Theo Bác sĩ Trần Văn Tin, Giám đốc Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS tỉnh Khánh Hòa, thực hiện kế hoạch phòng, chống HIV/AIDS do Quỹ Toàn cầu hỗ trợ, mục tiêu cần đạt là mở rộng chẩn đoán sớm thông qua các hình thức xét nghiệm HIV tại cơ sở xét nghiệm, xét nghiệm HIV tại cộng đồng cho các nhóm quần thể đích và bạn tình của người nhiễm HIV góp phần đạt mục tiêu 90% số người còn sống nhiễm HIV biết được tình trạng HIV của mình.
Bác sĩ Tin cho biết, hiện có hai hình thức thực hiện xét nghiệm HIV: (1) xét nghiệm HIV tại các cơ sở y tế do nhân viên y tế hoặc đối tượng chủ động đề xuất, xét nghiệm do nhân viên y tế thực hiện; (2) xét nghiệm tại cộng đồng bao gồm tự xét nghiệm (tự lấy mẫu, tự làm xét nghiệm và tự đọc kết quả) và xét nghiệm HIV không chuyên do nhân viên y tế cộng đồng/nhân viên y tế thôn bản thực hiện (xét nghiệm lưu động). Mặc dù kết quả xét nghiệm tại cộng đồng không được sử dụng để chẩn đoán nhiễm HIV, nhưng việc thí điểm triển khai tư vấn xét nghiệm HIV dựa vào cộng đồng tại 6 tỉnh, thành phố năm 2016 đã chứng minh rằng, xét nghiệm HIV không chuyên và tự xét nghiệm HIV cũng là cách hiệu quả để phát hiện các trường hợp nhiễm HIV mới.
Kế hoạch thực hiện xét nghiệm HIV trong thời gian đến tại cơ sở y tế là 1.250 trường hợp người nghiện chích ma túy; 800 người phụ nữ mại dâm và 480 người quan hệ tình dục đồng giới nam; đối với những trường hợp khác là 3.000 người. Xét nghiệm 2 lần đối với các đối tượng nghiện chích ma túy, phụ nữ mại dâm và người quan hệ tình dục đồng giới nam; 1 lần đối với các đối tượng khác (vợ/chồng/bạn tình của người nghiện chích ma túy, phụ nữ mại dâm, MSM và người nhiễm HIV).
Bác sĩ Tin lưu ý, để quản lý đảm bảo chất lượng xét nghiệm HIV, phát hiện và khắc phục lỗi trong quá trình xét nghiệm cho các phòng xét nghiệm sàng lọc và khẳng định trên địa bàn của Dự án, Dự án sẽ hỗ trợ triển khai EQUAS thông qua việc thực hiện bộ mẫu đánh giá năng lực của phòng xét nghiệm tham chiếu quốc gia gửi các cơ sở xét nghiệm. Ban Quản lý Dự án tỉnh sẽ ký hợp đồng với các cơ sở xét nghiệm như Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Viện Pasteur thành phố Hồ Chí Minh thực hiện triển khai EQUAS đến các phòng xét nghiệm HIV.
Hiện tại, xét nghiệm khẳng định HIV vẫn tập trung chủ yếu ở tuyến tỉnh, nên thời gian trả kết quả chậm, dẫn đến mất dấu bệnh nhân giữa khâu chẩn đoán và khâu điều trị. Để tạo điều kiện kết nối giữa dịch vụ xét nghiệm HIV với dịch vụ chăm sóc và điều trị ARV, giảm thiểu sự lây nhiễm HIV, Dự án sẽ tiếp tục hỗ trợ mở rộng phòng xét nghiệm khẳng định HIV tại tuyến huyện. Năm 2018, phòng xét nghiệm khẳng định HIV mới ở tuyến huyện sẽ được đầu tư trang thiết bị.
Đối với việc hỗ trợ xét nghiệm tải lượng HIV, vận chuyển mẫu xét nghiệm và lấy mẫu xét nghiệm tải lượng HIV: Ban Quản lý Dự án tỉnh chịu trách nhiệm lấy mẫu và vận chuyển mẫu xét nghiệm về Viện Pasteur thành phố Hồ Chí Minh để tiến hành xét nghiệm và lấy kết quả.
Đối với việc thực hiện xét nghiệm CD4 sẽ theo các bước; Ban Quản lý Dự án tỉnh sử dụng hết số sinh phẩm xét nghiệm CD4 đã phân phối cho các địa phương từ các giai đoạn trước. Sau khi số sinh phẩm xét nghiệm CD4 hết, Dự án sẽ hỗ trợ kinh phí chi trả dịch vụ xét nghiệm CD4 theo định mức quy định tại Thông tư liên tịch số 37/2015/TTLT-BYT-BTC cho các cơ sở xét nghiệm tại tuyến tỉnh và huyện.
Bác sĩ Tin cho biết trong năm 2018, trong toàn quốc dự án sẽ hỗ trợ xét nghiệm HIV cho tất cả phụ nữ mang thai có tỷ lệ nhiễm HIV cao thuộc 32 tỉnh, thành phố. Tất cả phụ nữ mang thai được chẩn đoán nhiễm HIV trong quá trình chăm sóc thai nghén sẽ được kết nối đến phòng khám ngoại trú/cơ sở điều trị (OPC) để được điều trị ARV lâu dài. Trường hợp phụ nữ mang thai chẩn đoán HIV muộn hoặc trong khi chuyển dạ sẽ được điều trị khởi liều ARV ngay tại các cơ sở sản khoa. Ban Quản lý Dự án tỉnh sẽ chi trả cho các cơ sở xét nghiệm các kinh phí liên quan đến hoạt động này.
Đối với các mẫu bệnh phẩm (giọt máu khô) sẽ được hỗ trợ kinh phí vận chuyển từ các phòng OPC tới các cơ sở xét nghiệm như Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Viện Pasteur thành phố Hồ Chí Minh để tiến hành xét nghiệm. Chi phí vận chuyển từ các phòng OPC tới các cơ sở xét nghiệm sẽ do Ban Quản lý Dự án tỉnh chi trả dựa trên chứng từ tài chính hợp lệ của các phòng OPC; chi phí cho công xét nghiệm này sẽ do Ban Quản lý Dự án Trung ương chi trả cho các cơ sở xét nghiệm.
Huy Hoàng