Vừa qua, Trường Đại học Y tế Công cộng Hà Nội đã có báo cáo kết quả nghiên cứu Thực trạng và một số yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng nhân lực y tế tuyến xã tại Việt Nam năm 2021-2022.
Nghiên cứu thực hiện tại 6 vùng sinh thái gồm đại diện các tỉnh, thành phố Tuyên Quang, Bắc Ninh, Khánh Hòa, Đắc Lắc, Đồng Nai và Đồng Tháp. Chọn mẫu ngẫu nhiên có 582 bác sĩ, 578 điều dưỡng và 582 hộ sinh tham gia nghiên cứu. Tại mỗi tỉnh chọn 105 khách hàng phỏng vấn theo bảng hỏi chuẩn bị trước.
Theo PGS.TS Nguyễn Đức Thành, Lãnh đạo Viện Đào tạo bồi dưỡng cán bộ quản lý ngành y tế, theo các quy định của Bộ Y tế, Thông tư số 33/2015/TT-BYT chức năng nhiệm vụ của trạm y tế xã; Thông tư Liên tịch số 10/2015/TTLT-BYT-BNV năng lực bác sĩ hạng 3; Thông tư Liên tịch số 26/2015/TTLT-BYT-BNV năng lực chuyên môn nghiệp vụ của điều dưỡng, hộ sinh hạng 4. Nội dung đo lường năng lực cơ bản của bác sĩ đa khoa gồm 4 lĩnh vực, 15 tiêu chuẩn, 63 tiêu chí; đối với điều dưỡng gồm 2 lĩnh vực, 15 tiêu chuẩn, 45 tiêu chí; đối với hộ sinh gồm 6 lĩnh vực, 7 tiêu chuẩn, 34 tiêu chí. Nghiên cứu sử dụng thang đo Likert với mức độ từ rất yếu, kém, trung bình, khá và tốt.
Đối với bác sĩ tuyến xã trong nghiên cứu, nam giới chiếm 58,2%, nữ 41,8%. Tuổi từ 40 trở lên chiếm tỷ lệ nhiều nhất là 67,5%; dưới 30 tuổi chỉ 4,9%. Thâm niên công tác trên 10 năm có tỷ lệ đến 82,6%; từ 5-10 năm là 13,6% và dưới 5 năm chỉ 3,8%. Bác sĩ có chức vụ quản lý chiếm 74,1%; bác sĩ là nhân viên chiếm 25,9%. Về trình độ chuyên môn bác sĩ là 80,1%, bác sĩ chuyên khoa 1 là 19,4%.
Các bác sĩ tham gia nghiên cứu được đánh giá lĩnh vực 1 gồm năng lực hành nghề chuyên nghiệp, có 4 tiêu chuẩn là hành nghề phù hợp với bối cảnh văn hóa xã hội và điều kiện thực tế; hành nghề theo tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp; hành nghề theo quy định của pháp luật; học tập suốt đời cho phát triển cá nhân và nghề nghiệp.
Đối với lĩnh vực 2 là năng lực ứng dụng kiến thức y học, có 2 tiêu chuẩn là ứng dụng các kiến thức khoa học cơ bản, y học cơ sở, bệnh học trong thực hành chăm sóc y khoa, đây là tiêu chuẩn rất quan trọng trong công tác tại tuyến xã.
Đối với lĩnh vực thứ 3 là chẩn đoán và ra quyết định xử trí dựa vào bằng chứng có sự tham gia của người bệnh và cán bộ y tế liên quan phù hợp với điều kiện thực tế; điều trị bằng thuốc an toàn, chi phí – hiệu quả; chăm sóc sức khỏe thai sản; quản lý chăm sóc một số bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng; y học cổ truyền và các phương pháp chữa bệnh không dùng thuốc trong điều trị, dự phòng và phục hồi chức năng một số bệnh thường gặp; tham gia kiểm soát bệnh không lây nhiễm; công tác truyền thông giáo dục, vận động cho tăng cường sức khỏe và dự phòng bệnh tật.
Đối với lĩnh vực thứ 4 là năng lực giao tiếp công tác gồm năng lực công tác có hiệu quả với đồng nghiệp và đối tác, giao tiếp hiệu quả.
Kết quả khảo sát cho thấy các tiêu chuẩn đạt tỷ lệ trên 80% là hành nghề theo tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp, hành nghề phù hợp với bối cảnh văn hóa xã hội và điều kiện thực tế; hành nghề theo quy định của pháp luật; giao tiếp hiệu quả.
Đối với các tiêu chuẩn có tỷ lệ thấp dưới 70% là năng lực ứng dụng kiến thức y học; năng lực chăm sóc y khoa gồm chăm sóc sức khỏe thai sản, y học cổ truyền, các phương pháp chữa bệnh không dùng thuốc, dự phòng và phục hồi chức năng một số bệnh thường gặp.
PGS.TS Nguyễn Đức Thành chỉ ra một số nội dung bác sĩ tuyến xã chưa đạt là khả năng thu thập, đánh giá và sử dụng được các thông tin y học giá trị và đáng tin cậy trong nước và nước ngoài trong cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe; năng lực khả năng tiếp cận lưu trữ, hồi cứu các thông tin lâm sàng trong hồ sơ bệnh án; các nguồn thông tin trực tuyến phù hợp, đầy đủ, chính xác đảm bảo tính bảo mật và pháp lý.
Các nội dung chưa đạt là bác sĩ phải đánh giá được hiệu quả của các biện pháp điều trị, can thiệp y tế trên cá nhân và cộng đồng dựa trên bằng chứng khoa học; phân tích được khái niệm và nguyên lý cơ bản của dịch tễ học; các chỉ số sức khỏe chủ yếu, yếu tố nguy cơ, mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ và bệnh, dịch bệnh. Bác sĩ phải giải thích được nguyên tắc và ứng dụng trong dự phòng cấp 1,2,3; tiếp cận dự phòng dựa vào cộng đồng; có khả năng khám thai và quản lý thai nghén, chăm sóc bà mẹ và phát hiện được yếu tố nguy cơ trong thời kỳ thai nghén, chuyển dạ và sau đẻ. Bác sĩ phải thực hiện được khả năng cấp cứu ban đầu tai biến sản khoa và sơ sinh; có khả năng điều trị, dự phòng và phục hồi chức năng một số bệnh thường gặp sử dụng phương pháp y học cổ truyền kết hợp với y học hiện đại.
Như vậy kết quả của nghiên cứu cho thấy, có 7 tiêu chuẩn tỷ lệ bác sĩ có chất lượng tốt dưới 70%; bác sĩ làm việc có nhiều chuyên môn khác nhau như khám chữa bệnh, y học cổ truyền, y học dự phòng có sự yếu kém một số chuyên môn đặc thù.
Nhu cầu khám chữa bệnh của người dân cũng quyết định đến khả năng thực hiện của bác sĩ. Khi người dân có nhu cầu khám thai, đẻ tại trạm y tế thì năng lực của bác sĩ ảnh hưởng đáng kể.
PGS.TS Nguyễn Đức Thành cho rằng, ngành y tế cần cân nhắc những nội dung thật sự là cần thiết, quan trọng của tuyến xã phải đảm đương nhiệm vụ, ví dụ y tế dự phòng, phòng chống dịch bệnh, các bệnh phù hợp nhu cầu thực tế khám chữa bệnh của người dân để từ đó thiết lập nội dung, kỹ năng cần thiết đào tạo cho bác sĩ tuyến xã trong thời gian đến./.
Đức Bảo