Theo GS Nguyễn Lân Việt – Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, mỗi ngày bệnh viện Tim Hà Nội tiếp nhận 10 trường hợp nhồi máu cơ tim, nguyên nhân do mắc bệnh tăng huyết áp.
Tăng huyết áp là kẻ giết người thầm lặng. Có nhiều bệnh nhân tăng huyết áp không có những biểu hiện như chóng mặt, đau đầu, ù tai. Có những trường hợp 1-2 phút trước đó vẫn nói chuyện bình thường sau đó đã bị đột tử. Bệnh Tim mạch ở Việt Nam đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa. GS Việt nhấn mạnh nếu thực hiện tốt công tác dự phòng sẽ giảm được 75% nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch. Một biện pháp cần làm là bác sĩ nên dành 5-10 phút để tư vấn và trao đổi với bệnh nhân, giúp ngăn ngừa “cái sảy, nảy cái ung”. Khi tư vấn đầy đủ sẽ giảm đi những trường hợp nhồi máu cơ tim, bác sĩ không phải khó khăn đặt stent cho bệnh nhân, người bệnh chỉ cần uống 1, 2 viên thuốc hàng ngày thay vì rơi vào tình trạng suy tim, uống nhiều loại thuốc mỗi ngày.
Một giải pháp đề ra là tuyến y tế cơ sở, trạm y tế xã, phường cần cung cấp tốt dịch vụ dự phòng, phát hiện sớm, quản lý điều trị lâu dài người mắc bệnh tại cộng đồng. Giảm được những nguyên nhân gây ra bệnh tim mạch như hút thuốc lá, sử dụng rượu bia, ăn mặn, ăn nhiều muối; dinh dưỡng không hợp lý; thiếu vận động. Một nghiên cứu của Trường đại học Harvard Mỹ vừa công bố, nếu người tăng huyết áp ăn ít muối, ít chất béo, nhiều trái cây rau củ, thực phẩm từ sữa sẽ giúp huyết áp giảm được 21 mmHg, trong khi sử dụng thuốc huyết áp chỉ giảm từ 10-15 mmHg, ngoài ra có thể gặp nhiều tác dụng phụ do dùng thuốc.
PGS Nguyễn Quang Tuấn – Giám đốc Bệnh viện Tim Hà Nội khẳng định, hạn chế ăn muối sẽ có lợi cho tim mạch. Như chúng ta đã biết, Muối (NaCl), được cấu thành từ hai nguyên tố hóa học Natri và Chlorua, có vị mặn, là gia vị thiết yếu trong bữa ăn hàng ngày của mọi người dân trên thế giới. Natri là nhân tố chính trong việc tạo nên vị mặn của muối và cũng gây ra những tác hại tới cơ thể con người khi sử dụng dư thừa. Đối với nhóm thực phẩm gia vị, lượng Natri có trong 100 gam muối là 39.000mg/100gam; trong mỳ chính là 13.600mg/100gam; xì dầu, nước mắm là 5.600-7.700 mg/100gam. Đối với thức ăn chế biến sẵn, dưa chuột hộp có 1.200mg Natri/100gam; thịt hun khói có 1.500mg Natri/100gam; xúc xích có 1600mg Natri/100gam; dăm bông có 1000mg Natri/100gam; pa tê có gần 800mg Natri/100gam, phomat có 600mg Natri/100gam.
PGS Tuấn lưu ý có khoảng một phần tư những người tăng huyết áp “nhạy cảm với muối”, đặc biệt những người bị suy tim, bệnh thận càng phải giảm lượng muối ăn vào. Cơ thể con người luôn duy trì một nồng độ muối hằng định. Khi chúng ta ăn muối, cơ thể có xu hướng giữ nước lại để hòa loãng muối, giữ cho nồng độ này không thay đổi. Khi tăng tổng lượng nước cơ thể sẽ tăng áp lực, muối gây giữ nước do vậy làm tăng huyết áp. Thường lượng nước thừa sẽ bị thải qua đường tiết niệu, do vậy những người bị suy tim suy huyết, suy thận rất dễ bị ảnh hưởng do ăn mặn. PGS Tuấn khuyến cáo, người bị tăng huyết áp nên giảm lượng muối ăn hàng ngày. Đối với đường, khi ăn đường tinh chế sẽ làm cho lượng đường máu tăng lên nhanh chóng. Để điều hòa, tuyến tụy phải tăng sản xuất insulin giúp đưa đường máu xuống mức bình thường. Khi đường máu giảm, tuyến tụy sẽ ngừng bài tiết insulin. Tuy nhiên quá trình này không đủ nhanh nên đường máu có thể giảm thấp hơn cả mức trước khi tăng. Người bệnh sẽ cảm thấy mệt, bủn rủn chân tay, vã mồ hôi, kiệt sức và muốn ăn gì cho đỡ cảm giác đói.
Đối với đường có trong tinh bột được hấp thu vào máu chậm hơn nên mức năng lượng được duy trì ổn định hơn. Ví dụ nước táo sẽ hấp thu nhanh hơn khi ăn táo đến 7 lần. Hiện tượng này cũng có ở loại đường đơn cô đặc như mật ong, si rô, đường fructose, nước ép táo cô đặc. Đường có mối liên quan rất ít đối với bệnh tim. Đường thường đồng hành với chất béo trong bánh ngọt, bánh nướng. Chúng ta nên giảm ăn đường. Một khuyến cáo khác PGS Tuấn khuyến cáo là không lạm dụng rượu bia, thuốc lá.
Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo một tuần thời gian tập luyện thể dục trung bình từ 120-150 phút, mỗi buổi tập 30-50 phút tùy theo số ngày tập trong tuần. Khi tập luyện môn sức bền, cần theo dõi chỉ số nhịp tim tối đa bằng cách lấy 220 trừ đi số tuổi, những người có bệnh tim mạch không tập quá sức gây ra những biến chứng không tốt. Để đạt được tần số tim mục tiêu, khi tập thể dục nên giữ tần số tim nằm trong khoảng 81-144 nhịp trong một phút.
Trần Mai