Ngày 14 tháng 6 hàng năm là ngày Hiến máu Thế giới được Tổ chức Y tế Thế giới đề xuất vào năm 2004, sự kiện này giúp nâng cao nhận thức cho mọi người về sự cần thiết hiến máu, cám ơn những người đã hiến máu cứu người.
Theo các chuyên gia y tế, truyền máu là một phần của công tác điều trị. Truyền máu có thể chỉ ở mức ít nhất khi làm tốt việc dự phòng, chẩn đoán, điều trị sớm các trường hợp thiếu máu, các nguyên nhân thiết máu do thiếu sắt, thiếu vitamin B12, axit folic.
Chỉ định truyền máu gồm: bồi hoàn thể tích tuần hoàn, bồi hoàn khả năng vận chuyển oxy cho mô, bồi hoàn thành phần thiếu của máu và khi dùng thuốc hóa trị có ảnh hưởng đến tủy xương thì truyền máu hồi sức cho bệnh nhân.
Bảng đánh giá bệnh nhân cần truyền máu gồm có nội dung: bệnh nhân có cải thiện không nếu được truyền máu; làm sao cầm được máu mất, có phương pháp điều trị nào khác trước khi truyền máu như thở oxy, truyền dịch, đặc điểm lâm sàng nào và cận lâm sàng nào quyết định truyền máu, lợi và hại của truyền máu cái nào nhiều hơn, nguy cơ lây nhiễm các bệnh HIV, viêm gan, giang mai, nhiễm trùng.
Có quan điểm nào khác nếu không truyền máu vào lúc này, có bác sĩ theo dõi bệnh nhân và biết xử trí tai biến truyền máu không, có ghi những lí do truyền máu vào bệnh án và phiếu xin máu không, có nghi ngờ nếu là mình hoặc người thân của mình thì mình có nhận truyền máu không.
Có 3 loại mức độ mất máu cấp là mất máu nhẹ, mất máu trung bình và mất máu mức độ nặng. Mất máu nhẹ có số lượng dưới 500ml máu (<10% thể tích tuần hoàn). Mạch và huyết áp bình thường, bệnh nhân tỉnh, tiếp xúc tốt. Mất máu trung bình khi mất 500 đến 1000ml máu (10%-30% thể tích tuần hoàn), mạch 100-120 lần/phút; huyết áp lớn hơn 90mmHg. Bệnh nhân mệt, lơ mơ, nước tiểu giảm. Mức độ mất máu nặng khi mất trên 1000 ml máu (lớn hơn 30% thể tích tuần hoàn); bệnh nhân choáng, mạch trên 120 lần/phút hoặc không bắt mạch được, huyết áp dưới 80mmHg hoặc có thể bằng 0- thiếu niệu hoặc vô niệu.
Khi thiếu máu, cơ thể chúng ta có cơ chế hoạt động bù trừ gồm tăng thể tích huyết tương, tăng cung lượng tim, tăng hoạt động hệ giao cảm như co mạch ngoại biên, chi dự trữ máu ở não, tim, thận; Tăng thông khí, thay đổi đường cong phân ly oxy; thay đổi hormon gồm tăng tiết ADH, aldosteron, erythropoietin, steroid của tuyến thượng thận; tăng tiết adrenalin, noradnenalin, tăng tổng hợp protein huyết tương.
Chỉ định truyền máu được đặt ra khi thiếu máu cấp mức độ nặng; thiếu máu cấp mức độ trung bình nhưng vẫn còn chảy máu hoặc còn tán huyết. Đối với chỉ định truyền máu khi thiếu máu mạn thường không cần thiết, chỉ truyền máu cho những bệnh nhân thiếu máu nặng không bù trừ như trường hợp suy tủy, thalassemia.
Đối với những bệnh nhân thiếu máu mạn, lớn tuổi thường có suy tim đi kèm, nếu cần truyền máu chỉ cần một đơn vị hồng cầu lắng và phải dùng furosemide đi kèm. Chỉ cần nâng Hb lên để cải thiện lâm sàng, không nâng lên đủ như bình thường. Khi Hb lớn hơn 7g/dL thì không cần truyền máu.
Sản phẩm máu phải sàng lọc an toàn. Theo các chuyên gia về máu, ngay cả máu có chất lượng cao truyền máu vẫn có nguy cơ, truyền máu chất lượng kém có rất nhiều nguy hiểm. Nếu máu không được xét nghiệm trước thì không được sử dụng. Mỗi đơn vị máu phải được dán nhãn hệ ABO, Rh, ngày lấy máu, ngày hết hạn, loại máu, chất chống đông. Chúng ta biết rằng người có nhóm máu A có kháng nguyên bề mặt hồng cầu là A; kháng thể trong huyết tương là anti B, người có nhóm máu B có kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu là B, kháng thể trong huyết tương là anti A, người có nhóm máu O không có kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu, kháng thể trong huyết tương là anti A, anti B, người có nhóm máu AB có kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu là AB và không có kháng thể trong huyết tương. Đối với hệ Rh (hệ Rhesus), Rh dương tính là có kháng nguyên D trên bề mặt hồng cầu, Rh âm tính là không có kháng nguyên D trên bề mặt hồng cầu.
Máu toàn phần là máu không tách các thành phần riêng lẻ. Một đơn vị máu toàn phần có 250ml, bao gồm 200ml máu và 50ml chất chống đông. Chỉ được sử dụng máu toàn phần trong những trường hợp mất máu cấp có tụt huyết áp, những nơi cần truyền máu nhưng không có hồng cầu lắng.
Hồng cầu lắng là lấy máu toàn phần, quay ly tâm, bỏ huyết tương, giữ lại hồng cầu. Một đơn vị hồng cầu lắng có 150ml hồng cầu, không có huyết tương. Chỉ định truyền hồng cầu lắng khi bù lượng hồng cầu cho bệnh nhân thiếu máu hoặc dùng ở những bệnh nhân thiếu máu kèm theo suy tim.
Văn Hanh