Theo ThS Lê Xuân Huy – Phó Viện trưởng Viện Pasteur Nha Trang, khu vực miền Trung gồm 11 tỉnh, thành phố, năm 2016 khu vực có số ca mắc sốt xuất huyết (SXH) cao nhất trong giai đoạn từ năm 2010 – 2017, với tổng số 26.856 ca SXH. Năm 2014 có số trường hợp mắc SXH thấp nhất với 3.937 ca.
Các tỉnh Khánh Hòa, Đà Nẵng, Quảng Nam, Bình Thuận có số ca mắc trong 3 năm gần đây cao trên 3.000 trường hợp/năm, riêng Đà Nẵng năm 2017 có số ca mắc SXH cao nhất trong khu vực, với 68,2/100.000 dân; Khánh Hòa có 41,6/100.000 dân; Bình Định 28,3/100.000 dân; Bình Thuận 16,1/100.000 dân và Quảng Nam 15,8/100.000 dân.
Ca mắc SXH khu vực miền Trung giai đoạn 2010-2017
ThS Lê Xuân Huy nhấn mạnh, số trường hợp mắc SXH ở miền Trung thường bắt đầu tăng từ tháng 6, tăng mạnh trong tháng 9,10,11,12; đỉnh dịch thường rơi vào tháng 11 kéo dài nối đuôi sang tháng 1 của năm sau. Tỷ lệ ca mắc SXH trên 15 tuổi giai đoạn 2011-2017 chiếm tỷ lệ trung bình gần 61%; tỷ lệ trường hợp mắc SXHD và SXHD cảnh báo cả giai đoạn 2011-2017 chiếm tỷ lệ trung bình khoảng 98,3%. Về chỉ số mật độ bọ gậy, mật độ muỗi (BI, DI) điều tra hàng tháng tại các tỉnh ở ngưỡng trung bình, tuy nhiên các chỉ số này chưa phản ánh được tình hình véc tơ thực tế, do đó chưa thấy có mối tương quan với ca bệnh SXH khi phân tích. Về tuýp lưu hành SXH, ở miền Trung có sự lưu hành cả 4 tuýp vi rút, trong đó tuýp vi rút D1 chiếm 54%; D2 chiếm 16%; D3 chiếm 14% và D4 chiếm 14%. Hàng năm 11 tỉnh miền Trung ghi nhận từ 1500 ổ dịch nhỏ.
ThS Lê Xuân Huy nhận xét các khó khăn gặp phải là tình hình dịch trong khu vựcvà trong nước diễn biến có chiều hướng phức tạp, không theo chu kỳ, khó dự đoán: Chưa có vắc xin và thuốc điều trị phòng bệnh SXH; Khu vực miền Trung lưu hành cả 4 typ vi rút ở 10/11 hàng năm; Tập quán tích trữ nước xảy ra ở nhiều địa bàn trong khu vực, đặc biệt là mùa khô. Các dụng cụ chứa nước có bọ gậy rất đa dạng; Đô thị hóa, sự di biến động dân lớn; có nhiều thành phố du lịch ven biển, khu công nghiệp; Ổ dịch nhỏ xảy ra rải rác, khó khăn cho công tác xử lý; Người dân chưa chủ động, thường xuyên diệt bọ gậy tại hộ gia đình; Chính quyền và Ban chỉ đạo của các địa phương chưa thực sự vào cuộc quyết liệt trong hoạt động phòng chống SXH.
Nguồn kinh phí của chương trình mục tiêu cho PC SXH cắt giảm. Sự hỗ trợ kinh phí của địa phương cho hoạt động phòng chống SXH chưa nhiều.
Tỷ lệ mắc/100.000 dân ở các tỉnh giai đoạn 2010-2017
Tình hình dịch SXH ở Khu vực miền Trung sẽ tăng cao hơn năm 2017 và tiếp tục gia tăng trong những năm tới. Ca bệnh tăng cao tập trung chủ yếu tại các tỉnh: Khánh Hòa, Đà Nẵng, Bình Định, Quảng Nam, Bình Thuận, Phú Yên.
Thời điểm tăng cao nhất vẫn xảy ra vào những tháng cuối năm (tháng 9 – tháng 12), đỉnh dịch là tháng 11.Phân bố ca mắc SXH theo tuổi và giới vẫn có chiều hướng tương tự như giai đoạn 2011- 2017; 4 typ vi rút tiếp tục lưu hành ở nhiều tỉnh trong khu vực. Số ổ dịch tiếp tục xảy ra rải rác ở nhiều địa bàn các tỉnh trong khu vực.
ThS Huy đề xuất các giải pháp phòng chống dịch bệnh đó là công tác tổ chức, lập kế hoạch, cần triển khai bám sát chặt chẽ theo kế hoạch hướng dẫn giám sát, xử lý dịch và điều trị bệnh của Bộ Y tế, giảm tỷ lệ mắc và tránh để xảy ra ca tử vong.Đẩy mạnh và duy trì hoạt động thường xuyên của Ban chỉ đạo phòng chống dịch bệnh. Các địa phương cần hỗ trợ, phân bổ kinh phí cho tuyến dưới ngay từ đầu năm để triển khai phòng chống chủ động (nhu cầu hóa chất; thuốc men; vắc xin;…).
Đối với hoạt động chuyên môn kỹ thuật, cần tăng cường giám sát ca bệnh chủ động hàng tuần ở cộng đồng; Xử lý ổ dịch SXH kịp thời, triệt để. Tăng cường xã hội hóa công tác phòng, chống SXH. Huy động cộng đồng tích cực diệt lăng quăng/bọ gậy, diệt muỗi.Tăng cường công tác tiêm vắc xin trong tiêm chủng thường xuyên, có kế hoạch tiêm vét cho các đối tượng bị bỏ sót. Có kế hoạch tiêm vắc xin cho các vùng nguy cơ cao.Đảm bảo thông tin báo cáo giám sát bệnh truyền nhiễm (Thực hiện Thông tư 54). Chủ động điều tra và đáp ứng kịp thời trong công tác phòng chống các dịch bệnh và sự kiện y tế công cộng khẩn cấp.Duy trì hoạt động của giám sát trọng điểm: Zika, SXH, Cúm H5N1; H7N9, TCM, Dịch hạch, các hoạt động kiểm dịch y tế.Triển khai các hoạt động trong khuôn khổ dự án với CDC. Giám sát SARI và các bệnh mới nổi/bệnh quay trở lại. Xây dựng tài liệu & vận hành Văn phòng đáp ứng khẩn cấp với các sự kiện Y tế công cộng EOC (bao gồm EBS). Điều tra viêm gan B/C và yếu tố liên quan tại 8 tỉnh. Hoạt động điều tra ổ dịch (đào tạo FETP). Tăng cường truyền thông nguy cơ cho cộng đồng. Tập huấn về giám sát phòng chống dịch bệnh cho cán bộ các tuyến. Tiếp tục thực hiện các biện pháp của Bộ Y tế về việc cấp gạo, vi chất và vệ sinh môi trường trong công tác phòng chống hội chứng viêm da dày sừng bàn tay, bàn chân.Đánh giá, đúc rút các mô hình phòng chống dịch bệnh hiệu quả tại địa phương.
Đối với công tác xét nghiệm phục vụ phòng chống dịch, ThS Huy cho biết sẵn sàng tham gia đoàn đi chống dịch (nghi do vi rút, vi khuẩn), xét nghiệm kịp thời, chuẩn bị môi trường, sinh phẩm, dụng cụ xét nghiệm phục vụ công tác phòng chống dịch theo chỉ đạo của Ban lãnh đạo Viện; Thực hiện các hoạt động xét nghiệm - dự án GHS CDC; Tham gia các chương trình giám sát trọng điểm; Triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học; Tăng cường công tác nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế; Tham gia đào tạo kỹ thuật xét nghiệm về vi rút; Thực hiện tốt Hệ thống quản lý chất lượng, An toàn sinh học.
Văn Hanh