PrEP (dự phòng trước phơi nhiễm HIV) hiện được xem là một trong những biện pháp phòng ngừa HIV hiệu quả nhất, với khả năng giảm nguy cơ lây nhiễm qua đường tình dục lên đến khoảng 99% khi sử dụng đúng cách. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn ghi nhận một số ít trường hợp người đang sử dụng PrEP nhưng vẫn nhiễm HIV, khiến nhiều người đặt ra câu hỏi về độ tin cậy của phương pháp này. Các chuyên gia y tế cho biết, hiệu quả của PrEP phụ thuộc chặt chẽ vào việc tuân thủ sử dụng và các yếu tố liên quan trong quá trình điều trị dự phòng.
Nhóm Sóng biển, nhóm hỗ trợ cộng đồng về chương trình PrEP
Theo các nghiên cứu và thực tiễn triển khai, nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến việc nhiễm HIV khi đang dùng PrEP là không tuân thủ đúng hướng dẫn. PrEP cần được sử dụng đều đặn hằng ngày hoặc theo chỉ định phù hợp. Khi người dùng quên liều, uống không đều hoặc gián đoạn trong khi vẫn còn nguy cơ phơi nhiễm, nồng độ thuốc trong cơ thể sẽ không đủ để tạo “hàng rào bảo vệ”. Điều này làm tăng khả năng lây nhiễm nếu có tiếp xúc với nguồn bệnh.
Một yếu tố quan trọng khác là việc bắt đầu PrEP khi đã nhiễm HIV nhưng chưa được phát hiện. Trước khi sử dụng PrEP, người dân bắt buộc phải được xét nghiệm HIV để đảm bảo chưa nhiễm virus. Nếu bỏ qua bước này và sử dụng PrEP khi đã nhiễm HIV, thuốc sẽ không có tác dụng điều trị mà chỉ là dự phòng, dẫn đến nguy cơ chậm chẩn đoán và ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị về sau.
Ngoài ra, một số trường hợp rất hiếm được ghi nhận liên quan đến tình trạng HIV kháng thuốc. Đây là khi người sử dụng PrEP tiếp xúc với chủng virus đã có khả năng kháng lại thành phần của thuốc. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định đây là tình huống hiếm gặp, và phần lớn các ca nhiễm HIV trong quá trình dùng PrEP đều liên quan đến việc không tuân thủ điều trị.
Thời điểm bắt đầu sử dụng PrEP cũng là yếu tố cần lưu ý. Thuốc không phát huy hiệu quả ngay sau liều đầu tiên mà cần một khoảng thời gian để đạt nồng độ bảo vệ trong cơ thể, thường khoảng 7 ngày đối với quan hệ tình dục. Nếu có nguy cơ phơi nhiễm trong giai đoạn này mà chưa được bảo vệ đầy đủ, nguy cơ lây nhiễm HIV vẫn có thể xảy ra.
Bên cạnh đó, việc tái khám và xét nghiệm HIV định kỳ đóng vai trò quan trọng trong suốt quá trình sử dụng PrEP. Theo khuyến cáo, người dùng cần xét nghiệm HIV định kỳ, thường 3 tháng/lần, nhằm đảm bảo phát hiện sớm nếu có nhiễm và được tư vấn kịp thời. Việc không tuân thủ lịch tái khám có thể làm giảm hiệu quả bảo vệ và ảnh hưởng đến việc theo dõi sức khỏe lâu dài.
Tại Khánh Hòa, các cơ sở y tế như Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh đang triển khai dịch vụ PrEP gắn với tư vấn, xét nghiệm và theo dõi định kỳ. Người sử dụng không chỉ được cấp thuốc mà còn được hỗ trợ toàn diện về kiến thức, lịch tái khám và các biện pháp phòng ngừa kết hợp, góp phần nâng cao hiệu quả dự phòng HIV trong cộng đồng.
Các chuyên gia nhấn mạnh, PrEP không phải là “lá chắn tuyệt đối” trong mọi tình huống, mà là công cụ dự phòng hiệu quả cao khi được sử dụng đúng cách và có sự đồng hành của nhân viên y tế. Khi tuân thủ đầy đủ hướng dẫn, nguy cơ lây nhiễm HIV có thể giảm xuống mức rất thấp.
Việc hiểu đúng về PrEP sẽ giúp người dân chủ động hơn trong bảo vệ sức khỏe. Sử dụng đúng, đủ và đều đặn, kết hợp xét nghiệm định kỳ và tư vấn y tế là những yếu tố then chốt để PrEP phát
BS. Nguyễn Quốc Huy