Theo GS.TS.Lê Danh Tuyên – Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, Việt Nam là một trong những nước có tên trong bản đồ thiếu vi chất dinh dưỡng. Khẩu phần ăn của người dân nói chung, đặc biệt là trẻ em đều không cung cấp đủ vi chất dinh dưỡng theo nhu cầu của cơ thể.
Báo cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, trong những năm qua tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em giảm nhanh và bền vững; suy dinh dưỡng thể nhẹ cân giảm từ 30,1% năm 2000 xuống còn 14,1% năm 2015; năm 2017 tỷ lệ này giảm còn 13,4%. Việt Nam đã thanh toán được tình trạng mù lòa do thiếu vitamin A; cải thiện khá tốt tình trạng thiếu vitamin A huyết thanh, thiếu máu do thiếu sắt; kiến thức, thực hành dinh dưỡng đúng của người dân ngày càng được nâng cao. Đối với suy dinh dưỡng thấp còi (chiều cao theo tuổi) ở trẻ em dưới 5 tuổi vần còn nhiều thách thức; tỷ lệ trên toàn quốc suy dinh dưỡng thấp còi năm 2017 là 23,8% ở mức cao. Vấn đề lưu ý, sự chênh lệch giữa các vùng miền núi phía bắc tỷ lệ này là 30,3%, ở Tây Nguyên là 34,2%. Suy dinh dưỡng thấp còi và thiếu vi chất dinh dưỡng là nguyên nhân chính dẫn đến chiều cao thấp ở thanh niên Việt Nam. Các chuyên gia lưu ý, thiếu vi chất dinh dưỡng làm ảnh hưởng xấu tới sức khỏe, sự phát triển thể lực, tầm vóc, trí tuệ, cản trở sự tăng trưởng và phát triển toàn diện cuả trẻ em và khả năng sinh sản cũng như năng suất lao động của người lớn. Do vậy, việc tập trung các hoạt động đối với công tác dinh dưỡng, phòng chống suy dinh dưỡng thấp còi là rất quan trọng.
Tại Khánh Hòa, theo báo cáo của Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh Khánh Hòa, tình trạng suy dinh dưỡng nhẹ cân của trẻ em dưới 5 tuổi tỉnh Khánh Hòa đã giảm đáng kể dưới 10%, đạt chỉ tiêu Nghị quyết Đảng bộtỉnh đề ra. Cụ thể, năm 2007 tỷ lệ này là 19,82%, năm 2016 giảm còn 9,08%. Tuy nhiên, tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi vẫn còn cao. Theo kết quả điều tra của Viện Dinh Dưỡng quốc gia năm 2015, toàn tỉnh có hơn 20.000 trẻ em bị suy dinh dưỡng thấp còi tập trung ở trẻ em miền núi, vùng sâu, vùng xa. Suy dinh dưỡng thấp còi rất khó cải thiện so với suy dinh dưỡng nhẹ cân. Tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở huyện Khánh Sơn là 45,84 %, huyện Khánh Vĩnh là 31,92 %.
Bên cạnh vấn đề suy dinh dưỡng, tình trạng thừa cân béo phì ở trẻ em đang là vấn đề đáng lo ngại, đặc biệt tại thành thị. Do vậy cần cấp bách triển khai các giải pháp can thiệp đặc thù cho các vùng miền và các nhóm đối tượng cụ thể, chú trọng vấn đề suy dinh dưỡng thấp còi góp phần nâng cao tầm vóc; kiểm từ và soát tốt tình trạng thừa cân béo phì để hạn chế các bệnh lây nhiễm liên quan đến dinh dưỡng. Đồng thời, các đơn vị y tế toàn ngành đẩy mạnh công tác chăm sóc sức khỏe phụ nữ độ tuổi sinh đẻ, đặc biệt chú ý đến phụ nữ thời kỳ mang thai và cho con bú, giảm tình trạng suy dinh dưỡng bào thai có cân nặng dưới 2500 gram). Tỷ lệ suy dinh dưỡng bào thai có giảm, năm 2007 là 3,38 %, năm 2015 là 3,14%; tuy nhiên tỷ lệ này giảm rất ít.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, vi chất dinh dưỡng có vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ và phát triển sức khỏe. Thiếu vi chất dinh dưỡng sẽ ảnh hưởng đến phát triển về trí tuệ và thể chất, làm tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong. Thiếu vi chất vitamin A, sắt, folate, kẽm, iot… để lại nhiều hậu quả lâu dài, nặng nề, nhưng để phát hiện tình trạng thiếu các vi chất là rất khó, do vậy các chuyên gia gọi là “nạn đói tiềm ẩn”. Ở trẻ em nếu thiếu kẽm trẻ sẽ lười ăn, chậm phát triển thể lực. Phụ nữ có thai thiếu kẽm có thể bị thai lưu, sinh non. Để phòng ngừa thiếu kẽm, các bà mẹ nên bổ sung kẽm cho trẻ biếng ăn, chậm lớn. Các thức ăn giàu kẽm là hàu, gan, thịt đỏ, trứng, ngũ cốc thô, các loại đậu, các loại rau, củ, trái cây. Trong một số trường hợp cán bộ y tế sẽ cho bổ sung các thuốc có chứa kẽm, uống sau ăn 30 phút; thời gian bổ sung 2-3 tháng. Các chuyên gia lưu ý phải điều trị các bệnh gây thiếu kẽm trước khi bổ sung kẽm (ví dụ: bệnh rối loạn đường tiêu hóa). Khi dùng kẽm nên dùng thêm vitamin A, B6, C và phospho giúp tăng sự hấp thu kẽm. Nếu dùng cả sắt và kẽm thì nên cách xa nhau, dùng kẽm trước, dùng sắt sau; hạn chế sự cản trở việc hấp thu kẽm; không bổ sung thừa kẽm, mỗi ngày không quá 150mg.
Hàng năm, Việt Nam lấy ngày 1-2/6 là Ngày Vi chất đinh dưỡng, tổ chức các hoạt động nhằm vận động và đẩy mạnh công tác phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng, phòng chống suy dinh dưỡng cho trẻ em và bà mẹ. Trong đợt này, trẻ dưới 5 tuổi được uống vitamin A; trẻ từ 24-60 tháng tuổi một số tỉnh khó khăn được tẩy giun; các huyện, thị xã, thành phố, trạm y tế xã, phường, thị trấn tổ chức các hoạt động truyền thông giáo dục dinh dưỡng bằng nhiều hình thức khác nhau. Các nội dung tuyên truyền cần tập trung phòng chống thiếu máu do thiếu sắt; tổ chức các hoạt động tư vấn dinh dưỡng; hỗ trợ các gia đình, bà mẹ phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng. Thông điệp chính của ngày vi chất dinh dưỡng năm 2019 là “vi chất dinh dưỡng giúp tăng trưởng, nâng cao tầm vóc, sức khỏe, trí tuệ và chất lượng cuộc sống”.
Anh Huy