Theo đánh giá của Bộ Y tế, hiện nay nhu cầu chăm sóc sức khỏe của nhân dân ngày càng tăng cao, mô hình bệnh tật thay đổi, một số bệnh truyền nhiễm có xu hướng quay trở lại, các bệnh không truyền nhiễm, tai nạn, thương tích ngày càng tăng, các dịch bệnh mới, bệnh lạ diễn biến khó lường trước; ngày càng nhiều yếu tố như môi trường, biến đổi khí hậu, xã hội và lối sống có ảnh hưởng xấu đến sức khỏe nhân dân; quy mô dân số vẫn tiếp tục gia tăng và cơ cấu dân số đã có sự thay đổi lớn, Việt Nam đã bước vào giai đoạn già hóa dân số.
Các chỉ tiêu y tế cơ bản đạt được năm 2014 đều được cải thiện đáng kể so với năm 2013. Năm 2014, ngành y tế hoàn thành 2/2 chỉ tiêu Quốc hội giao là: (i) Số giường bệnh trên 1 vạn dân (không kể trạm y tế xã): giao 22,5, đạt 23,0; (ii) Chỉ tiêu giảm tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng xuống dưới 15,5%, đạt 15,0%. Đạt 16/18 chỉ tiêu Chính phủ giao, có 2/18 chỉ tiêu không đạt là: Tỷ suất tử vong trẻ em dưới 5 tuổi: giao 21,0‰, thực hiện 22,4‰. Tỷ lệ dân số tham gia bảo hiểm y tế: giao 73%, thực hiện 70,8%.
Trước tình hình dịch bệnh trên thế giới diễn biến phức tạp (như dịch Ebola ở Tây Phi; H7N9, H5N6 tại Trung Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, Malaysia; MERS-CoV ở Trung Đông, dịch hạch tại Madagascar, dịch sởi tại 177/194 quốc gia …) và nguy cơ dịch trong nước như tả, sốt rét kháng thuốc còn cao, chất lượng nước ở một số khu vực chưa đạt tiêu chuẩn an toàn, ngành y tế tiếp tục chủ động triển khai công tác phòng chống dịch, dự báo, phát hiện sớm, khống chế kịp thời dịch bệnh, không để dịch bệnh lớn xảy ra.
Duy trì công tác giám sát dịch tễ thường xuyên, tăng cường giám sát tại các cửa khẩu nhằm phát hiện các trường hợp dịch bệnh xâm nhập, ngăn chặn không để các dịch bệnh nguy hiểm như sốt xuất huyết do vi rút Ebola, MERS-CoV, dịch hạch, cúm A (H7N9), cúm A (H5N6) xâm nhập vào nước ta. Tỷ lệ mắc và tử vong của hầu hết các bệnh truyền nhiễm lưu hành như tay chân miệng, dại, sốt rét … đều giảm so với năm 2013 và giảm nhiều so với giai đoạn 2010 – 2013, đặc biệt giảm 50% số mắc và tử vong do sốt xuất huyết. Bệnh sởi tăng so với các năm trước và xuất hiện rải rác trên toàn quốc nhưng đã được khống chế hiệu quả. Chiến dịch tiêm vắc xin sởi – rubella lớn nhất từ trước đến nay cho trẻ từ 1 – 14 tuổi được triển khai trên toàn quốc từ tháng 9/2014 đến tháng 2/2015 với tổng số 23 triệu trẻ, đến nay đã tiêm vắc xin sởi – rubella cho trên 14 triệu trẻ đảm bảo an toàn và hiệu quả.
Tuy nhiên một thách thức rất lớn đối với ngành đó là đầu tư cho y tế dự phòng còn hạn chế, nhiều địa phương chưa phân bổ đủ mức tối thiểu 30% cho y tế dự phòng theo Nghị quyết số 18 của Quốc hội, ở một số địa phương khi có dịch xảy ra mới được cấp kinh phí nên không chủ động phòng, chống dịch bệnh.
Vì vậy để thực hiện tốt công tác y tế dự phòng, triển khai công tác phòng chống dịch chủ động, dự báo, phát hiện sớm, khống chế kịp thời dịch bệnh, không để dịch lớn xảy ra; giám sát chặt chẽ, ngăn chặn kịp thời bệnh dịch truyền nhiễm tại các cửa khẩu quốc tế, không để dịch bệnh xâm nhập vào Việt Nam bùng phát lây lan trong cộng đồng; duy trì và nâng cao tỷ lệ tiêm chủng mở rộng trên 95%; xây dựng và triển khai các hoạt động phòng chống và quản lý được các bệnh không lây nhiễm; tăng cường công tác truyền thông thay đổi hành vi của người dân, từ thụ động sang chủ động trong việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cho cộng đồng.
Bộ Y tế đề nghị HĐND, UBND các tỉnh, thành phố ban hành định mức phân bổ ngân sách nhà nước cho các cơ sở y tế thuộc địa phương quản lý theo hướng: Ưu tiên cho y tế dự phòng. Mức phân bổ cho y tế dự phòng gồm chi hoạt động thường xuyên của các đơn vị và chi phòng chống dịch bệnh phải đạt tối thiểu 30% tổng số ngân sách sự nghiệp y tế hàng năm của địa phương theo Nghị quyết 18 của Quốc hội. Bố trí kinh phí cho ngành y tế chủ động phòng chống dịch bệnh.
Phương Thảo