Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Khánh Hòa, 4 tháng đều năm 2023 tỉnh ghi nhận 5 trường hợp sốt rét, trong đó 4 trường hợp sốt rét thường, 1 trường hợp sốt rét ác tính.
Cơ cấu ký sinh trùng đa dạng, có 2 trường hợp là P.faciparum, 2 trường hợp là P.vivax và 1 trường hợp là P.Malariae. Ổ bệnh đang hoạt động là ổ bệnh tại thôn Tà Gộc, xã Khánh Thượng, huyện Khánh Vĩnh. Các ca bệnh chủ yếu là tại huyện Khánh Vĩnh.
Trong 4 tháng đầu năm 2023, toàn tỉnh Khánh Hòa thực hiện được gần 6.200 lam, gần 1.100 test, làm cả lam và test gần 1.100 lượt, tăng 37% so với cùng kỳ năm 2022.
Công tác quản lý test chẩn đoán nhanh luôn được quản lý đúng theo quy định, điều chuyển kịp thời giữa các bệnh viện, cơ sở y tế trong tỉnh không để test hết hạn sử dụng.
Tỉnh đã cấp màn tẩm hóa chất tồn lưu bổ sung 600 chiếc cho phụ nữ có thai, cấp 770 chiếc bổ sung cho hộ gia đình để điều tra ổ bệnh và thay thế màn bị hỏng. Số võng màn tẩm hóa chất tồn lưu dài được cấp là 3.500 chiếc. Tất cả đều cấp cho người dân có nguy cơ mắc bệnh sốt rét, ưu tiên cho 02 huyện Khánh Sơn và Khánh Vĩnh.
Ổ bệnh tại thôn Tà Gộc, xã Khánh Thượng, huyện Khánh Vĩnh đã được điều tra can thiệp ngay sau khi phát hiện, đã cập nhật lên hệ thống toàn quốc. Tỉnh có tổ báo cáo số liệu sốt rét, kiểm tra, rà soát đảm bảo chất lượng báo cáo, hướng dẫn tuyến huyện, xã báo cáo.
Ngày 25/10/2021, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 4922/QĐ-BYT về hướng dẫn giám sát và phòng chống bệnh sốt rét.
Bệnh sốt rét là bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng Plasmodium gây nên. Bệnh lây theo đường máu, chủ yếu do muỗi Anopheles truyền, biểu hiện lâm sàng điển hình là rét run, sốt, vã mồ hôi. Bệnh lưu hành địa phương có thể gây thành dịch.
Chu kỳ phát triển ký sinh trùng sốt rét gồm hai giai đoạn: Giai đoạn sinh sản vô tính ở cơ thể người và giai đoạn sinh sản hữu tính ở cơ thể muỗi.
Muỗi truyền bệnh sốt rét chính ở Việt Nam gồm An.minimus, An.dirus, An.epiroticus. Muỗi An.minimus phát triển mạnh vào đầu mùa mưa và cuối mùa mưa, do vậy bệnh sốt rét có 02 đỉnh vào đầu và cuối mùa mưa. Vùng có muỗi An.dirus thì bệnh sốt rét lan truyền trong suốt mùa mưa. Vùng có muỗi An.epiroticus truyền thì bệnh sốt rét quanh năm.
Hiện nay do biến đổi khí hậu hoạt động theo mùa vụ của con người, các hoạt động tăng giảm sự tiếp xúc với muỗi truyền bệnh, do vậy mùa truyền bệnh có thể thay đổi.
Thời gian ủ bệnh trung bình của sốt rét từ 7 đến 14 ngày. Giai đoạn trong máu có giao bào ký sinh trùng sốt rét là nguồn lây bệnh thường xuất hiện sau cơn sốt đầu tiên đối với P.falciparum là 7-10 ngày, đối với P.vivax, P.Malariae từ 2-3 ngày. Nếu không được điều trị triệt để, ký sinh trùng sốt rét có thể tồn tại và lây truyền từ 1 đến 3 năm. Muỗi truyền sốt rét nhiễm ký sinh trùng sau khi hút máu người có giao bào, khoảng 10 ngày có thể truyền bệnh và truyền bệnh suốt đời.
Chẩn đoán xác định ký sinh trùng sốt rét bằng xét nghiệm lam máu nhuộm Giemsa hoặc xét nghiệm chẩn đoán nhanh phát hiện kháng nguyên hoặc kỹ thuật sinh học phân tử.
Bệnh sốt rét có thuốc đặc trị đặc hiệu gồm điều trị cắt cơn sốt, điều trị diệt giao bào chống lây lan, điều trị diệt căn đối với P.vivax và P.ovale.
Hiện nay chưa có vắc xin phòng bệnh sốt rét. Các biện pháp tập trung vào tiêu diệt, ngăn cản muỗi đốt bằng phun hóa chất tồn lưu trong nhà, ngủ màn hoặc võng màn tẩm hóa chất, sử dụng các biện pháp xua muỗi. Ngoài ra kết hợp với vệ sinh môi trường, biện pháp sinh học để diệt muỗi và bọ gậy. Phát hiện sớm điều trị diệt giao bào, tiệt căn trường hợp bệnh sốt rét bằng primaquin để giảm nguồn lây.
Ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc là khả năng ký sinh trùng sốt rét sống sót và phát triển sau khi đã được điều trị và hấp thu đủ một liều thuốc theo quy định về điều trị của Bộ Y tế.
Hiệu lực tồn lưu các biện pháp sử dụng đối với muỗi là tỷ lệ muỗi chết ≥ 50% sau 24h đối với tường vách, tỷ lệ muỗi chết ≥ 70% sau 24h đối với màn.
Giai đoạn hoạt động của chương trình sốt rét triển khai tại một tỉnh, một huyện, một xã có tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét ở vùng sốt rét lưu hành hàng năm ≥ 1/1.000 dân số vùng sốt rét lưu hành.
Một xã ở vùng sốt rét lưu hành có tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét trung bình 5 năm liên tục ≥ 1/1.000 dân số vùng sốt rét lưu hành hoặc có ít nhất 1 năm trong vòng 5 năm có tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét ≥ 1/1.000 dân số vùng sốt rét lưu hành.
Giai đoạn loại trừ bệnh sốt rét là giai đoạn hoạt động của chương trình sốt rét triển khai tại một tỉnh, một huyện, một xã có tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét ở vùng sốt rét lưu hành < 1/1.000 dân số vùng sốt rét lưu hành.
Một xã ở vùng sốt rét lưu hành có tỷ lệ ký sinh trùng sốt rét trung bình 5 năm liên tục < 1/1.000 dân số vùng sốt rét lưu hành và không có năm nào có tỷ lệ này ≥ 1/1.000 dân số vùng sốt rét lưu hành.
Một huyện có tất cả các xã thuộc giai đoạn loại trừ sốt rét được gọi là huyện thuộc giai đoạn loại trừ sốt rét.
Tỉnh Khánh Hòa năm 2023 sẽ thực hiện hồ sơ loại trừ sốt rét 02 huyện Diên Khánh và Vạn Ninh, dự kiến đến năm 2028 sẽ loại trừ sốt rét 01 huyện cuối cùng là Khánh Vĩnh./.
Tường Huân