác sĩ sẽ có những biện pháp xử lý thích hợp (khi cần), như khắc  phục các tác dụng phụ của thuốc (nhiều khi nguy hiểm đến tính mạng cần phải can thiệp kịp thời); điều chỉnh liều lượng thuốc; điều chỉnh phác đồ điều trị cho phù hợp với diễn biến của bệnh.

Tái khám đúng lịch hẹn

Thông thường, khi đi khám bệnh, đặc biệt là các bệnh mãn tính, người bệnh cao tuổi thường được bác sĩ hẹn tái khám. Thời gian tái khám tuỳ thuộc vào bệnh và tình trạng bệnh tật, có thể từ 5 ngày cho đến 1 tháng hoặc hơn… Mục đích là để đánh giá hiệu quả điều trị của đơn thuốc đã dùng như thế nào, mức độ chuyển biến bệnh ra sao? Có những trường hợp qua việc tái khám, bác sĩ có thể phải thay đổi liều lượng thuốc hoặc phải thay đổi thuốc (nếu cần) cho phù hợp hơn với tình trạng diễn biến của bệnh… Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ, chớ nên coi thường việc tái khám này.

Khi đi khám bệnh

Khi đi khám bệnh, người bệnh cần nói rõ cho bác sĩ biết về các triệu chứng (diễn biến) bệnh tật của mình, các bệnh mắc kèm và các thuốc mình đang dùng (kể cả thuốc chữa bệnh đông y hoặc tây y và thuốc bổ như vitamin…), đã từng bị dị ứng với thuốc nào (nếu có) và cả những thói quen ăn uống trong sinh hoạt hàng ngày như hút thuốc, uống rượu, cà phê… (các chất này có ảnh hưởng tới việc dùng thuốc). Bác sĩ căn cứ vào các đặc điểm trên sẽ cân nhắc khi kê đơn, lựa chọn thuốc làm sao vừa đạt được mục đích điều trị bệnh hiện tại, vừa tránh hoặc hạn chế sự tương tác bất lợi của các thuốc khi dùng cùng hoặc sẽ có những lời khuyên hữu ích giúp người bệnh dùng thuốc hiệu quả hơn...

Đối với bác sĩ, chỉ kê dùng thuốc khi thật cần thiết và sau khi chẩn đoán chính xác bệnh. Thuốc được kê phải dựa trên tình trạng bệnh tật, trạng thái cơ thể, khả năng giải độc của gan và thải trừ của thận… để tránh tình trạng khi chữa bệnh này lại có thể gây tác hại cho cơ thể. Dạng thuốc dùng phù hợp, tối ưu số lần dùng (số lần dùng ít nhất trong ngày và hướng dẫn người bệnh kỹ càng trong cách dung thuốc của bác sĩ sẽ giúp người bệnh tuân thủ dung thuốc tốt hơn.

Tường Huân