Bệnh do vi rút Zika là bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn, có thể gây thành dịch và hiện đang lưu hành ở Việt Nam. Hiện nay chưa có vắc xin dự phòng và thuốc điều trị đặc hiệu.
Theo hướng dẫn phát hiện, xử trí, chăm sóc phụ nữ mang thai và trẻ từ 0-24 tháng tuổi nghi nhiễm vi rút Zika do Bộ Y tế ban hành ngày 15/3/2019, nguyên tắc chung chăm sóc thai nghén thường quy: Tất cả phụ nữ mang thai cần được khám thai, quản lý thai theo quy định tại Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản (HDQG CSSKSS-2016): khám ít nhất 4 lần trong cả thai kỳ (tại các thời điểm: lần đầu càng sớm càng tốt trong 3 tháng đầu, lần 2 trong 3 tháng giữa, lần 3 và 4 trong 3 tháng cuối).
Ngoài các nội dung khám thai thường quy, cán bộ y tế cần khai thác tiền sử, khám phát hiện các dấu hiệu và triệu chứng lâm sàng của bệnh do vi rút Zika; Siêu âm để đánh giá chính xác tuổi thai, hình thái học thai nhi và phát hiện đầu nhỏ.
Chẩn đoán tuổi thai chính xác nhất trên siêu âm là vào 3 tháng đầu. Đánh giá chính xác tuổi thai giúp cho việc xác định đầu nhỏ sau này; Phần lớn các trường hợp chỉ có thể phát hiện dấu hiệu đầu nhỏ ở tuổi thai từ 18-20 tuần trở lên; Ngoài dấu hiệu đầu nhỏ ở thai nhi, cần chú ý phát hiện các bất thường khác của não như giãn não thất, vôi hóa, teo não, không xác định được các bộ phận của não… Thông báo Trung tâm Y tế dự phòng hoặc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh/thành phố để được tư vấn và hỗ trợ về xét nghiệm.
Chỉ định xét nghiệm phát hiện vi rút Zika khi thai phụ có ít nhất 1 trong các tiêu chí sau đây: Có phát ban và ít nhất hai trong số các triệu chứng sương đau mỏi cơ/khớp, viêm kết mạc mắt xung huyết (không mủ);Siêu âm thấy đầu thai nhi nhỏ hơn bình thường và đã loại trừ các căn nguyên khác; Chồng/bạn tình có xét nghiệm vi rút Zika dương tính.
Chỉ định loại xét nghiệm tùy theo thời điểm xuất hiện triệu chứng của thai phụ: Nếu trong vòng 7 ngày kể từ ngày thai phụ xuất hiện triệu chứng lâm sàng thì xét nghiệm RT-PCR/Realtime RT-PCR huyết thanh phát hiện bộ gen vi rút Zika hoặc phân lập vi rút; Nếu >7 ngày thai phụ xuất hiện triệu chứng lâm sàng, hoặc không có triệu chứng lâm sàng thì xét nghiệm phát hiện kháng thể IgM hoặc kháng thể trung hòa kháng vi rút Zika trong huyết thanh; Nếu trong vòng 3 tuần kể từ khi thai phụ xuất hiện triệu chứng lâm sàng – Thì xét nghiệm RT-PCR/Realtime RT-PCR trong nước tiểu.
Ngày 25/5/2019, Vụ Sức khỏe Bà mẹ-Trẻ em Bộ y tế tổ chức Hội thảo phổ biến hướng dẫn phát hiện, xử trí, chăm sóc phụ nữ mang thai và trẻ từ 0 đến 24 tháng tuổi nghi nhiễm vi rút Zika. Tham dự hội thảo có ông Đinh Anh Tuấn Phó vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ-Trẻ em chủ trì, cùng Sở y tế, bệnh viện các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên; BV Từ Dũ, Viện Paster Tp HCM, BV Trung ương Huế.
Ngày 15/3/2019, Thứ trưởng Nguyễn Viết Tiến đã ký ban hành Quyết định số 997/QĐ-BYT ban hành Hướng dẫn phát hiện, xử trí, chăm sóc phụ nữ mang thai và trẻ từ 0 đến 24 tháng tuổi nghi nhiễm vi rút Zika.
Quỳnh Anh