Trong suốt nhiều thập kỷ, HIV từng được xem là bản án tử. Nhưng ngày nay, với sự tiến bộ vượt bậc của y học và các chiến lược can thiệp hiệu quả, HIV hoàn toàn có thể được kiểm soát. Một trong những công cụ phòng ngừa lây nhiễm HIV mạnh mẽ nhất hiện nay chính là PrEP – thuốc dự phòng trước phơi nhiễm HIV.
PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) là một loại thuốc uống hàng ngày giúp phòng ngừa lây nhiễm HIV. Khi sử dụng đều đặn, PrEP có thể giảm nguy cơ lây nhiễm HIV qua đường tình dục đến hơn 97%. Với người có nguy cơ cao như người có bạn tình nhiễm HIV, nam quan hệ đồng giới, người chuyển giới hoặc người sử dụng ma túy qua đường tiêm chích – PrEP là chiếc “lá chắn” mạnh mẽ giúp chủ động bảo vệ sức khỏe của chính mình.
Điều đáng chú ý là PrEP không chỉ bảo vệ từng cá nhân, mà còn giúp giảm lây lan HIV trong cộng đồng. Khi nhiều người có nguy cơ cùng sử dụng PrEP đúng cách, khả năng HIV lan truyền sẽ giảm đáng kể. Đây là một chiến lược y tế công cộng hiệu quả, giúp tiết kiệm chi phí điều trị và nâng cao chất lượng sống cho cả xã hội.
Một nghiên cứu của Viện Y tế Toàn cầu (ĐH Washington, Mỹ) vào năm 2019 cho thấy: nếu chương trình PrEP được triển khai với mức bao phủ 60% tại các địa phương có nguy cơ cao như Hà Nội, TP.HCM, Cần Thơ, Kiên Giang và Khánh Hòa, thì có thể ngăn chặn gần 56.000 ca nhiễm mới từ nay đến năm 2050.
Hiểu đúng – Làm đúng – Cùng hành động
HIV không lây qua ôm, bắt tay hay dùng chung bát đũa. Chủ yếu, virus lây qua quan hệ tình dục không an toàn và sử dụng kim tiêm chung. Điều đó đồng nghĩa với việc nếu chúng ta hành động đúng – xét nghiệm định kỳ, điều trị sớm nếu nhiễm, và dự phòng nếu có nguy cơ – thì HIV sẽ không có cơ hội tiếp tục lan rộng.
Tuy nhiên, sự kỳ thị và hiểu lầm vẫn là rào cản lớn khiến nhiều người e ngại tiếp cận PrEP. Đã đến lúc cộng đồng cần thay đổi cách nhìn: PrEP không phải dành riêng cho bất kỳ nhóm người nào – đó là lựa chọn cho mọi ai muốn sống chủ động, an toàn và có trách nhiệm với sức khỏe bản thân cũng như người xung quanh.
Hình ảnh các dịch vụ của nhóm CBO Bồ Công Anh tại Nha Trang
Hãy hành động ngay hôm nay
Chiến thắng HIV không chỉ là việc của ngành y tế. Đó là trách nhiệm chung – từ chính sách, truyền thông đến mỗi người dân. Hãy chia sẻ kiến thức, xóa bỏ kỳ thị, khuyến khích xét nghiệm HIV và hỗ trợ bạn bè, người thân tiếp cận điều trị và phòng ngừa.
PrEP cũng giống như khẩu trang trong đại dịch, hay vắc xin với bệnh truyền nhiễm – một biện pháp y tế cần thiết. Đừng để sự thiếu hiểu biết hay định kiến ngăn cản chúng ta tiếp cận với những công cụ bảo vệ hiệu quả.
Hãy bắt đầu từ chính bạn – và cùng cộng đồng đẩy lùi HIV bằng hiểu biết, sự chủ động và hành động đúng đắn. HIV sẽ không còn là nỗi ám ảnh nếu chúng ta không cho nó cơ hội lây lan.
BS Nguyễn Quốc Huy
Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Khánh Hòa