Theo báo cáo nghiên cứu nhiễm HIV ở nhóm nam nghiện chích ma túy tại Việt Nam qua giám sát tại 20 tỉnh, thành phố trên cả nước giai đoạn 2017-2021, tỷ lệ hiện nhiễm HIV vẫn duy trì ở mức cao.
Cụ thể tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm nam nghiện chích ma túy năm 2017 là 14,2%, năm 2019 là 13% và năm 2021 là 12,3%. Các tỉnh khu vực miền Bắc có tỷ lệ nhiễm HIV cao hơn các tỉnh khu vực miền Trung và miền Nam. Riêng tỉnh Khánh Hòa tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm nam nghiện chích ma túy (NCMT) năm 2017 là 7,3%, năm 2019 tăng lên 9,3% và năm 2021 là 9,5%.
Kết quả phân tích cho thấy nhóm nam NCMT có tỷ lệ tham gia điều trị Methadone dưới 50%, tỷ lệ nhận được bơm kim tiêm miễn phí trong 6 tháng qua chưa đến 50%, tỷ lệ nhận bao cao su miễn phí trong 6 tháng qua thấp, chỉ dưới 30%, tỷ lệ nhóm nam NCMT được khám các bệnh lây truyền qua đường tình dục chưa đến 10%.
Theo Bs Tôn Thất Toàn – Phó Giám đốc Phụ trách Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Khánh Hòa, trên thế giới tỷ lệ hiện nhiễm HIV trong các nhóm quần thể nguy cơ như nhóm nam NCMT, nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới, nhóm người bán dâm vẫn cao hơn nhiều so với quần thể dân số chung.
Báo cáo của Tổ chức Phòng chống HIV/AIDS thế giới (UNAIDS) tính đến cuối năm 2021, toàn cầu có khoảng 38,4 triệu người nhiễm HIV, trong đó nhóm quần thể nguy cơ cao và bạn tình của họ chiếm 70% số ca nhiễm trên toàn cầu.
UNAIDS nhận định, nguy cơ lây nhiễm HIV của nhóm nam NCMT cao hơn gấp 35 lần so với quần thể bình thường.
Số liệu báo cáo tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm nam NCMT của Việt Nam qua báo cáo nêu trên cao hơn so với ước tính tỷ lệ hiện nhiễm HIV nhóm nam NCMT trên toàn cầu là 10%. Tại Việt Nam vào năm 2009, các tỉnh có tỷ lệ nhiễm HIV nhóm nam NCMT là Quảng Ninh 56%, Hải Phòng 48%, Điên Biên 56%. Như vậy so với tỷ lệ hiện nay, tỷ lệ này đã giảm nhiều. Đó là thành quả rất lớn của 30 năm thực hiện tích cực kiểm soát dịch HIV/AIDS cho các quần thể nói chung và đối với nhóm nam NCMT nói riêng.
Bs Tôn Thất Toàn cho biết, hiện nay vẫn tiếp tục thực hiện các hoạt động can thiệp giảm hại như phân phát bơm kim tiêm, phân phát bao cao su, sử dụng điều trị thay thế bằng Methadone, qua đó giúp làm giảm tỷ lệ hiện nhiễm HIV trong nhóm này.
Hành vi nguy cơ chính làm lây nhiễm HIV trong nhóm nam NCMT là việc sử dụng chung bơm kim tiêm. Hành vi này cũng là nguy cơ cao lây truyền các bệnh qua đường máu như viêm gan B, viêm gan C. Để kiểm soát được dịch HIV trong nhóm nam NCMT phụ thuộc vào hành vi khi tiêm chích của họ, nếu họ sử dụng bơm kim tiêm sạch trong tất cả các lần tiêm chích sẽ làm giảm nguy cơ lây nhiễm HIV và các bệnh lây truyền qua đường máu khác.
Bs Tôn Thất Toàn cho biết, một trong những biện pháp can thiệp làm giảm nguy cơ lây nhiễm HIV và giảm tỷ lệ tử vong do sốc thuốc là sử dụng điều trị thay thế bằng Methadone.
Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Khánh Hòa, tính đến tháng 1/2023, toàn tỉnh đã có 1.304 bệnh nhân từng tham gia điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện bằng Methadone. Hiện tại toàn tỉnh có 05 điểm cấp phát thuốc Methadone gồm TP Nha Trang 239 người, TP Cam Ranh 38 người, thị xã Ninh Hòa 19 người, huyện Diên Khánh 27 người, huyện Vạn Ninh 132 người, huyện Cam Lâm 01 người và huyện Khánh Vĩnh 02 người, tổng cộng có 458 trường hợp.
Trong thời gian đến Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh tiếp tục giám sát hỗ trợ, tăng cường cải thiện chất lượng tư vấn về lợi ích của điều trị Methadone để tăng số người nghiện chích có tham gia sử dụng Methadone đạt được tỷ lệ 50% so với mục tiêu đề ra.
Một vấn đề lưu ý là nhóm nam NCMT còn nhiễm các bệnh liên quan đường tình dục. Qua khảo sát của Cục Phòng chống HIV/AIDS - Bộ Y tế trên 20 tỉnh, thành phố toàn quốc, tỷ lệ nhiễm giang mai của nhóm nam NCMT năm 2017 là 3,5%, năm 2019 là 1,5% và năm 2021 là 1,3%. Tỷ lệ này được đánh giá là thấp hơn 2% so với yêu cầu của chương trình, tuy nhiên vẫn chỉ ra một vấn đề là nhóm NCMT có nhiều nguy cơ gây lây nhiễm HIV gồm cả hành vi tiêm chích ma túy và quan hệ tình dục không an toàn.
Số liệu thống kê cho thấy nhóm nam quan hệ tình dục đã từng có quan hệ tình dục với phụ nữ bán dâm cao 40,9%, đáng chú ý là chỉ có 76% nhóm này sử dụng bao cao su trong 01 tháng qua. Như vậy để phòng chống HIV cho nhóm nam NCMT ngoài can thiệp giảm tác hại như sử dụng bơm kim tiêm riêng còn cần phải tuyên truyền về quan hệ tình dục an toàn, thường xuyên sử dụng bao cao su đúng cách.
Để đạt được mục tiêu mở rộng các hoạt động truyền thông can thiệp giảm hại, dự phòng lây nhiễm HIV, tỷ lệ người có hành vi nguy cơ cao được tiếp cận dịch vụ dự phòng lây nhiễm HIV đạt được 80% vào năm 2030, đòi hỏi cần có giải pháp can thiệp mạnh mẽ, sự chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, sự phối hợp của các ban ngành, chính quyền, đoàn thể các cấp và trách nhiệm của mỗi người dân, mỗi cộng đồng từ đó đạt được mục tiêu chung là chấm dứt dịch AIDS tại Việt Nam vào năm 2030./.
Nghi Anh