Theo số liệu báo cáo của Sở Y tế TP.HCM, năm 2017 toàn thành phố có 19.598 trường hợp sốt xuất huyết (SXH), giảm 11,3% so với năm 2016 (20.099 ca); trong đó có 06 ca tử vong, tương đương năm 2016. Số ca bệnh SXH hàng tuần tăng trong quý 2 và đầu quý 3, nhưng đã khống chế được từ cuối quý 3 và giảm rõ rệt hàng tuần từ đầu quý 4 đến nay.
Một số nét mới trong hoạt động phòng chống dịch bệnh của thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) năm qua, Lãnh đạo Sở Y tế TP.HCM có nhận xét: Thành phố đã triển khai ứng dụng GIS trong điều tra, xác định ổ dịch SXH được triển khai đến 100% trạm y tế, đây là một công cụ giúp xác định phạm vi xử lý ổ dịch chính xác và theo dõi chủ động sự lan rộng ổ dịch.Kiện toàn hoạt động kiểm soát điểm nguy cơ gây dịch SXH gồm quy định về phân loại, các biện pháp kiểm soát cho từng loại hình, quy trình kiểm tra giám sát. Đây là giải pháp đặc thù của TP.HCM nhằm tập trung nguồn lực chủ động kiểm soát dịch SXH. Xử phạt vi phạm hành chính trong phòng chống SXH được đẩy mạnh với 429 quyết định được ban hành, tăng 3 lần so với năm 2016 (143 quyết định); số quận huyện thực hiện xử phạt cũng tăng (từ 12 quận huyện năm 2016 lên 16 quận huyện năm 2017). Thực hiện truyền thông nguy cơ tại nơi xảy ra ổ dịch SXH cho đến khi kết thúc ổ dịch; Phối hợp Liên đoàn lao động quận Bình Tân thực hiện truyền thông phòng bệnh SXH và bệnh do vi rút Zika cho công nhân tại các công ty xí nghiệp trên địa bàn quận.Tổ chức tập huấn chuyên đề phòng chống dịch bệnh và kỹ năng truyền thông giáo dục sức khỏe lồng ghép trong đợt tập huấn cho các thành viên Ban chăm sóc sức khỏe nhân dân các cấp. Phát hành cẩm nang phòng chống SXH dành cho thành viên Ban chăm sóc sức khỏe nhân dân, bao gồm các nội dung nhận biết và phòng bệnh SXH, nhiệm vụ của thành viên ban chỉ đạo trong phòng chống SXH, kỹ năng kiểm tra, giám sát hoạt động.
Về các giải pháp trọng tâm năm 2018, Lãnh đạo Sở Y tế cho biết, năm 2018, để thực hiện tốt mục tiêu “Chủ động phòng, chống các dịch bệnh nguy hiểm, giảm tỷ lệ mắc và tử vong do các bệnh truyền nhiễm; kiểm soát, phát hiện và khống chế kịp thời dịch bệnh, không để dịch lớn xảy ra”, bên cạnh những giải pháp thường quy, thành phố Hồ Chí Minh có kế hoạch đẩy mạnh một số giải pháp cụ thể gồm
Giải pháp quản lý, chỉ đạo, tổ chức hệ thống: Tiếp tục ký kết hợp tác với các sở ngành như Sở Giáo dục, Sở Thông tin Truyền Thông, Ban quân Y Bộ Tư lệnh Thành, Trung tâm Y học dự phòng phía Nam, Ban quản lý các khu công nghiệp, khu chế xuất… để triển khai các hoạt động phối hợp phòng chống dịch bệnh trong cộng đồng và trường học cũng như trong từng nhóm đối tượng nguy cơ. Tăng cường phối hợp với UBND các quận, huyện trong chỉ đạo triển khai các hoạt động phòng chống dịch (định kỳ hàng tháng tổ chức buổi làm việc với Ủy ban nhân dân quận, huyện yếu kém, đặc biệt là những hoạt động chống dịch). Tổ chức sơ kết 2 năm thực hiện ký kết giữa Sở Y tế và UBND 8 quận, huyện trong điểm gồm quận 8, Bình Chánh, Bình Tân, Gò Vấp, Tân Bình, Tân Phú, Hóc Môn, Thủ Đức; nhìn lại những hoạt động đã thực hiện và đánh giá hiệu quả triển khai, từ đó đưa ra các giải pháp duy trì và các giải pháp cải thiện phù hợp với nguồn lực và thực tế tại mỗi địa phương.
Chủ động xây dựng kế hoạch tổ chức các đợt chiến dịch diệt lăng quăng tại các đợt cao điểm của năm: Đợt chiến dịch hưởng ứng “ Ngày ASEAN phòng chống sốt xuất huyết lần thứ 8 năm 2018”, với lễ mittinh phát động chiến dịch vào cuối tháng 4 tại quận 12 (quận có tình hình dịch SXH tăng cao trong năm 2017) đồng thời khởi động sớm các hoạt động rà soát, giám sát, xử lý triệt để các điểm nguy cơ trọng điểm tại 24 quận, huyện ngay từ tháng 4/2018 và duy trì đến hết tháng 6. Chiến dịch khởi động sớm nhằm chủ động xử lý những điểm nguy cơ ngay từ mùa khô, để không tạo đà cho muỗi gia tăng khi mùa mưa đến. Chiến dịch diệt lăng quăng giữa mùa mưa (tháng 8/2018) nhằm duy trì các hoạt động vận động cộng đồng phòng chống SXH để kìm hãm đỉnh dịch năm 2018.
Thông qua Ban chỉ đạo Chăm sóc sức khỏe nhân dân các cấp để vận động cộng đồng tham gia phòng chống SXH, thực hiện phân cấp quản lý điểm nguy cơ theo ngành, lĩnh vực.Triển khai đề án xây dựng mạng lưới cộng tác viên tham gia quản lý, giám sát điểm nguy cơ mô hình hộ gia đình tại 24/24 quận, huyện (UBND đã chỉ đạo Sở Nội vụ phối hợp Sở Tài chính xem xét và tham mưu UBND thành phố). Mô hình cộng tác viên nhằm chia sẻ gánh nặng với nhân viên y tế cũng như tăng hiệu quả hoạt động kiểm soát điểm nguy cơ, số lượng cộng tác viên được phân bổ phù hợp với tình hình dịch bệnh cũng như đặc điểm địa bàn, dân cư, môi trường tại từng quận, huyện; từng phường, xã và từng khu phố/ấp (tổng cộng 4.365 cộng tác viên):
+ Đối với các quận, huyện trọng điểm (Hóc Môn, Bình Tân, Bình Chánh, Thủ Đức, Tân Phú, Tân Bình, Gò Vấp, quận 8, quận 12): ước tính 03 cộng tác viên/Khu phố, ấp, tương đương 2.832 Cộng tác viên.
+ Đối với các quận, huyện vùng ven, biến động dân số nhiều, đia bàn rộng (2, 7, 9, Nhà Bè, Cần Giờ, Củ Chi, Bình Thạnh): ước tính 02 cộng tác viên/Khu phố, ấp, tương đương 978 cộng tác viên.
+ Đối với các quận, huyện nội thành, tình hình dịch bệnh tương đối ổn định, ít có sự biến động dân số (1, 3, 4, 5, 6, 10, 11, Phú Nhuận): ước tính 01 cộng tác viên/Khu phố, ấp, tương đương 555 cộng tác viên.
- Tăng cường xử phạt vi phạm hành chính trong phòng chống SXH.
Đối với giải pháp chuyên môn kỹ thuật, ngành y tế cần đẩy mạnh hoạt động truyền thông gồm truyền thông nguy cơ, truyền thông thay đổi hành vi. Đa dạng hóa các hình thức truyền thông, tận dụng thế mạnh mạng xã hội, các trang thông tin điện tử để chuyển tải các thông điệp truyền thông đến mọi tầng lớp trong xã hội. Song song đó là đánh giá hiệu quả của phương tiện và nội dung truyền thông để qua đó điều chỉnh phù hợp.
- Tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện công tác phòng chống dịch từ phường, xã(PX) đến quận, huyện (QH). Mỗi TYT phải thực hiện báo cáo tự kiểm tra việc thực hiện công tác PCD hàng tháng. TTYT QH có trách nhiệm giám sát lại việc thực hiện của TYT và báo cáo về TTYTDP TP. SYT đã giao nhiệm vụ cho TTYTDP TP tổng hợp báo cáo tự kiểm tra của các QH, PX; thông qua kết quả kiểm tra sẽ xác định những TYT, TTYT QH cần được giám sát, hỗ trợ. Hoạt động hỗ trợ QH của TTYTDP TP phải được báo cáo hàng tháng cho SYT. Đối với những QH có khó khăn, hạn chế ngoài tầm xử lý của TTYTP TP, sẽ được báo cáo SYT để SYT làm việc với UBND QH, phối hợp xử lý.
- Tất cả hoạt động phòng chống dịch và kiểm tra giám sát đều được SYT báo cáo hàng tuần cho Thành ủy, UBND TP và Ban văn hóa xã hội – hội đồng nhân dân thành phố.Củng cố và duy trì hoạt động kiểm soát điểm nguy cơ – một trong những hoạt động kiểm soát vec tơ chủ động; tăng cường sự phối hợp giữa Y tế và các Sở, ban, ngành liên quan chủ động giám sát và xử lý các điểm nguy cơ.
- Tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu SXH trên phần mềm ứng dụng GIS trong quản lý BTN, phát triển thêm lớp dữ liệu điểm nguy cơ, thí điểm ứng dụng; kết nối phần mềm GIS của thành phố với Hệ thống báo cáo bệnh truyền nhiễm (theo Thông tư 54 của Bộ Y tế), ....
Đối với công tác hậu cần, ngành y tế luôn đảm bảo đầy đủ trang thiết bị hóa chất chóng dịch cho tất cả các tuyến. Đến nay, tại TTYT DP TP có 04 máy phun lớn, gồm 02 máy phun ULV cỡ lớn và 02 máy phun lớn có cả 2 tính năng (ULV và mù nhiệt). 24/24 QH có máy phun lớn trên xe, 1 máy phun mù nhiệt đeo vai và ít nhất 5 máy phun ULV đeo vai. 100% TYT có ít nhất 1 máy phun ULV đeo vai. Với số lượng máy như trên, các QH có thể chủ động tổ chức buổi phun chống dịch SXH đảm bảo bao phủ toàn bộ phạm vi cần xử lý.
Về kinh phí: ngoài kinh phí do Trung ương cấp cho hoạt động của các chương trình mục tiêu quốc gia y tế - dân số, SYT TPHCM luôn chủ động cấp 10 tỷ đồng cho các hoạt động PCD theo dự toán của TT; SYT sẽ cấp thêm nếu trong năm có phát sinh nhu cầu sử dụng kinh phí. Đối với các QH, SYT cũng cấp 1 phần ngân sách chống dịch, cùng với ngân sách hoạt động TT hàng năm. Ngoài ra, với sự quan tâm của UBND các QH, các hoạt động phòng chống dịch tại các QH, PX cũng thường xuyên được cấp thêm ngân sách. Trong trường hợp dịch bùng phát, HĐND và UBND cũng sẽ cấp thêm kinh phí chống dịch cho ngành y tế.
Minh Tâm