Bác sĩ gia đình là bác sĩ đa khoa thực hành, chăm sóc toàn diện và liên tục cho người bệnh, có mối quan hệ lâu dài và bền vững với người bệnh, là những thầy thuốc gắn với dân và gần dân nhất. Bác sĩ gia đình là bác sĩ hướng về gia đình, biết rõ từng người bệnh trong hoàn cảnh và gia đình của họ, xem xét vấn đề sức khỏe của người bệnh trong hoàn cảnh của cộng đồng và lối sống của người đó trong cộng đồng.
Hoạt động bác sĩ gia đình đã bước đầu được tổ chức tại một số thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Thái Nguyên, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Khánh Hòa, TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ với các mô hình khác nhau: Trung tâm bác sĩ gia đình, phòng khám bác sĩ gia đình là cơ sở thực hành của các trường đại học chuyên ngành y, phòng khám bác sĩ gia đình tư nhân, trạm y tế có hoạt động bác sĩ gia đình … Các trung tâm, phòng khám bác sĩ gia đình đã tổ chức khám chữa bệnh và thực hiện các dịch vụ y tế tại đơn vị hoặc tại nhà theo yêu cầu của người bệnh, thực hiện quản lý theo dõi sức khỏe cho cả hộ gia đình theo nguyên tắc bác sĩ gia đình. Tại nhiều phòng khám bác sĩ gia đình, người bệnh được tiếp đón ân cần, tư vấn chu đáo, hướng dẫn chuyển tuyến phù hợp, được theo dõi toàn diện cập nhật liên tục diễn biến sức khỏe, bệnh tật, phần lớn người bệnh đến phòng khám bác sĩ gia đình được giải quyết mà không phải đến bệnh viện nên đã góp phần giảm quá tải bệnh viện.
Theo báo cáo của Trung tâm y tế thị xã Ninh Hòa, từ năm 2011, Trung tâm đã triển khai 5 điểm phòng khám bác sĩ gia đình gồm: Trạm y tế Ninh Tân, Trạm y tế Ninh Hưng, Trạm y tế Ninh Thọ, Trạm y tế Ninh Lộc và 01 phòng khám tại khoa khám bệnh – Bệnh viện đa khoa khu vực Ninh Diêm.
Theo ghi nhận, giai đoạn từ 2011 – 2015, công tác khám chữa bệnh tại các phòng khám bác sĩ gia đình được hơn 1.200 lượt bệnh nhân cấp cứu; thực hiện hơn 161.000 lượt khám bệnh; số ca thủ thuật thực hiện là 851 lần; số ca xét nghiệm gần 5.500 ca; số ca chuyển tuyến gần 7500 ca và số ca khám bệnh tại nhà 220 ca.
Như vậy số người được quản lý sức khỏe tại 5 phòng khám bác sĩ gia đình của Ninh Hòa là gần 1.600 người; thực hiện hơn 16.600 lượt khám sức khỏe; phát hiện gần 1500 trường hợp mắc bệnh và chuyển tuyến 295 trường hợp. Riêng công tác phục hồi chức năng trong 5 năm qua là 455 trường hợp được khám, 251 trường hợp theo dõi điều trị.
Về công tác phòng bệnh có gần 77.000 lượt người được tư vấn chăm sóc sức khỏe ban đầu tại các phòng khám bác sĩ gia đình.
Theo kế hoạch phát triển mạng lưới y học gia đình tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2016 – 2020, riêng giai đoạn 2016 – 2018 mạng lưới y học gia đình sẽ mở rộng đến TP Cam Ranh, huyện Diên Khánh và huyện Cam Lâm, đưa tổng số đơn vị tuyến huyện tham gia mạng lưới thành 4 đơn vị. Mạng lưới tại mỗi đơn vị bao gồm:
Các trạm y tế: Lựa chọn 50% số trạm y tế tham gia mạng lưới. Danh sách trạm y tế cụ thể sẽ do trung tâm y tế lựa chọn.
Tại các bệnh viện đa khoa: Thành lập các phòng khám y học gia đình là một phòng khám độc lập, tương tự như các phòng khám chuyên khoa khác tại khoa khám bệnh của các bệnh viện Ninh Hòa, Ninh Diêm, Cam Lâm, Cam Ranh và Diên Khánh. Các phòng khám này cần do các BSCKI y học gia đình đảm trách.
Tại các phòng khám đa khoa khu vực: Bố trí một bác sĩ y học gia đình làm nhiệm vụ khám chuyên khoa y học gia đình, đóng vai trò như một phòng khám y học gia đình tuyến huyện và có thể chuyển bệnh nhân đến bệnh viện đa khoa tuyến huyện hoặc tuyến tỉnh.
Cụ thể các trạm y tế trong mạng lưới y học gia đình sẽ thực hiện song song việc quản lý thông tin bệnh nhân và khám chữa bệnh cho bệnh nhân thông qua các hoạt động như sau: Bố trí một máy tính (kèm máy in) cho phòng khám y học gia đình, nối mạng internet, cài đặt phần mềm bệnh án điện tử và/hoặc các phần mềm quản lý các thông tin cơ bản của bệnh nhân bao gồm thông tin cá nhân, bảo hiểm y tế, chẩn đoán, điều trị, kết quả xét nghiệm, tiền sử điều trị và nhập viện.
Hoạt động khám chữa bệnh, kê đơn thuốc được thao tác trực tiếp trên phần mềm máy tính, tạo cơ sở dữ liệu cho từng bệnh nhân, được trao đổi thông tin với bệnh nhân theo phân cấp.
Trường hợp bệnh nhân điều trị tại trạm y tế, các thông tin liên quan đến triệu chứng, chẩn đoán, xét nghiệm … được nhập và lưu trữ vào bệnh án điện tử hoặc phần mềm quản lý.
Trường hợp bệnh nhân cần chuyển tuyến, trạm y tế sử dụng giấy giới thiệu, có ký tên đóng dấu, gửi kèm giấy chuyển tuyến (nếu có) đến phòng khám y học gia đình của bệnh viện tuyến huyện hoặc tỉnh. Các thông tin của bệnh nhân trên cơ sở dữ liệu sẽ được truy xuất tại bệnh viện tuyến trên theo phân cấp.
Các phòng khám y học gia đình sẽ tiếp nhận bệnh nhân theo 1 trong 2 phương cách: Nhận bệnh nhân trực tiếp từ bàn tiếp đón của bệnh viện hoặc từ giới thiệu của trạm y tế hoặc bệnh viện tuyến huyện. Để đảm bảo điều kiện hoạt động phòng khám y học gia đình, cần thực hiện những nội dung sau:
Bàn tiếp đón tại khoa khám bệnh, bố trí điều dưỡng có kinh nghiệm để phân loại bệnh nhân, phân luồng bệnh nhân, giới thiệu bệnh nhân mắc các bệnh thông thường đến phòng khám y học gia đình. Những bệnh nhân có giấy giới thiệu chuyển tuyến y học gia đình được ưu tiên đến khám trước tại phòng khám y học gia đình.
Hoạt động khám chữa bệnh tại phòng khám y học gia đình được thực hiện trực tiếp trên phần mềm quản lý, cập nhật thông tin bệnh nhân ngay trên phần mềm này.
Trường hợp bệnh nhân được nhập viện điều trị nội trú đến các khoa khác, bác sĩ phòng khám y học gia đình có trách nhiệm theo dõi bệnh nhân và bác sĩ điều trị hướng dẫn cập nhật thông tin điều trị trên phần mềm quản lý cho đến khi ra viện.
Mối quan hệ giữa các trạm y tế và các bệnh viện được thực hiện thông qua phần mềm quản lý hoặc bệnh án điện tử theo phân cấp.
Giấy giới thiệu rất ngắn gọn, có đóng dấu của trạm y tế, thể hiện bệnh nhân thuộc đối tượng tham gia mạng lưới y học gia đình.
Việc am hiểu và quản lý hiệu quả thông tin bệnh nhân là tiền đề quan trọng để nâng cao năng lực chẩn đoán, điều trị của bác sĩ y học gia đình tại các trạm y tế, nâng cao uy tín của trạm y tế, thu hút bệnh nhân đến khám tại trạm y tế khi các triệu chứng của bệnh chỉ mới bắt đầu. Do đó, các giải pháp phần mềm để quản lý thông tin bệnh nhân cập nhật theo thời gian, thông suốt từ tuyến xã đến tuyến huyện và tuyến tỉnh là rất quan trọng. Các thông tin cần quản lý bao gồm:
Thông tin về bảo hiểm y tế: Số thẻ, đối tượng.
Thông tin cá nhân của bệnh nhân.
Thông tin về tiền sử bệnh, tiêm chủng, tiền sử gia đình. Thông tin này được cập nhật thường xuyên.
Thông tin về chẩn đoán, điều trị (bao gồm thuốc điều trị), kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, thông tin về bác sĩ điều trị, khoa phòng nơi điều trị cho mỗi lần điều trị.
Các thông tin này cần được truy xuất một cách đầy đủ ngay tại trạm y tế.
Muốn hoạt động của mạng lưới có hiệu quả và duy trì bền vững trong điều kiện các bác sĩ, điều dưỡng phải làm thêm nhiều công việc liên quan đến quản lý và chuyển thông tin bệnh nhân, ngành y tế cần ban hành một số chính sách ưu tiên cho các tổ chức, cá nhân tham gia mạng lưới y học gia đình, cụ thể như:
Ưu tiên khám chữa bệnh cho bệnh nhân trong mạng lưới y học gia đình.
Ưu đãi cho cán bộ y tế tham gia mạng lưới.
Cơ chế chính sách cho các trạm y tế tham gia mạng lưới.
Cơ chế chính sách cho phòng khám y học gia đình của bệnh viện.
Cơ chế chính sách về đào tạo, nâng cao năng lực cho mạng lưới.
Theo tiến sĩ Lê Tấn Phùng – Phó giám đốc Sở Y tế, việc mở rộng mạng lưới khám chữa bệnh y học gia đình tỉnh Khánh Hòa là phù hợp với xu thế chung của thế giới, đáp ứng yêu cầu của Bộ Y tế nhằm thực hiện mục tiêu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe cho người dân ngay từ tuyến y tế cơ sở, góp phần giảm quá tải bệnh viện, phòng ngừa bệnh tật hiệu quả.
Trong giai đoạn 2016 – 2020, việc thực hiện kế hoạch theo 2 giai đoạn là cần thiết nhằm rút kinh nghiệm trong tổ chức và hoạt động, làm cơ sở mở rộng trong toàn tỉnh cho đến năm 2020.
Việc ban hành các cơ chế chính sách mang tính ưu đãi trong giai đoạn thực hiện kế hoạch là cần thiết và quan trọng nhằm tạo “cú hích” cho mạng lưới được phát triển đúng hướng và bền vững.
Trần Hưng