Quá trình thu thập và chia sẻ thông tin từ mạng lưới cơ sở qua đó giúp cho lãnh đạo các cấp có những quyết định trong công tác phòng chống dịch là rất quan trọng, việc theo dõi thông tin cần thực hiện theo đúng các quy định đã đề ra.
Theo các chuyên gia y tế, có bốn nhóm thông tin cần thu thập liên quan dịch bệnh gồm thông tin về nguồn bệnh truyền nhiễm, thông tin về hành vi nguy cơ lây lan dịch bệnh, thông tin theo thông báo của mạng lưới về mức độ bệnh dịch, sự lây lan và thông tin đồn thổi liên quan đến nguyên nhân, cách điều trị, tình hình dịch bệnh có thể gây hoang mang, ảnh hưởng đến sức khỏe.
Nội dung của thông tin về nguồn bệnh truyền nhiễm cần thu thập là người mắc bệnh đầu tiên là ai, ở đâu, lây nhiễm từ đâu, từ động vật sang người, nguồn từ người ngoài cộng đồng, đã tiếp xúc với những ai, tình trạng ra sao, người tiếp xúc là ai, ở đâu, tình trạng ra sao.
Nội dung liên quan hành vi nguy cơ lây lan dịch bệnh bao gồm thông tin những hành vi phòng bệnh nào không được thực hiện, không được thực hiện thường xuyên, ở nhóm nào, vì sao không thực hiện. Có những hành vi phòng bệnh không đúng cách nào, nhóm nào, vì sao. Những nhóm nào có hành vi không tuân thủ các biện pháp phòng chống dịch, cách ly, vì sao; không tuân thủ điều trị, vì sao; vì sao lại có hành vi phòng chống bệnh thái quá.
Nội dung đối với nhóm thông tin theo thông báo của mạng lưới về mức độ bệnh dịch, sự lây lan bao gồm: Sự lây lan tới những địa điểm, hộ dân nào; tốc độ lây lan nhanh hay chậm; số liệu những đối tượng bị ảnh hưởng, có tiếp xúc; hậu quả gây bệnh phải cách ly nhập viện cần giúp đỡ, bị biến chứng hoặc tử vong.
Ở nhóm thông tin đồn thổi cần tìm hiểu tin đồn, thông tin sai lệch về trường hợp mắc bệnh, nghỉ làm, nghỉ học trong cộng đồng vì bệnh dịch; về trường hợp bị bệnh nào mà không đến cơ sở y tế; những cách xử lý hoặc chữa trị tự phát; tin đồn xuất phát từ nhóm nào, tại đâu.
Lưu ý những tin đồn liên quan đến những tác dụng phụ, tai biến trong điều trị, tiêm chủng, nguồn xuất phát những tin đồn sai lệch này có gây hoang mang trong cộng đồng, mọi người lấy thông tin từ đâu, từ mạng xã hội, từ cá nhân…
Các chuyên gia cho biết, nhóm thực hiện truyền thông tại tuyến cơ sở cần thu thập thông tin về dịch bệnh, các vấn đề sức khỏe thuộc phạm vi công tác của tổ chức, của mình, chia sẻ thông tin thu nhận được từ mạng lưới của mình cho tuyến trên của tổ chức và cho cán bộ y tế cùng tuyến, huy động mạng lưới các tuyến để thực hiện truyền thông trong hệ thống phòng chống dịch bệnh, thực hiện hướng dẫn phòng và kiểm soát dịch bệnh, tình trạng y tế công cộng khẩn cấp.
Lãnh đạo địa phương cần phân công rõ ràng, xác định trách nhiệm thông báo thông tin thu thập được cho tuyến trên của mạng lưới, lãnh đạo xã, cán bộ y tế xã. Phân công người tiếp nhận thông tin tại tuyến trên và lãnh đạo xã, cán bộ y tế xã.
Cần có cơ chế xác định trách nhiệm thực hiện xác minh tính chính xác của thông tin được tiếp nhận và phản hồi thông tin sau khi xác minh. Phân công người có trách nhiệm xử lý thông tin, ra quyết định ứng phó với tin đồn hoặc thông tin sai lệch (lãnh đạo xã).
Ở tuyến huyện tiếp nhận thông tin từ tuyến xã qua fax, email, điện thoại, công văn, thu thập thông tin qua các cuộc họp của địa phương về dịch bệnh, thu thập tin đồn liên quan dịch bệnh trong huyện và vùng lân cận. Khi nhận thông tin, cần trực tiếp đi xuống nơi có thông tin liên quan, gọi điện thoại làm rõ nguồn tin, sử dụng bảng kiểm, thảo luận nhóm, phỏng vấn đối tượng có liên quan nguồn tin.
Trong nội bộ ngành y tế, lãnh đạo bệnh viện huyện thông báo với lãnh đạo trung tâm y tế huyện, lãnh đạo trung tâm y tế huyện gửi công văn lên Trung tâm Kiểm soát bệnh tật qua fax, email, điện thoại, gửi công văn, báo cáo trực tiếp với lãnh đạo huyện. Thông tin sẽ được gửi đi thông báo liên ngành, đoàn thể, báo cáo lên tuyến trên tùy thuộc vào vấn đề phát sinh.
Cấp huyện cần cung cấp những thông tin về dịch bệnh, tổ chức hoạt động truyền thông tại huyện và giám sát hoạt động tuyến xã; chia sẻ thông tin với các đối tác, ban ngành, đoàn thể. Cần có cơ chế thông tin đính chính những thông tin sai lệch phát sinh tại địa phương theo hướng dẫn của tỉnh, trung ương.
Như vậy có thể thấy xử lý thông tin là trách nhiệm của Ban chỉ đạo phòng chống dịch xã, huyện, cần nhận định, đánh giá nhanh thông tin, phân loại thông tin theo mức độ có thể gây khủng hoảng, ra quyết định ứng phó ngay với những thông tin có được trên cơ sở mức độ gây tác động của thông tin về sự kiện sức khỏe.
Đối với hành động truyền thông ứng phó, cần thực hiện báo cáo, quyết định hình thức cung cấp thông tin và phản hồi thông tin. Thực hiện các hình thức chia sẻ thông tin tới các ban ngành, đoàn thể. Những người phụ trách thông tin của nhóm đứng đầu, của Ban chỉ đạo phòng chống dịch bệnh cần căn cứ quy định trách nhiệm của các thành viên nhóm truyền thông để điều hành công tác chuẩn bị, tổ chức hành động truyền thông ứng phó phù hợp theo mức độ tác động của sự kiện và vấn đề sức khỏe diễn ra trong thực tế./.
Văn Hanh