Lao động của nhân viên y tế là dạng lao động đặc thù, mỗi chuyên khoa có một đặc điểm riêng biệt về điều kiện lao động, nhiều chuyên khoa phải tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ trong môi trường lao động như hóa chất, phóng xạ, máu, bệnh phẩm … gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe nhân viên y tế và nguy cơ lây nhiễm cao.
Các chuyên gia về sức khỏe nghề nghiệp, môi trường cho rằng, tuy chức trách của bác sĩ, y tá, hộ lý trong bệnh viện là khác nhau nhưng họ có chung một đặc điểm là có cường độ lao động rất cao (đặc biệt ở các bệnh viện tuyến trung ương); trách nhiệm công việc lớn, tham gia làm việc kéo dài. Các bác sĩ, y tá còn trực đêm. Việc làm ca kíp làm ảnh hưởng rõ rệt đến sự phát triển rối loạn hệ tim mạch, hệ thần kinh và bệnh dạ dày tá tràng. Do vậy việc làm giảm stress cho cán bộ y tế là điều hết sức quan tâm.
Vừa qua, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Thu Hà cùng cộng sự Viện Sức khỏe nghề nghiệp và Môi trường tiến hành nghiên cứu cắt ngang mô tả báo cáo đề tài “Gánh nặng lao động của nhân viên y tế một bệnh viện tuyến Trung ương”. Đối tượng nghiên cứu gồm 340 bác sĩ, y tá, hộ lý. Nhóm nghiên cứu tiến hành đánh giá điều kiện lao động, đo các yếu tố môi trường lao động; đo vi khí hậu, đo tiếng ồn, đo bức xạ ion hóa bằng máy Inpector của Mỹ; Đo hơi khí độc, các chỉ tiêu vi sinh; Đánh giá gánh nặng lao động bằng phương pháp quan sát, phỏng vấn và bấm thời gian lao động. Nhóm nghiên cứu đánh giá trạng thái chức năng hệ tim mạch và hệ thần kinh trung ương bằng các chỉ tiêu tâm sinh lý như Đo và đánh giá biến thiên nhịp tim theo phương pháp Baevxki (4 mức thích nghi); Đo đánh giá thời gian phản xạ thính - thị vận động; thời gian phản xạ thính - thị vận động chia 7 mức: rất nhanh, nhanh, trên trung bình, trung bình, dưới trung bình, chậm và rất chậm. Đo và đánh giá tần số nhấp nháy ánh sáng tới hạn (CFF) với 7 mức. Đo đánh giá thử nghiệm trí nhớ hình, chia làm 7 mức. Điều tra bảng câu hỏi về mức điểm stress 3 mức thấp, trung bình và cao.
Tác giả Nguyễn Thu Hà báo cáo, kết quả đo môi trường lao động bệnh viện; vi khí hậu nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió tại các vị trí đo nằm trong tiêu chuẩn cho phép; các khoa khám bệnh, khoa Nhi nơi chờ bệnh nhân, tiếp đón bệnh nhân, nơi thanh toán viện phí, phòng lấy bệnh phẩm; khoa giải phẫu bệnh (hành lang, 2 phòng để xác); khoa chống độc (vị trí máy hấp). Có tiếng ồn vượt tiêu chuẩn cho phép.
Về nồng độ CO2 vượt tiêu chuẩn cho phép tại các vị trí ở phòng hành chính khoa Nhi; buồng bệnh khoa điều trị tích cực; phòng xử lý bệnh phẩm và phòng đại thể có nồng độ axit acetic, formol vượt quá giới hạn cho phép từ 1,09 đến 1,27 lần.
Tác giả nghiên cứu nhận xét nhìn chung, môi trường làm việc ở các khoa trong bệnh viện đều nằm trong tiêu chuẩn cho phép, một số nơi có tiếng ồn vượt tiêu chuẩn cho phép do nguồn ồn từ bệnh nhân hoặc từ máy móc; nồng độ CO2 hơi khí độc vượt quá tiêu chuẩn cho phép là do tính chất đòi hỏi của công việc tại một số vị trí đặc biệt.
Về các yếu tố đặc thù nghề nghiệp của nhân viên y tế; Lao động của nhân viên y tế là dạng lao động bao gồm cả gánh nặng lao động thể lực và lao động trí óc, giải quyết công việc có những tình huống phức tạp. Nhân viên y tế có gánh nặng cảm xúc khá cao, trách nhiệm cao với công việc vì có thể ảnh hưởng tới tính mạng con người. Trên 80% thời gian lao động của nhân viên y tế phải làm việc một cách liên tục, cường độ làm việc cao. Công việc trực đêm, lao động ca kíp, thời gian làm việc kéo dài.
BS Hà báo cáo, trong số 340 bác sĩ, y tá, hộ lý tham gia nghiên cứu; 17,4% là nam, 82,6% là nữ; tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu 38; tuổi nghề trung bình 15 năm.
Đánh giá trạng thái chức năng hệ tim mạch bằng chỉ số thống kê toán học nhịp tim, nhân viên y tế có mức căng thẳng hệ tim mạch cao, khả năng thích nghi kém với độ lệch chuẩn thấp (0,037); chỉ số căng thẳng cao (243). Hệ tim mạch của nhóm bác sĩ có biểu hiện căng thẳng nhất (độ lệch chuẩn thấp nhất và chỉ số căng thẳng cao nhất); Thời gian phản xạ thính - thị vận động ở nhóm hộ lý kéo dài nhất, tiếp đó đến nhóm y tá. Điểm test trí nhớ hình nhóm bác sĩ điểm tốt hơn so nhóm y tá và hộ lý.
Kết quả trong nghiên cứu, có 97,4% đối tượng nghiên cứu đạt tiêu chuẩn để đánh giá tự kiểm định stress; 46% nhân viên y tế có biểu hiện stress. Trong đó bác sĩ mức điểm stress cao nhất là 16,9%; Theo khoa thì khoa khám bệnh và khoa cấp cứu có biểu hiện stress 52,3%; khoa cận lâm sàng 47,2%; khoa ngoại sản 34,3%; khoa Phục hồi chức năng, lão khoa 30,8%; khoa nội 29% (p < 0,05). Nghiên cứu của tác giả nước ngoài cũng nhận xét y tá làm việc tại khoa hồi sức cấp cứu có mức stress cao nhất.
Tác giả nghiên cứu đưa ra khuyến nghị cần cải thiện tốt hơn môi trường lao động; giảm sự quá tải trong công việc, tăng thêm nhân lực, tổ chức lao động hợp lý hơn cho cán bộ y tế; sử dụng hợp lý các biện pháp phòng hộ cá nhân trong quá trình làm việc.
Hữu Lai