Theo báo cáo của Bộ Y tế, những năm gần đây tình hình sốt xuất huyết (SXH) trên thế giới và tại Việt Nam liên tục có những diễn biến phức tạp.
Năm 2017, cả nước đã ghi nhận hơn 184.700 trường hợp mắc SXH, có 32 trường hợp tử vong. So với năm 2016, số mắc SXH nhập viện tăng 19,6%. SXH là bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vắc xin chưa được sử dụng tại Việt Nam. Hiện nay biện pháp phòng chống tốt nhất, quan trọng nhất vẫn là diệt vectơ truyền bệnh, trong đó công tác giám sát côn trùng để dự báo, đáp ứng việc xử lý dịch là công tác có vai trò rất quan trọng.
Bộ Y tế nhận định, thực tế hiện nay kết quả giám sát côn trùng tại nhiều địa phương còn thiếu chính xác, chưa kịp thời nên giá trị phục vụ cho công tác phòng chống dịch bệnh SXH chưa cao.
Ngày 02/02/2018, GS. Nguyễn Thanh Long – Thứ trưởng Bộ Y tế đã ký ban hành văn bản số 773/BYT-DP chỉ đạo các Sở Y tế toàn quốc củng cố hệ thống giám sát côn trùng phòng, chống SXH. Theo đó, Bộ Y tế yêu cầu lãnh đạo các Sở Y tế tỉnh, thành phố cần chỉ đạo: (1) Rà soát, kiện toàn và củng cố hệ thống cán bộ làm công tác phòng chống côn trùng tuyến tỉnh và tuyến huyện. Tổ chức đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ phòng chống côn trùng các tuyến, đảm bảo đủ nhu cầu, đáp ứng được năng lực kỹ thuật trong giám sát và phòng chống côn trùng, phục vụ công tác giám sát, đáp ứng phòng chống dịch bệnh SXH. (2) Ngay từ đầu năm 2018 cần chủ động triển khai công tác giám sát côn trùng truyền bệnh SXH. Đánh giá được các điểm nguy cơ để có chỉ định phun hóa chất diệt muỗi phòng dịch bệnh chủ động. Tổ chức triển khai hàng tuần chiến dịch diệt muỗi, diệt lăng quăng/bọ gậy phòng chống SXH tới tại từng thôn, xã, phường, thị trấn, đặc biệt tại những khu vực đang ghi nhận ổ dịch và khu vực có nguy cơ cao. (3) Các Sở Y tế cần bố trí kinh phí, trang thiết bị để đảm bảo công tác giám sát côn trùng chủ động, nâng cao hiệu quả của hoạt động giám sát côn trùng trong công tác phòng chống dịch SXH chủ động.
Chúng ta biết rằng SXH là một trong những căn bệnh truyền nhiễm và là bệnh do vectơ truyền nguy hiểm nhất thế giới hiện nay. Từ năm 1906, Bancroft đã chứng minh vectơ truyền bệnh là muỗi vằn (Aedes aegyph). Năm 1944 – 1945 Sabin phân lập được vi rút Dengue ở Hawai và New Guinea (tuýp 1 và tuýp 2). Từ năm 1953 – 1964 dịch SXH phát triển ở vùng Đông Nam Á như Philippine, Thái Lan, Malaysia, Việt Nam, Singapore, Myanmar, Campuchia, Lào, Indonesia, Ấn độ... Ngày nay, khoảng 319 triệu người trên thế giới đang sống ở những nơi có nguy cơ lây truyền bệnh SXHD. Bệnh dịch SXH đã lan rộng 128 quốc gia ở Châu Á, Thái Bình Dương, Châu Mỹ, Châu Phi và vùng Caribe.
SXHD là bệnh truyền nhiễm vi rút cấp tính rất nguy hiểm, được lan truyền từ người bệnh sang người lành chủ yếu thông qua muỗi cái Ae.aegypti và Ae.albopictus nhiễm vi rút. Tác nhân gây bệnh là vi rút Dengue, có 4 tuýp huyết thanh khác nhau DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Tất cả 4 tuýp vi rút Dengue hiện đang lưu hành ở Châu Á, Châu Phi và Châu Mỹ.
Tại Việt Nam, vụ dịch SXHD đầu tiên vào năm 1958, được thông báo vào năm 1959. Ở miền Nam SXHD được mô tả năm 1960 với 60 bệnh nhân là trẻ em tử vong. Tháng 8/1963 dịch xảy ra ở Cái Bè, Châu Đốc, Hồng Ngự, Tân Châu và Cao Lãnh với tổng số ghi nhận 331 bệnh nhân, trong đó có 116 trẻ em tử vong. Tác giả Halstead và cộng sự đã phân lập được vi rút DEN-2. Năm 1969 dịch SXH xảy ra vụ dịch lớn tại 19 tỉnh, thành phố miền Bắc. Tổ chức Y tế Thế giới thống kê ở Việt Nam từ năm 1963 – 1988 số bệnh nhân chết/số bệnh nhân mắc SXHD là 9,4/1000, cao nhất so với các nước trong khu vực Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương. SXHD lưu hành rộng rãi vùng châu thổ sông Hồng miền Bắc, sông Cửu Long miền Nam và dọc theo bờ biển miền Trung. Cả 4 tuýp huyết thanh vi rút đều gặp ở Việt Nam và luân phiên gây dịch khác nhau ở các địa phương.
Theo Bộ Y tế điều tra chi phí điều trị bệnh nhân SXH, chi phí điều trị trung bình cho 01 trường hợp mắc SXH dao động từ 900.000 đồng đến 3 triệu đồng; tùy theo mức độ nặng của bệnh và tuổi của người bệnh. Có những ca nặng chi phí lên tới 10 triệu đồng; biến chứng nguy hiểm. Gánh nặng kinh tế - xã hội, người dân phải chịu là không hề nhỏ so với thu nhập của mỗi hộ gia đình, ảnh hưởng tới an sinh xã hội. Nghiên cứu chỉ ra, trung bình mỗi người bệnh SXH sẽ nghỉ điều trị 7-14 ngày, người thân nghỉ việc chăm sóc người bệnh 7-9 ngày. SXH tăng cao làm bệnh viện quá tải, gây áp lực cho y bác sĩ. Một số nghiên cứu cho thấy, tại Hà Nội khi có gia tăng nhiệt độ 1 độ C tương ứng gia tăng 13% tỷ lệ mắc SXHD hàng tháng; Còn tại tỉnh Khánh Hòa tỷ lệ này tăng lên là 17%; khi lượng mưa tăng lên 100mm tương ứng gia tăng 11% tỷ lệ mắc SXHD.
Hoa Phượng