Trong thời gian gần đây, việc sử dụng thuốc PrEP (dự phòng trước phơi nhiễm HIV) ngày càng trở nên phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt trong nhóm có nguy cơ cao. Tuy nhiên, một lầm tưởng đang dần lan rộng và tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng, đó là nhiều người tin rằng chỉ cần test HIV online bằng dịch miệng cho kết quả âm tính là có thể an tâm sử dụng PrEP mà không cần đến cơ sở y tế. Đây là hiểu lầm rất đáng báo động, bởi nếu sử dụng PrEP không đúng quy trình, người dùng không những không được bảo vệ mà còn có thể khiến virus HIV kháng thuốc – một biến chứng y học nghiêm trọng.

Test HIV online hiện nay chủ yếu là dạng test nhanh bằng dịch miệng, giúp người dân chủ động kiểm tra tại nhà một cách kín đáo, tiện lợi. Tuy nhiên, theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, đây chỉ là công cụ sàng lọc ban đầu và không thể thay thế xét nghiệm máu bằng sinh phẩm – vốn là tiêu chuẩn bắt buộc trong quy trình sàng lọc trước khi kê đơn PrEP. Nguyên nhân là vì test dịch miệng có thể cho kết quả âm tính giả nếu người test đang trong “giai đoạn cửa sổ” – tức là mới nhiễm HIV nhưng chưa đủ tải lượng virus để phát hiện. Nếu người đó chủ quan bắt đầu dùng PrEP ngay, việc này không chỉ làm giảm hiệu quả bảo vệ mà còn tạo điều kiện cho virus HIV phát triển dạng kháng thuốc, gây khó khăn lớn cho việc điều trị về sau.

(Tập huấn sử dụng test oral quick cho nhóm CBO tại Khánh Hòa)

Thực tế, không ít người hiện nay đã tự mua PrEP trên mạng hoặc từ người quen giới thiệu, dựa vào kết quả test nhanh không chính thống. Điều này tiềm ẩn nhiều rủi ro cả về mặt y tế lẫn pháp lý. Vì vậy, các chuyên gia y tế khuyến cáo mạnh mẽ: muốn sử dụng PrEP an toàn, bắt buộc phải xét nghiệm HIV bằng sinh phẩm máu tại cơ sở y tế được cấp phép. Bên cạnh đó, người dùng còn cần được theo dõi sức khỏe định kỳ, xét nghiệm lại mỗi 3 tháng trong suốt quá trình dùng thuốc, để đảm bảo hiệu quả phòng ngừa và phát hiện sớm nếu có vấn đề xảy ra.

Tóm lại, test HIV online là công cụ hỗ trợ hữu ích để người dân chủ động kiểm tra nguy cơ, nhưng không thể dùng để thay thế quy trình xét nghiệm máu chính thức trước khi điều trị PrEP. Việc hiểu sai và sử dụng thuốc không đúng hướng dẫn không những làm mất tác dụng bảo vệ mà còn góp phần gây ra tình trạng kháng thuốc – điều đang là thách thức toàn cầu trong phòng, chống HIV/AIDS. Vì vậy, hãy sử dụng PrEP đúng cách, dưới sự hướng dẫn của nhân viên y tế, để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng một cách hiệu quả và bền vững.

BS. Nguyễn Quốc Huy

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Khánh Hòa