Sàng lọc ung thư cổ tử cung bằng quan sát cổ tử cung với axitacêtic (VIA), hoặc với Lugol (VILI) là phương pháp đang được áp dụng hiện nay.
Phương pháp quan sát cổ tử cung với axitacêtic đã được nghiên cứu và đề xuất như là phương pháp bổ sung, thay thế cho xét nghiệm tế bào học ở những cơ sở y tế không làm được xét nghiệm này. Theo các chuyên gia xét nghiệm, dung dịch axitacêtic 3-5% gây đông vón protein tế bào và làm xuất hiện hình ảnh trắng với axitacêtic ở vùng biểu mô bất thường. Đây là phương pháp dễ thực hiện, phù hợp trong sàng lọc và phòng chống ung thư cổ tử cung tại tất cả các tuyến y tế nhất là tuyến y tế cơ sở. Người thực hiện là bác sĩ, y sỹ sản nhi, nữ hộ sinh đã được huấn luyện . Phụ nữ trong độ tuổi 21-65 đã có quan hệ tình dục, có thể quan sát được toàn bộ vùng chuyển tuyến là đối tượng của xét nghiệm. Các đối tượng không đảm bảo các điều kiện trên cần được giới thiệu đến cơ sở có thể xét nghiệm tế bào cổ tử cung.
Đối với phương pháp VILI, quan sát cổ tử cung với Lugol; dựa trên nguyên lý bắt màu của glycogen có trong biểu mô vảy nguyên thủy và biểu mô dị sản vảy trưởng thành của cổ tử cung khi tiếp xúc với dung dịch Lugol chứa Iod. Các biểu mô dị sản vảy mới hình thành, mô viêm, mô tiền ung thư và ung thư cổ tử cung không chứa hoặc chỉ chứa rất ít glycogen, do đó không bắt màu dung dịch Lugol nằm trên biểu mô. Có thể thực hiện VILI riêng không phối hợp sau khi đã làm xét nghiệm VIA. Theo khuyến cáo cán bộ y tế thực hiện phương pháp VILI cần được đào tạo huấn luyện đầy đủ và được hỗ trợ sau đào tạo qua giám sát hỗ trợ. Các đối tượng trong độ tuổi 21-65, đã có quan hệ tình dục, có thể quan sát được toàn bộ vùng chuyển tiếp tại cổ tử cung đều thực hiện được phương pháp VILI; nếu không đảm bảo điều kiện cần giới thiệu để cơ sở xét nghiệm tế bào học cổ tử cung.
Theo báo cáo của Bộ Y tế, ước tính mỗi năm ở nước ta có khoảng 150.000 bệnh nhân ung thư mới mắc; 75.000 người chết vì ung thư. Năm 2020 dự kiến có khoảng 200.000 trường hợp chết do ung thư. Ở nam giới, ung thư phổi và ung thư dạ dày chiếm tỷ lệ nhiều nhất, đối với nữ giới thường gặp là ung thư vú và ung thư cổ tử cung.
Theo các chuyên gia ung thư, sàng lọc là quá trình áp dụng một biện pháp kỹ thuật hay xét nghiệm để phát hiện sớm một bệnh ở thời kỳ tiền lâm sàng mà bệnh đó chưa có biểu hiện ra các triệu chứng lâm sàng. Để sàng lọc rộng rãi, có hiệu quả cần có các phương pháp sàng lọc và điều trị sẵn có. Ung thư cổ tử cung là bệnh dễ điều trị, tỷ lệ thành công tới 94% nếu phát hiện sớm ở giai đoạn 1.
Đối với chương trình sàng lọc ung thư cổ tử cung phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư và ung thư cổ tử cung, xét nghiệm tế bào cổ tử cung hàng loạt, định kỳ và có hệ thống đã được sử dụng rộng rãi và có hiệu quả cao. Hiện nay, có 3 phương pháp có thể sử dụng độc lập hoặc phối hợp với tế bào cổ tử cung để tầm soát là quan sát cổ tử cung với axitacêtic (VIA), quan sát cổ tử cung với dung dịch Lugol (VILI) và xét nghiệm HPV.
Sàng lọc bằng tế bào cổ tử cung được chỉ định cho các phụ nữ trong độ tuổi 20-65, đã quan hệ tình dục, ưu tiên cho nhóm phụ nữ nguy cơ trong độ tuổi 30-50. Đối với độ tuổi 20-65 tuổi, sàng lọc thực hiện theo phác đồ, nếu sau 3 lần xét nghiệm sàng lọc liên tiếp có kết quả âm tính thì có thể giãn thời gian sàng lọc mỗi chu kỳ thêm 1-2 năm nữa. Đối với phụ nữ trên 65 tuổi, có thể ngừng sàng lọc nếu có ít nhất 3 lần xét nghiệm sàng lọc có kết quả âm tính hoặc có ít nhất 2 lần sàng lọc đồng thời bằng tế bào học và xét nghiệm HPV có kết quả âm tính; hoặc không có kết quả xét nghiệm bất thường trong vòng 10 năm trước đó; hoặc trường hợp phụ nữ đã cắt tử cung toàn phần vì bệnh lý lành tính, nay tuổi đã trên 65 tuổi có thể ngừng sàng lọc.
Các dấu hiệu của ung thư cổ tử cung cần quan tâm đó là xuất huyết âm đạo bất thường; dịch âm đạo tiết ra bất thường; đau hoặc chảy máu nhẹ sau khi quan hệ tình dục; chu kỳ kinh nguyệt bất thường; thay đổi thói quen đi tiểu; đau vùng xương chậu, đau lưng, thiếu máu. Xuất huyết âm đạo bất thường là hiện tượng phổ biến, chảy máu âm đạo ở những ngày không phải chu kỳ kinh nguyệt; không rõ nguyên nhân tại sao có hiện tượng ra máu. Ở giai đoạn đầu của ung thư, dịch âm đạo tiết ra nhiều bất thường, màu sắc lạ như vàng, xanh như mủ hoặc lẫn máu, có mùi khó chịu. Ung thư cổ tử cung sẽ tác động đến quá trình phát triển và rụng trứng cũng như sự cân bằng hormone trong cơ thể; kết quả chu kỳ kinh nguyệt của người phụ nữ không bình thường như trước đây. Người phụ nữ có thể bị trễ kinh, kinh nguyệt kéo dài hoặc máu kinh nguyệt có màu đen sẫm. Trong trường hợp ung thư đã lan tới xương chậu, cùng với xuất huyết bất thường, bệnh nhân có đau vùng xương chậu, cần chú ý đau xương chậu mà không liên quan đến kỳ kinh. Đau khi quan hệ tình dục hoặc đau khi đi tiểu cũng là dấu hiệu cảnh báo của ung thư cổ tử cung. Triệu chứng thiếu máu có thể xảy ra vì số lượng hồng cầu khỏe mạnh giảm và được thay thế bằng các bạch cầu để đẩy lùi bệnh; người bệnh mệt mỏi, cạn kiệt năng lượng, giảm cân không rõ nguyên nhân và mất cảm giác ngon miệng./.
Quỳnh Anh