Theo các chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới, việc xây dựng kế hoạch truyền thông nguy cơ là việc hết sức quan trọng khi có vụ dịch, tình trạng y tế công cộng khẩn cấp xảy ra.
Dịch bệnh thường diễn biến nhanh, đòi hỏi lãnh đạo chính quyền, ngành y tế và các tổ chức liên quan cần phải đáp ứng phù hợp với diễn biến theo các giai đoạn của dịch bệnh. Lập kế hoạch truyền thông cần xác định rõ mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể của từng giai đoạn trong vụ dịch.
Đối với trước khi dịch bệnh bùng phát, mục tiêu truyền thông là tập trung vào nâng cao nhận thức của người dân, của các cơ quan ban ngành liên quan, trong nội bộ. Khi dịch bệnh bắt đầu, mục tiêu phải nhấn mạnh vào tầm quan trọng của lần thông báo đầu tiên về dịch bệnh, sự cần thiết phải thu hút các cơ quan truyền thông đại chúng tham gia ngay từ giai đoạn này, mục tiêu thúc đẩy thực hành các biện pháp phòng chống dịch bệnh.
Ở giai đoạn dịch bệnh tăng nhanh và lây nhiễm ở mức độ cao nhất, mục tiêu truyền thông cần đáp ứng việc cung cấp thông tin thường xuyên, tăng cường truyền thông về biện pháp phòng chống dịch, biện pháp kiểm soát và ứng phó hiệu quả do dịch bệnh gây ra khi tăng nhanh số ca mắc và sự lây lan dịch bệnh trong thời gian ngắn, thường vượt quá khả năng đáp ứng của các cơ quan y tế. Ở giai đoạn nếu có những thông tin sai lệch, tin đồn từ cộng đồng cần thực hiện đính chính cho phù hợp với thực tế.
Ở giai đoạn dịch bệnh giảm dần lây lan và kết thúc, số ca mắc giảm, mục tiêu truyền thông cần tập trung vào việc duy trì cảnh giác, duy trì các biện pháp phòng chống dịch và hỗ trợ quá trình hồi phục.
Khi xây dựng kế hoạch cần xác định rõ đối tượng là truyền thông thay đổi hành vi hay đối tượng của truyền thông điều hành, truyền thông cho những cơ quan phối hợp, các ban ngành, đoàn thể liên quan.
Trong mỗi giai đoạn dịch, việc huy động đối tác tham gia truyền thông và phòng chống dịch cũng thay đổi, điều chỉnh danh sách đối tác, xác định địa chỉ, nội dung chia sẻ thông tin theo giai đoạn dịch.
Trong vụ dịch, các cơ quan thông tin đại chúng là những nguồn phát rất quan trọng, cung cấp thông tin đến cộng đồng và các tổ chức. Xác định rõ đối tượng liên quan thu thập thông tin, cung cấp thông tin và chia sẻ thông tin là rất quan trọng. Từ đó sẽ lựa chọn kênh truyền thông, tài liệu, phương tiện truyền thông phù hợp với từng giai đoạn dịch. Dịch COVID-19 vừa qua đã làm thay đổi căn bản việc sử dụng kênh và tài liệu truyền thông. Các kênh truyền thông gián tiếp, kênh ở mạng xã hội, sản phẩm truyền thông đa phương tiện đã được sử dụng tối đa, hiệu quả tới cộng đồng.
Trong thời gian đến cần có cơ chế lập các tổ công nghệ số của cộng đồng, sử dụng nền tảng xã hội để truyền thông nhanh chóng, ví dụ nhóm Zalo người dân ở cụm dân cư, có quy chế quản lý rõ ràng.
Theo các chuyên gia, trước khi xảy ra vụ dịch thông điệp truyền thông thường là các thông tin về tình hình dịch bệnh; các thông tin đính chính, điều chỉnh về dịch bệnh; thông điệp hướng dẫn phòng bệnh; tiêm vắc xin phòng bệnh; thông điệp hướng dẫn phát hiện bệnh; thông điệp đối với các cơ quan truyền thông, đối tác.
Ở giai đoạn trong khi có dịch, thông tin về diễn biến dịch bệnh; thông tin đính chính, điều chỉnh về dịch bệnh; thông điệp hướng dẫn phòng bệnh; thông điệp hướng dẫn chăm sóc tại nhà; thông điệp hướng dẫn cách ly người bệnh; địa chỉ tìm kiếm dịch vụ y tế; thông điệp hướng dẫn tuân thủ điều trị, giảm tác hại của dịch bệnh.
Ở giai đoạn sau khi dịch đã giảm dần và hết, cần có những thông điệp truyền thông duy trì các hành vi lành mạnh; thông điệp hướng dẫn hỗ trợ phục hồi sức khỏe sau khi khỏi bệnh, phục hồi hoạt động, công việc, sinh hoạt; giới thiệu các bài học kinh nghiệm trong phòng chống dịch.
Thực tế khi dịch bệnh xảy ra, yêu cầu cách ly, giãn cách xã hội, hình thức truyền thông trực tiếp không thể thực hiện được, để hướng dẫn những thực hành phòng chống dịch cần phát trên mạng lan truyền đến nhiều người, cải tiến với hình thức âm nhạc, vũ điệu qua đó tạo sự lôi cuốn cho mọi người làm theo.
Cụ thể như từ tháng 9/2022, Bộ Y tế đã phát động chiến dịch truyền thông phòng chống dịch COVID-19 trong tình hình mới với chủ đề “Vì một Việt Nam vững vàng và khỏe mạnh”.
Mục đích là nâng cao ý thức hướng đến thay đổi hành vi cá nhân có lợi cho sức khỏe thông qua việc cần tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng chống dịch COVID-19 nhằm thích ứng an toàn, linh hoạt và kiểm soát tốt dịch bệnh; tăng cường vai trò và trách nhiệm của các ban ngành, đoàn thể các tỉnh, thành phố trong việc huy động sự đồng thuận của người dân thực hiện các biện pháp phòng chống dịch COVID-19 với 03 trụ cột là xét nghiệm, cách ly, điều trị; thực hiện các biện pháp 2K (khẩu trang và khử khuẩn) cộng với vắc xin, thuốc, điều trị, công nghệ và ý thức của người dân.
Theo báo cáo của Cục Y tế Dự phòng, tình hình dịch bệnh truyền nhiễm diễn biến khó lường, luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát, các tác nhân gây bệnh liên tục biến đổi.
Dịch COVID-19 vẫn là tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng quốc tế, tiềm ẩn nguy cơ bùng phát với các biến thể mới; các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, mới nổi tiếp tục xuất hiện và lây lan như Marburg, Cúm A(H5N1).
Một số bệnh lưu hành như tay chân miệng, sốt xuất huyết, bệnh truyền nhiễm dự phòng bằng vắc xin cũng có nguy cơ gia tăng số mắc, tỷ lệ tiêm chủng mở rộng, tiêm vắc xin phòng COVID-19 chưa đạt như mục tiêu đề ra trong khi khả năng miễn dịch giảm.
Hiện nay Bộ Y tế tiếp tục hoàn thiện, xây dựng hệ thống thể chế Luật Phòng bệnh, Thông tư quy định gói dịch vụ y tế cơ bản trạm y tế, sửa đổi Thông tư số 54/2015/TT-BYT, Thông tư số 37/2017/TT-BYT của Bộ Y tế./.
Đăng Dương