Theo BS Trần Văn Tin – Giám đốc Trung tâm phòng chống HIV/AIDS tỉnh, công tác quản lý viêm gan đồng nhiễm HIV hiện nay là vấn đề rất đáng quan tâm.
Báo cáo toàn cầu theo ước tính của WHO tháng 4/2017, viêm gan vi rút gây ra 1,34 triệu ca tử vong năm 2015 , hầu hết do xơ gan (720.000 ca tử vong) và ung thư gan (470.000 ca tử vong) liên quan đến viêm gan vi rút B và C. Trên toàn cầu, ước tính năm 2015 có 257 triệu người nhiễm vi rút viêm gan B (HBV) mạn tính; 71 triệu người nhiễm vi rút viêm gan C (HCV). Tại Việt Nam, theo ước tính của Bộ Y tế có 7,8 triệu người nhiễm HBV mạn tính và 1 triệu người có vi rút viêm gan C.
Đối với viêm gan B, lưu hành HBV tại Việt Nam thuộc khu vực cao trên thế giới; HBsAg (+) ở người trưởng thành từ 5%-15%; HBsAg (+) ở người nhiễm HIV tương tự quần thể chung. Đối với viêm gan C, tỷ lệ anti-HCV (+) ở người trưởng thành từ 0,17-4% (miền Nam > miền Bắc); tỷ lệ anti-HCV (+) cao ở nhóm nam tiêm chích ma túy, người nhiễm HIV, bệnh nhân bệnh gan, lọc máu, sử dụng dịch vụ y tế, xăm trổ không đảm bảo vô khuẩn; tỷ lệ HCV khoảng 70-90% ở người tiêm chích ma túy; 30% ở người nhiễm HIV.
Vi rút viêm gan B là vi rút hoàn chỉnh còn gọi là tiểu thể Dane khối hình cầu có đường kính 42 nm; phần vỏ chứa HBsAg, phần lõi (core) hình cầu, chứa kháng nguyên HBeAg và HBcAg; vật liệu di truyền là DNA sợi kép; đặc điểm chu kỳ nhân lên xâm nhập vào tế bào gan, xâm nhập vào bộ gen của tế bào gan ký chủ, tăng sinh và phát triển bộ gen trong tế bào gan ký chủ.
Đối với vi rút viêm gan C, vi rút thuộc họ Flaviviridae có vỏ, vật liệu di truyền là RNA, có 6 kiểu gen (1,2,3,4,5,6).
Viêm gan B có nguy cơ lây truyền chu sinh từ 10-90%; lây qua đường tình dục trên 90%; nguy cơ lây qua kim đâm 30%. Nguy cơ lây truyền viêm gan B ở bệnh nhân đồng nhiễm HIV giai đoạn chu sinh là 10-90%; tình dục trên 90% (phụ thuộc vào nồng độ HBV DNA). Đối với viêm gan C ở bệnh nhân đồng nhiễm HIV, giai đoạn chu sinh có nguy cơ lây truyền tỉ lệ trên 20%; đường tình dục dưới 4%; vi rút viêm gan B có thể tìm thấy trong sữa mẹ, nhưng bú sữa mẹ an toàn đối với trẻ có tiêm vắc xin viêm gan B. Đối với viêm gan C không tìm thấy trong sữa mẹ. Hậu quả của đồng nhiễm viêm gan/HIV gây xơ gan và ung thư gan vẫn là căn nguyên thứ 2 gây tử vong trên người nhiễm HIV, đặc biệt là đồng nhiễm viêm gan C/HIV (HIV làm tăng tiến triển HBV, HCV).
Đối với tác động của HIV lên tiến triển viêm gan B, làm tăng tỉ lệ viêm gan B cấp tiến triển thành viêm gan B mạn. HIV thúc đẩy tiến triển của viêm gan B mạn thành xơ gan và ung thư tế bào gan, tăng tải lượng HBV, điều trị viêm gan B mạn khó khăn hơn.
Đối với tác động của HBV lên tiến triển nhiễm HIV, HBV không ảnh hưởng lên tiến triển tự nhiên của nhiễm HIV. Tuy nhiên, có thể ghi nhận một số thay đổi bệnh nhân đồng nhiễm HIV/HBV: tăng tải lượng vi rút HIV; tăng nguy cơ nhiễm độc gan khi điều trị ARV; giảm số lượng tế bào CD4 do xơ gan.
Về tác động của HIV lên diễn biến nhiễm HCV, làm tăng nhiễm HCV cấp thành mạn tính, tăng nguy cơ chuyển sang xơ gan, tăng nguy cơ ung thư gan tiên phát và bệnh gan giai đoạn cuối, tổn thương thận trên bệnh nhân HCV/HIV cao hơn bệnh nhân HCV, điều trị ARV làm giảm tiến triển nhiễm HCV nhưng tỷ lệ biến chứng HCV vẫn cao nếu không điều trị HCV cho bệnh nhân HIV.
BS Tin cho biết, nội dung quản lý viêm gan đồng nhiễm HIV bao gồm tư vấn xét nghiệm HBsAg, anti-HCV cho tất cả người nhiễm HIV; chẩn đoán viêm gan vi rút B, viêm gan vi rút C mạn tính; điều trị ARV và điều trị viêm gan cho người bệnh đồng nhiễm viêm gan/HIV; theo dõi các biến chứng của viêm gan vi rút B, C bằng sàng lọc ung thư gan, xơ gan, bệnh gan giai đoạn cuối, các tác dụng phụ của thuốc, tương tác thuốc; dự phòng viêm gan vi rút B, C cho người nhiễm HIV.
Trong công tác tư vấn, giáo dục sức khỏe và dự phòng lây nhiễm viêm gan vi rút B, C/HIV cần đánh giá mức độ nghiện rượu và tư vấn hỗ trợ cho người bệnh bỏ rượu, điều trị nghiện rượu; không tự ý uống các loại thuốc, kể cả thảo dược; thực hiện chế độ ăn uống đầy đủ, cân bằng dinh dưỡng, tránh thừa cân, tập thể dục đều đặn hàng ngày, nghỉ ngơi và thư giãn hợp lý, bỏ hoặc giảm hút thuốc lá; tiêm phòng vắc xin viêm gan B; áp dụng các biện pháp dự phòng lây nhiễm HBV và HCV đối với người nhiễm HIV. Đối với người bệnh đồng nhiễm HBV, HCV/HIV, áp dụng các biện pháp dự phòng để tránh lây nhiễm HBV, HCV ra cộng đồng và dự phòng tái nhiễm, đặc biệt tái nhiễm HCV sau khi đã điều trị khỏi bệnh.
Ngô Thanh