Ngày 01/12/2017, Bộ Y tế đã có Quyết định số 5418/QĐ-BYT ban hành “Hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS”, Quyết định này thay thế cho Quyết định số 3017/QĐ-BYT ngày 22/7/2015 và Quyết định số 3413/QĐ-BYT ngày 27/7/2017.
Theo Cục Phòng chống HIV/AIDS, cập nhật khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2016,2017 Bộ Y tế ban hành hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS với mục tiêu chẩn đoán và điều trị nhiễm HIV sớm, chăm sóc toàn diện cho người nhiễm HIV.
Chúng ta biết rằng, mọi hình thức tư vấn và xét nghiệm HIV đều phải tuân thủ 5 nguyên tắc: đồng thuận, bảo mật, tư vấn, chính xác, kết nối với chăm sóc, điều trị. Các cơ sở xét nghiệm cần thực hiện nghiêm ngặt quy trình thực hành chuẩn về xét nghiệm HIV và áp dụng phương cách xét nghiệm quốc gia, đảm bảo chất lượng và tính chính xác của kết quả xét nghiệm. Người được chẩn đoán khẳng định nhiễm HIV cần được kết nối ngay với chăm sóc, điều trị và dự phòng.
Trong tư vấn, xét nghiệm chẩn đoán nhiễm HIV ở người lớn và trẻ trên 18 tháng tuổi tại cơ sở y tế, ở bước trả kết quả, nếu âm tính tư vấn và trả kết quả âm tính cho khách hàng. Đối với khách hàng có nghi ngờ trong giai đoạn cửa sổ cần xét nghiệm lại sau 3 tháng. Với các khách hàng thuộc quần thể nguy cơ cao, cần tư vấn và hẹn xét nghiệm lại sau 6 tháng. Trường hợp nếu có kết quả phản ứng, giải thích với khách hàng về sự cần thiết phải làm lại xét nghiệm; có thể lấy máu để chuyển lên phòng xét nghiệm khẳng định hoặc giới thiệu khách hàng đến phòng xét nghiệm khẳng định.
Phụ nữ mang thai lúc chuyển dạ xét nghiệm sàng lọc có phản ứng cần tư vấn để điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con bằng thuốc ARV ngay.
Xét nghiệm khẳng định nhiễm HIV được thực hiện tại các đơn vị được Bộ Y tế phê chuẩn đủ thẩm quyền khẳng định HIV dương tính. Trong trường hợp kết quả không xác định, chưa xác định sự có mặt của kháng thể kháng HIV., tư vấn, trả lời kết quả cho khách hàng là không xác định tình trạng nhiễm HIV, hẹn khách hàng xét nghiệm lại sau 14 ngày.
Đối với người có kết quả xét nghiệm HIV dương tính, cơ sở y tế chuyển người nhiễm HIV đến các dịch vụ về chăm sóc, điều trị ARV và dự phòng lây nhiễm HIV, bao gồm điều trị các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế, chương trình BCS, BKT sạch. Trong trường hợp người nhiễm HIV không đến cơ sở chăm sóc, điều trị, nhân viên y tế phối hợp với đơn vị đầu mối phòng, chống HIV/AIDS trên địa bàn hoặc nhóm tiếp cận cộng đồng, tiếp cận với người nhiễm để hỗ trợ điều trị ARV sớm.
Điều trị thuốc ARV cho người nhiễm HIV mục đích là ngăn chặn tối đa và lâu dài quá trình nhân lên của HIV trong cơ thể, phục hồi chức năng miễn dịch. Lợi ích của điều trị ARV sớm là giảm nguy cơ mắc bệnh và tử vong liên quan tới HIV; dự phòng lây truyền HIV từ người nhiễm sang người khác (bạn tình/ bạn chích); dự phòng lây truyền từ mẹ sang con.
Nguyên tắc điều trị ARV là điều trị ngay khi người bệnh được chẩn đoán nhiễm HIV; phối hợp đúng cách ít nhất 3 loại thuốc ARV; đảm bảo tuân thủ điều trị hàng ngày, liên tục, suốt đời. Trước khi người bệnh bắt đầu điều trị ARV cần đánh giá tình trạng bệnh nhiễm trùng cơ hội, bệnh đồng nhiễm, dinh dưỡng, các bệnh khác nếu có, đặc biệt là lao, viêm gan C, vấn đế tương tác thuốc để cân nhắc chỉ định phác đồ ARV hoặc điều chỉnh liều.
Cán bộ y tế thông báo cho người bệnh về yêu cầu tuân thủ điều trị, tác dụng phụ có thể của thuốc ARV, lịch tái khám, lĩnh thuốc, các xét nghiệm cần thiết khi bắt đầu điều trị và theo dõi điều trị ARV. Với trẻ nhiễm HIV, bao gồm cả trẻ vị thành niên cần bộc lộ tình trạng nhiễm HIV của trẻ vào thời điểm thích hợp. Cần thảo luận với người bệnh, người hỗ trợ điều trị của người bệnh, người chăm sóc trẻ về nguyện vọng điều trị, các vấn đề có thể gặp phải trong tuân thủ điều trị và các biện pháp giải quyết phù hợp với người bệnh.
Cán bộ y tế tư vấn về các biện pháp dự phòng lây nhiễm HIV khác như quan hệ tình dục an toàn, điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế, sử dụng BKT sạch và giới thiệu người bệnh đến các cơ sở y tế cung cấp các dịch vụ dự phòng lây nhiễm HIV. Tư vấn, giới thiệu vợ/ chồng/ bạn tình/ bạn chích; con của mẹ nhiễm HIV; anh, chị, em của trẻ nhiễm HIV đi xét nghiệm HIV.
Các xét nghiệm được thực hiện thời điểm đăng ký điều trị gồm CD4, công thức máu, Creatinin, AST, ALT, HBsAg, anti-HBs, anti-HCV; các xét nghiệm khác theo chỉ định lâm sàng. Bệnh nhân được theo dõi đáp ứng lâm sàng, thực hiện trong mỗi lần tái khám về cân nặng, giai đoạn lâm sàng; sự xuất hiện các bệnh nhiễm trùng cơ hội mới, tái phát. Người bệnh đáp ứng tốt với điều trị ARV khi tăng cân, thèm ăn trở lại và ăn ngon miệng.
Hồng Hoa