Theo báo cáo cơ quan Thường trực phòng, chống Ma túy- Bộ Công an, báo cáo của Bộ Lao động thương binh và Xã hội, hiện cả nước có hơn 222.000 người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý. Trong đó 67,5% người đang sinh sống ngoài xã hội; 19% người trong trại tạm giam, tạm giữ, cơ sở giáo dục, trường giáo dưỡng; 13,5% người trong cơ sở cai nghiện bắt buộc.
Theo báo cáo của cơ quan phòng chống ma túy và tội phạm của Liên Hiệp quốc (UNODC), chất kích thích dạng Amphetamin (ATS) là loại ma túy phổ biến thứ hai trên thế giới chỉ sau cần sa.
Tại Việt Nam, loại ma túy tổng hợp được sử dụng phổ biến là Methamphetamin, Estasy, Ketamine với tên lóng là hàng đá, thuốc lắc, viên nữ hoàng, ngọc điên, yaba.
Nguyên tắc can thiệp lạm dụng chất ATS, Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo:
Nguyên tắc 1: Rối loạn sử dụng chất là một bệnh lý phức tạp nhưng có thể điều trị được, tác động đến hoạt động não bộ và hành vi của người bệnh Lạm dụng chất hướng thần gây biến đổi trong cấu trúc và chức năng não bộ của người và có thể vẫn duy trì thậm chí sau khi đã ngừng sử dụng thời gian dài. Những biến đổi này, kết hợp với yếu tố môi trường và tâm lý thuận lợi có thể dẫn đến tái phát hành vi sử dụng chất.
Nguyên tắc 2: Sàng lọc, đánh giá, chẩn đoán và lập kế hoạch điều trị
Người bệnh mắc rối loạn sử dụng chất thường gặp nhiều vấn đề cá nhân, xã hội hoặc kinh tế khác. Những vấn đề này có thể là nguyên nhân hoặc hậu quả của việc sử dụng chất và có liên hệ phức tạp với vấn đề sử dụng chất của người bệnh. Cũng như với các bệnh lý khác, việc sàng lọc, đánh giá kỹ lưỡng, toàn diện, từ đó đưa ra chẩn đoán và kế hoạch điều trị phù hợp cho từng bệnh nhân là nền tảng của điều trị hiệu quả.
Nguyên tắc 3: Can thiệp lạm dụng chất dựa trên bằng chứng
Can thiệp vấn đề lạm dụng chất cần áp dụng các phương pháp y học và tâm lý xã hội đã được thế giới chứng minh hiệu quả để nâng cao hiệu quả điều trị, tiết kiệm chi phí cho cá nhân và xã hội. Bằng chứng cho thấy thời gian điều trị càng dài, hiệu quả điều trị càng cao và can thiệp kết hợp thuốc và tâm lý xã hội mang lại hiệu quả tốt nhất.
Nguyên tắc 4: Không có hình thức can thiệp nào có thể đáp ứng tốt với tất cả mọi người
Tuỳ theo loại chất sử dụng và đặc điểm của bệnh nhân mà can thiệp cần được thay đổi phù hợp. Mỗi bệnh nhân có thể phù hợp với các mô hình điều trị, loại can thiệp khác nhau. Cung cấp dịch vụ đáp ứng đúng nhu cầu người bệnh là yếu tố thiết yếu để đạt hiệu quả điều trị.
Nguyên tắc 5: Các can thiệp cần luôn có sẵn
Mức độ mong muốn tham gia điều trị của người bệnh có thể thay đổi theo thời gian, vì vậy, các can thiệp cần luôn có sẵn để đáp ứng khi họ có nhu cầu điều trị. Đáp ứng đúng thời điểm bệnh nhân cần sẽ giúp giảm tác hại của bệnh, nâng cao hiệu quả điều trị và tăng mức độ gắn kết của bệnh nhân với chương trình. Các cơ sở cung cấp dịch vụ cần luôn cung cấp thông tin về các dịch vụ hỗ trợ can thiệp sẵn có có người sử dụng ma túy tổng hợp.
Nguyên tắc 6: Kế hoạch điều trị cần được đánh giá và điều chỉnh liên tục để đáp ứng với nhu cầu thay đổi của từng bệnh nhân
Tại mỗi thời điểm, một bệnh nhân có thể cần những dịch vụ khác nhau. Ví dụ, ngoài điều trị thuốc methadone, họ cũng cần điều trị các bệnh lý khác, tư vấn, giới thiệu việc làm, trị liệu gia đình, v.v. Vì vậy, cán bộ y tế cần thường xuyên đánh giá lại và điều chỉnh mức độ can thiệp để đáp ứng tốt nhất với nhu cầu của người bệnh.
Nguyên tắc 7: Cần huy động sự tham gia của gia đình và cộng đồng vào điều trị, hướng tới lợi ích của bệnh nhân
Điều trị cần mang tính hợp tác với các thành viên của gia đình, cộng đồng (như các dịch vụ y tế khác, tổ chức phi chính phủ, nhóm tự lực, người có uy tín trong làng, xã…) để tạo mạng lưới hỗ trợ tốt cho bệnh nhân, không chỉ khi bệnh nhân ở phòng khám mà cả khi họ về lại với cộng đồng. Kết nối tốt với các nguồn lực tại gia đình và cộng đồng và điều kiện quan trọng để điều trị đạt được hiệu quả lâu dài và bền vững.
Hữu Cao