Bộ môn giáo dục y học và kỹ năng tiền lâm sàng của Trường Đại học Y Hà Nội đang phát triển chương trình “Kỹ năng giao tiếp cho nhân viên y tế”.
Chương trình đào tạo liên tục được thiết kế thành hai khóa học, khóa 1 “Kỹ năng giao tiếp cho nhân viên y tế” đã được thực hiện đào tạo cho các điều dưỡng của bệnh viện Đại học Y Hà Nội trong năm 2016. Theo báo cáo của Bộ môn, có 6 lớp với 209 điều dưỡng đã được đào tạo kỹ năng giao tiếp; học viên tham dự được đánh giá trước và sau khóa học.
Tác giả nghiên cứu Lê Thu Hòa – Trường Đại học Y Hà Nội đã tiến hành nghiên cứu mô tả cắt ngang đề tài “Phản hồi của điều dưỡng bệnh viện Đại học Y Hà Nội về chương trình đào tạo kỹ năng giao tiếp cho nhân viên y tế năm 2016”. Đối tượng nghiên cứu là toàn bộ điều dưỡng tham gia khóa 1; bộ công cụ câu hỏi tự điền. BS Thu Hòa báo cáo có 199 điều dưỡng tham gia nghiên cứu; số năm công tác trung bình của đối tượng nghiên cứu là 4,7 năm. Nghiên cứu được thực hiện khi kết thúc khóa 1 “Kỹ năng giao tiếp cho nhân viên y tế”.
Tác giả nghiên cứu cho biết, trong chương trình khung ngành cử nhân điều dưỡng của Trường Y Hà Nội năm 2013, môn kỹ năng giao tiếp trong thực hành điều dưỡng có 4 học trình, môn Tâm lý – đạo đức Y học có 3 học trình được dạy ở năm thứ 2; năm các điều dưỡng tiếp cận với người bệnh tại bệnh viện. Tuy nhiên, nhóm điều dưỡng đang công tác tại cơ sở y tế hầu như chưa được đào tạo đầy đủ về kiến thức và kỹ năng do chưa được học môn kỹ năng giao tiếp. Chương trình kỹ năng giao tiếp cho nhân viên y tế được thiết kế có 2 học phần, kiến thức và kỹ năng, đào tạo đủ kiến thức cơ bản và chuyên sâu về kỹ năng giao tiếp cho cán bộ y tế đang công tác tại bệnh viện; việc đào tạo của trường nhằm đáp ứng tốt các quy định theo Thông tư 07/2014/TT-BYT. Theo đối tượng nghiên cứu đánh giá, có 99,5% đánh giá rất thích hợp với điều dưỡng đối với những nội dung cơ bản, chuyên sâu về giao tiếp được dạy; thời lượng 7 buổi chiều, tương đương gần 2 học trình là vừa đủ (96%).
Đối với chuẩn năng lực cơ bản của điều dưỡng Việt Nam (2012) phần tiêu chuẩn về năng lực thực hành chăm sóc, quy định điều dưỡng phải giao tiếp hiệu quả với người bệnh và gia đình người bệnh, thể hiện qua ngôn ngữ có lời và ngôn ngữ không lời để khuyến khích người bệnh an tâm điều trị. Muốn giao tiếp hiệu quả với người bệnh, người điều dưỡng cần phải được đào tạo liên tục để nâng cao năng lực. các học viên phải phân tích được các quy định về đạo đức trong thực hành y học, cũng như xác định được những hành vi được phép thực hiện trong chăm sóc người bệnh.
Có 99,5% đối tượng nghiên cứu đánh giá mục tiêu học tập rõ ràng, phù hợp. Các mục tiêu học tập đều định hướng đến phát triển năng lực giao tiếp cho học viên. Tài liệu học tập sử dụng trong khóa học vẫn còn khuyến khích học viên tự nghiên cứu. Các nội dung trong tài liệu giúp học viên tự học, có hướng dẫn để hoàn thành hành vi giao tiếp thích hợp trong mọi tình huống.
Năm 2016, Bộ Y tế ban hành Chỉ thị 06/CT-BYT về tăng cường đảm bảo chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh, quy định rõ thực hiện tốt quy tắc ứng xử của cán bộ y tế trong đơn vị y tế, các quy định về y đức, đổi mới toàn diện phong cách, thái độ phục vụ của cán bộ y tế hướng tới sự hài lòng người bệnh.Như vậy chất lượng phục vụ của cơ sở y tế phụ thuộc nhiều vào thái độ giao tiếp, ứng xử của người điều dưỡng.
Tác giả nghiên cứu cho biết, Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo, việc thay đổi văn hóa giao tiếp tại cơ sở y tế nhằm tăng cường an toàn cho người bệnh. Mỗi cán bộ y tế phải là thành viên tích cực trong nhóm làm việc hiệu quả; cần mời người bệnh tham gia vào nhóm chăm sóc cùng nhân viên y tế, vừa đảm bảo quyền của người bệnh, vừa tăng cường hiệu quả chăm sóc, do vậy bắt buộc bác sĩ, điều dưỡng phải có kỹ năng giao tiếp tốt.
Muốn thay đổi hành vi giao tiếp phải thay đổi tư duy, người lãnh đạo tạo cơ hội người điều dưỡng tiếp cận với kiến thức học thuật. Bài mở đầu của khóa học, tác giả nghiên cứu cho biết là Nguyên lý cơ bản của đạo đức y học thế môn Tâm lý đạo đức y học nhằm cung cấp hiểu biết về đạo đức nghề nghiệp. Từ đó, giảng viên tiếp tục giới thiệu những chuẩn mực về giao tiếp, ứng xử của điều dưỡng dựa trên nền tảng đạo đức y học.
Kỹ năng giao tiếp của người điều dưỡng được hình thành qua đào tạo liên tục, tự học và rèn luyện trong thực tế nghề nghiệp. Điều dưỡng tiếp xúc, tìm hiểu nhu cầu chăm sóc của người bệnh; sử dụng ngôn ngữ giao tiếp có lời, không lời hiệu quả là một yêu cầu; phải học cách giao tiếp với người bệnh, giao tiếp với gia đình người bệnh, giao tiếp với đồng nghiệp. Đối với phần thực hành kỹ năng, học viên được trải nghiệm trong vai trò của người điều dưỡng, người bệnh, người chăm sóc, nhà lãnh đạo trong từng tình huống giao tiếp. Kỹ năng giao tiếp cơ bản được thể hiện qua lời nói của điều dưỡng với người bệnh, cách lắng nghe câu chuyện của người bệnh, kỹ thuật đặt câu hỏi đóng/mở đúng chuyên môn; kỹ năng sử dụng ngôn ngữ giao tiếp không lời như ánh mắt, cử chỉ khi tiếp cận người bệnh, thái độ đồng cảm, thân thiện, tích cực trong giao tiếp với người bệnh. Theo nhận định của tác giả nghiên cứu, những bài học thực hành đã giúp cho người điều dưỡng tham gia khóa học dần dần hình thành những kỹ năng giao tiếp đúng chuẩn mực với quy định của Bộ Y tế và đáp ứng tốt yêu cầu của nghề nghiệp.
Phúc Nguyên