Theo Tổng Cục Thống kê, từ năm 2006 Việt nam đã bước vào giai đoạn cơ cấu “Dân số vàng”. Ở giai đoạn này, Việt nam sẽ có những cơ hội và cả những thách thức trong quá trình phát triển kinh tế- xã hội. Gọi là giai đoạn cơ cấu dân số vàng khi số người trong độ tuổi phụ thuộc gồm trẻ em chưa đủ 14 tuổi và người già từ 65 tuổi trở lên chiếm dưới 50% và kéo dài trong khoảng 35-40 năm.
Dự báo trong giai đoạn cơ cấu dân số vàng, số trẻ em nhóm 0-4 tuổi và 5-9 tuổi sẽ giảm, vì vậy số học sinh độ tuổi tiểu học và trung học cơ sở ngày càng giảm. Xu hướng này là cơ hội để nâng cao chất lượng giáo dục ở 2 cấp học này. Đối với dân số ở nhóm 16-30 tuổi sẽ tăng lên, điều này tạo ra nhu cầu lớn về đào tạo nghề. Như vậy, trong 2 thập kỷ tới Việt Nam sẽ có cơ hội tốt để phân công lao động vào các ngành trong nền kinh tế. Với sự tăng nhanh dân số trong độ tuổi lao động; nếu tận dụng triệt để sẽ góp phần đóng góp và duy trì tài chính cho quỹ an sinh xã hội. Sự mở rộng các chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đến nhiều nhóm dân số sẽ tác động tích cực đến khả năng tiếp cận các dịch vụ an sinh xã hội; giảm những tổn thất cho nền kinh tế. Nhờ nguồn lực tăng lên, nâng cao chất lượng chăm sóc y tế cho trẻ em góp phần giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng, tỷ lệ chết ở trẻ sơ sinh, tỷ lệ chết trẻ em; từ đó giúp cải thiện chất lượng sức khỏe tương lai, dân số tương lai, dân số khỏe mạnh về thể lực, trí lực sẽ tiết kiệm được việc chi tiêu lớn về y tế cho nền kinh tế.
Tuy nhiên theo các chuyên gia, ở giai đoạn cơ cấu dân số vàng Việt nam sẽ gặp phải những khó khăn, thách thức. Cụ thể đó là lực lượng lao động tuy dồi dào nhưng thiếu nhiều lao động có kỹ năng quản lý và tay nghề cao; tình trạng thất nghiệp ngày càng phức tạp, nữ giới có tỷ lệ thất nghiệp cao hơn so với nam giới. Tình trạng suy dinh dưỡng trẻ em vẫn còn tỷ lệ cao, trở thành thách thức lớn đối với chất lượng nguồn lực trong tương lai; vấn đề bạo lực gia đình, lao động trẻ em, trẻ em đường phố, lạm dụng tình dục ở trẻ em đang gia tăng là những vấn đề xã hội cấp bách có liên quan đến chính sách dân số và gia đình. Một thách thức khác là mặc dù hệ thống bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế mở rộng, tăng được độ bao phủ nhưng chưa bao phủ được đúng những nhóm đối tượng cần bảo hiểm nhất như nhóm lao động di cư từ nông thôn ra thành thị.
Theo Tổng Cục dân số Kế hoạch Hóa Gia đình, các giải pháp để tận dụng thời cơ, hạn chế, khó khăn, thách thức ở giai đoạn cơ cấu dân số vàng đó là cần tăng cường bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân để nâng cao tỷ lệ những người trong độ tuổi hoạt động kinh tế có khả năng lao động. Nhà nước, các tổ chức cần tập trung nguồn lực đầu tư, tạo đủ việc làm cho người có khả năng lao động; đẩy mạnh tiết kiệm, đầu tư tạo việc làm trong nước, đẩy mạnh xuất khẩu lao động và có chính sách cho những người ở tuổi về hưu tiếp tục làm việc phù hợp nếu họ có khả năng và có nhu cầu.
Một giải pháp cần chú ý nữa đó là thúc đẩy dịch chuyển cơ cấu lao động theo hướng hiện đại, chú trọng dịch chuyển lao động nông nghiệp sang khu vực công nghiệp, dịch vụ, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật của lao động để người có việc làm có năng suất ngày càng cao hơn.
Anh Huy