Vỡ phình động mạch chủ bụng là một cấp cứu ngoại khoa gây tử vong tỷ lệ đến 90%, thậm chí có đến 60% bệnh nhân phình động mạch chủ bụng vỡ không đến được bệnh viện.
ThS BS Huỳnh Như Quốc Hùng cùng các cộng sự khoa Ngoại lồng ngực Bệnh viện đa khoa tỉnh Khánh Hòa đã có báo cáo đề tài “Vỡ phình động mạch chủ bụng: báo cáo 3 trường hợp” tại Hội nghị khoa học trẻ năm 2015 vừa qua.
Trường hợp thứ nhất là bệnh nhân nam, 56 tuổi ở Hà Nội vào TP Nha Trang công tác, vào viện ngày 26/6/2013 tại khoa cấp cứu với mạch yếu khó bắt, huyết áp 50/30 mmHg, da niêm nhợt nhạt, vã mồ hôi nhớt, bụng chướng đau nhiều hố chậu trái. Ghi nhận tại hồ sơ cấp cứu là bệnh nhân tỉnh, mạch và huyết áp không đo được, da xanh, vã mồ hôi như tắm, bụng chướng căng lệch trái – phản ứng , siêu âm bụng: phình động mạch chủ bụng (ĐMCB); chẩn đoán: choáng do vỡ phình động mạch chủ bụng; chẩn đoán sau phẫu thuật: choáng do vỡ phình ĐMCB dưới thận – chậu 2 bên (vỡ tại phình động mạch chậu trái). Phương pháp mổ: phẫu thuật thay đoạn phình bằng mạch máu nhân tạo, đầu dưới nối vào động mạch chậu chung 2 bên. Bệnh nhân sau điều trị đã xuất viện vào ngày 24/7/2013.
Trường hợp thứ hai là bệnh nhân nam, 83 tuổi, ở Thị xã Ninh Hòa, Khánh Hòa, vào viện ngày 28/3/2014; bệnh nhân tỉnh táo, mạch 88l/p, huyết áp 130/80 mmHg, da niêm hồng, đau bụng ½ phải – phản ứng. Bệnh nhân được chỉ định chụp MSCT, kết quả phình ĐMCB dưới thận vỡ. Chẩn đoán: choáng – phình ĐMCB dưới thận vỡ. Ghi nhận trước phẫu thuật: lơ mơ, huyết áp 60/40 mmHg, da niêm nhợt nhạt, chướng ½ bụng phải, đau và phản ứng, đập theo nhịp. Chẩn đoán sau phẫu thuật: choáng do vỡ phình ĐMCB dưới thận dạng túi. Phương pháp mổ: phẫu thuật thay đoạn phình ĐMCB bằng mạch máu nhân tạo. Bệnh nhân sau điều trị đã xuất viện vào ngày 11/4/2014.
Trường hợp thứ ba là bệnh nhân nam, 68 tuổi, ở Tư Nghĩa, Quảng Ngãi, bệnh nhân đang được Bệnh viện đa khoa Quảng Ngãi chuyển viện vào TP Hồ Chí Minh với chẩn đoán phình động mạch chủ bên trái dọa vỡ, theo dõi khối máu tụ sau phúc mạc phải. Trên đường đi chuyển viện, bệnh nhân bị choáng và được đưa vào bệnh viện đa khoa tỉnh Khánh Hòa vào ngày 01/02/2015. Bệnh nhân được ghi nhận lúc vào khoa cấp cứu là tỉnh táo, mạch 90l/p, huyết áp 110/80 mmHg, da niêm hồng, bụng chướng lệch phải, ½ bụng phải phản ứng. Bệnh nhân được chỉ định chụp MSCT, kết quả hình ảnh phình ĐMCB dưới thận – chậu 2 bên, khối máu tụ lớn sau phúc mạc bên phải, dịch ổ bụng nghi vỡ từ túi phình động mạch chậu trái. Chẩn đoán: choáng – phình ĐMCB dưới thận, chậu 2 bên vỡ. Ghi nhận trước phẫu thuật là tỉnh táo, mạch 107l/p, huyết áp 111/53 mmHg, da niêm nhợt nhạt, bụng chướng căng, đau nhiều ½ phải, phản ứng toàn bụng. Chẩn đoán sau phẫu thuật là choáng do vỡ phình ĐMCB dưới thận chậu 2 bên (vỡ tại phình động mạch chậu trái vào khoang sau phúc mạc phải, vỡ vào ổ phúc mạc). Phương pháp mổ: phẫu thuật thay đoạn phình bằng mạch máu nhân tạo (dưới động mạch máu trái thận dưới, bên trái nối vào động mạch chậu ngoài, thắt động mạch chậu trong, bên phải nối vào động mạch chậu chung trước vị trí chia 2). Bệnh nhân xuất viện vào ngày 12/4/2015.
Theo ThS Quốc Hùng, bệnh nhân bị vỡ ĐMCB có bộ ba triệu chứng kinh điển bao gồm đau lưng có hoặc không có đau bụng, hạ huyết áp và một khối lớn ở bụng đập theo nhịp. Tuy nhiên, bộ ba này hiện diện trong chỉ 25-50% bệnh nhân và nhiều bệnh nhân có các triệu chứng và dấu hiệu khác nhau hướng đến một chẩn đoán khác nhau. Đây là lý do tại sao chẩn đoán sai của phình ĐMCB vỡ xảy ra trong 30% trường hợp bệnh. Đó là khả năng mà vị trí của túi phình vỡ khác nhau, xác định một loạt các triệu chứng lâm sàng thường thấy và hiếm gặp ở bệnh nhân với phình ĐMCB vỡ.
Trong cả 3 trường hợp tại bệnh viện đa khoa tỉnh Khánh Hòa gặp đều có 3 triệu chứng điển hình trên, tuy nhiên triệu chứng điển hình chỉ xuất hiện khi bệnh nhân đã rơi vào trạng thái choáng. Trường hợp bệnh nhân có tiền sử phình ĐMCB, kíp phẫu thuật hướng đến chẩn đoán vỡ phình ngay sau thăm khám tiếp nhận bệnh đầu tiên. Hai trường hợp còn lại khi chưa có triệu chứng điển hình của vỡ phình, bệnh nhân được chẩn đoán xác định sau khi có hình ảnh siêu âm bụng cấp cứu, việc chẩn đoán phình ĐMCB vỡ được xác định.
Chỉ định phẫu thuật được đưa ra ngay sau khi chẩn đoán xác định. Tất cả các bệnh nhân đều nhanh chóng rơi vào tình trạng sốc mất máu. Ngay lập tức bệnh nhân được đặt đường truyền dịch, đặt nội khí quản, catheter tĩnh mạch trung tâm. Song song, bệnh nhân được hồi sức tích cực, chụp CT ngực - bụng - chậu, được dự trù máu và chuyển thẳng lên phòng mổ.
Các bác sĩ đã chỉ định chụp MSCT cả 3 trường hợp để xác định vị trí vỡ, kích thước hình dạng túi phình, liên quan của động mạch chủ ngực và động mạch chậu 2 bên. Một lý do khác là hệ thống phòng chụp MSCT của bệnh viện ở trên trục đường đi đến và cạnh phòng mổ nên không mất nhiều thời gian. Thời gian từ lúc bệnh nhân vào cấp cứu đến lúc tiến hành gây mê hồi sức – phẫu thuật rất quan trọng, phụ thuộc vào trình độ chuyên môn của tất cả các nhân viên tham gia vào quá trình thăm khám, chẩn đoán, hội chẩn; phụ thuộc vào trình độ chuyên biệt của ê kíp gây mê hồi sức – phẫu thuật và yếu tố quan trọng trong cấp cứu ngoại khoa vỡ phình ĐMCB là việc chuẩn bị máu và các chế phẩm máu.
Phải nói rằng, với 3 trường hợp vỡ phình ĐMCB được chẩn đoán và điều trị thành công tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Khánh Hòa, điều này cho thấy các bác sĩ trẻ của khoa Ngoại lồng ngực Bệnh viện đa khoa tỉnh đã có sự tiến bộ vượt bậc, sự thành công trong phẫu thuật điều trị những trường hợp bệnh khó với tính chất cấp cứu của bệnh, đặc biệt là sự phối hợp nhịp nhàng giữa các chuyên khoa cấp cứu, phẫu thuật, gây mê hồi sức, điều này đã đem lại cho chúng ta thêm những tin tưởng vào sự phát triển kỹ thuật, y thuật của những bác sĩ trẻ trong sự nghiệp chăm sóc bảo vệ sức khỏe người dân trong và ngoài tỉnh Khánh Hòa.
Phương Thảo