Báo cáo kết quả nghiên cứu “Thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng nhân lực y tế tuyến xã tại Việt Nam năm 2021-2022”, Ths Phạm Quỳnh Anh - Đại học Y tế Công cộng Hà Nội chia sẻ một số yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng nhân viên y tế tuyến xã.
Về đặc điểm, nhân viên y tế xã là những người sinh sống cùng khu vực địa lý của trạm y tế, xác định gắn bó với trạm y tế, có mối quan hệ tốt với người dân trong cộng đồng. Tuy nhiên một số trường hợp nhân viên y tế có công việc làm thêm khác ngoài công việc ở trạm y tế gây sao nhãng công việc. Nhân viên y tế xã có tinh thần trách nhiệm cao, yêu nghề, luôn nỗ lực để hoàn thành công việc, muốn gắn bó đóng góp công sức cho đồng bào, người dân của mình. Nhân viên y tế luôn tìm cách nâng cao năng lực chuyên môn.
Kết quả khảo sát, một số nhân viên y tế tỏ ra không cam kết gắn bó lâu dài với công việc do lương quá thấp, công việc vất vả và áp lực trong khi cơ hội học hành, phát triển sự nghiệp thấp. Các chính sách đã ban hành như Thông tư số 33/2015/TT-BYT, các chính sách của UBND, HĐND tỉnh ban hành để hỗ trợ cho bác sĩ chính quy, bác sĩ chuyên tu khi về công tác tại trạm y tế hoặc triển khai Quyết định số 14/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ còn gặp những khó khăn. Thực tế chủ trương tinh giản biên chế, chỉ có chế độ cấp tiền cho bác sĩ cũng gây ra hạn chế trong công tác tuyển dụng.
Nghiên cứu được thực hiện tại các tỉnh Tuyên Quang, Bắc Ninh, Khánh Hòa, Đắc Lắc, Đồng Nai, Đồng Tháp cho thấy các tỉnh đều có chính sách tạo điều kiện cho nhân viên y tế đào tạo nâng cao tay nghề, được cử đi học qua những dự án, đề án, đào tạo dài hạn hình thức liên thông được hỗ trợ kinh phí. Hiện nay không còn hình thức đào tạo bác sĩ chuyên tu cũng gây khó khăn khi tuyển dụng nhân lực làm việc tại trạm y tế. Công tác đào tạo ngắn hạn đa dạng nhưng chưa chuyên sâu, chưa phù hợp với nhu cầu của trạm y tế. Nội dung đào tạo chú trọng vào chuyên môn nhưng chưa chú trọng vào công tác quản lý. Năm 2021 các lớp đào tạo phổ biến là đào tạo trực tuyến do đại dịch COVID-19, đào tạo chủ yếu là bác sĩ còn điều dưỡng và hộ sinh đa số tự đào tạo hướng dẫn lẫn nhau.
Về thu nhập của nhân viên y tế xã đang ở mức thấp trong mặt bằng chung của xã hội, phụ cấp mức chi cũng quá thấp, tiền được 20.000 – 25.000 đồng/ngày/người và chỉ tính cho 1 người; phụ cấp trách nhiệm của Trưởng trạm y tế chỉ 300.000 – 400.000 đồng/tháng. Nhiều xã địa bàn rộng phải đi lại công tác nhiều nhưng không có phụ cấp đi lại. Chi trả phụ cấp cho công tác phòng chống dịch COVID-19 không đồng đều giữa các thời kỳ và chậm chi trả.
Về cơ cấu nhân lực của trạm y tế, hiện tại có 4-5 nhân viên y tế/trạm là thiếu so với quy định của Thông tư số 08/TT-BYT của Bộ Y tế. Chức danh nghề nghiệp đa số thiếu bác sĩ, một số trạm y tế thiếu hộ sinh, dược sĩ. Nhân viên y tế tại trạm y tế phải kiêm nhiệm nhiều công việc khác thậm chí không đúng chuyên môn đào tạo.
Một số tỉnh được đầu tư nguồn lực từ Dự án Ngân hàng thế giới, Dự án ADB Ngân hàng Phát triển Châu Á nên được trang bị máy siêu âm, máy điện tim, tuy nhiên việc sử dụng trang thiết bị không hiệu quả, không có người sử dụng, không có kinh phí sữa chữa khi trang thiết bị hỏng, không được thanh toán kinh phí sữa chữa. Do máy tính thiếu, quá cũ, phần mềm quản lý không thống nhất, không thuận tiện nên việc ứng dụng công nghệ thông tin chưa hiệu quả.
Đối với hoạt động quản lý được phân cấp rõ ràng tạo điều kiện giúp trạm y tế giải quyết được các khó khăn gặp phải. Các báo cáo bước đầu ứng dụng công nghệ thông tin vẫn tồn tại song song vừa báo cáo giấy vừa báo cáo điện tử, trạm y tế phải làm nhiều loại báo cáo và có sự trùng lắp.
Đối với việc phân tuyến chuyên môn kỹ thuật, trạm y tế triển khai cả dịch vụ khám chữa bệnh và dự phòng, chăm sóc sức khỏe ban đầu. Ở các trạm y tế xã khu vực miền núi phát huy tốt nhiệm vụ khám chữa bệnh, một số trạm y tế cán bộ y tế có thể thực hiện được một số kỹ thuật chuyên môn nhưng phân tuyến chuyên môn kỹ thuật không cho phép làm. Đối với công tác y tế dự phòng có nhiều hoạt động đa dạng; dịch vụ tiêm chủng một số trạm y tế còn khó khăn khi tổ chức thực hiện, gặp phải cạnh tranh của y tế tư nhân. Một vấn đề khác cũng được chia sẻ là nhiều kỹ thuật chuyên môn trạm y tế xã làm được nhưng Quỹ BHYT không chi trả, trạm y tế cũng không được phân số thuốc tốt để sử dụng đa dạng hơn.
Về công tác giám sát hỗ trợ, do thiếu nhân lực và kinh phí ít nên Trung tâm y tế huyện giám sát không thường xuyên, không chuyên sâu, việc giám sát trạm y tế thường được lồng ghép với nhiều chương trình; nếu có những chậm trễ, sai phạm ở trạm y tế thường Trung tâm y tế huyện chỉ dừng ở mức nhắc nhở, động viên, hơn nữa Trung tâm y tế huyện cũng không muốn tạo áp lực thêm cho nhân viên y tế tại trạm y tế.
Về phía người dân đến khám chữa bệnh tại trạm y tế, do thói quen với nhân viên y tế cũng là người địa phương nên tinh thần thái độ hỗ trợ tốt. Một lưu ý là số lượng người dân đến sử dụng các dịch vụ y tế tại trạm y tế còn thấp, người dân thiếu sự tin tưởng vào năng lực của nhân viên y tế xã; một số người dân có thái độ thiếu hợp tác, đòi hỏi nhu cầu dịch vụ y tế cao.
Ths Phạm Quỳnh Anh báo cáo, chất lượng nhân viên y tế ở trạm y tế không đồng đều, có 63,3% người dân đánh giá tốt chất lượng dịch vụ tuyến xã. Những yếu tố ảnh hưởng tích cực đến chất lượng nhân lực y tế xã là sự cam kết, tinh thần trách nhiệm cao, chính sách thu hút, tuyển dụng, đào tạo bồi dưỡng rõ ràng, cụ thể; hệ thống y tế luôn quan tâm đào tạo ngắn hạn, dài hạn đáp ứng chuẩn năng lực; trang thiết bị được cung cấp đầy đủ, quản lý chuyên môn thực hiện tốt; người sử dụng dịch vụ y tế tại trạm y tế có thái độ tốt và thái độ không tốt đan xen.
Về yếu tố ảnh hưởng tiêu cực và công tác tuyển dụng bác sĩ khó khăn, việc đào tạo còn chú trọng vào bác sĩ chưa được đào tạo cấp chứng chỉ hành nghề sử dụng máy siêu âm, điện tim. Các trạm y tế thiếu nhân lực so với khối lượng công việc đảm nhận đặc biệt là bác sĩ phải kiêm nhiệm nhiều việc. Hiện nay số lượng người dân đến trạm y tế sử dụng các dịch vụ y tế có xu hướng giảm.
Ths Phạm Quỳnh Anh có khuyến nghị, cần tăng thêm đầu tư trang thiết bị, thuốc, công tác xét nghiệm nhất là những trạm y tế có bác sĩ; cần có chính sách tăng lương, phụ cấp ưu đãi nghề, bổ sung phụ cấp thâm niên công tác; tăng thêm chính sách ưu đãi; tăng thêm số người làm việc tại trạm y tế đối với quy mô dân số và đặc thù của địa phương. Xây dựng chính sách luân phiên nhân lực giữa tuyến xã và huyện, tỉnh. Đề xuất quy định thực hành tại trạm y tế để lấy chứng chỉ hành nghề. Bổ sung giao các kỹ thuật lâm sàng, cận lâm sàng phù hợp cho trạm y tế. Cải cách giảm bớt các thủ tục hành chính, mở rộng công tác đào tạo và có định hướng chuyên khoa./.
Hoa Đăng