Chất thải rắn y tế có nguy cơ gây bệnh hoặc tổn thương đối với sức khỏe con người. Trong chất thải y tế lại chứa đựng các tác nhân gây bệnh truyền nhiễm như tụ cầu, HIV, viêm gan B. Các tác nhân này có thể thâm nhập vào cơ thể qua các vết trầy xước, vết đâm xuyên, qua niêm mạc, qua đường hô hấp (do hít phải), qua đường tiêu hóa (do nuốt hoặc ăn phải)… Đặc biệt những vật sắc nhọn (kim tiêm) được coi là loại chất thải rất nguy hiểm bởi nó vừa gây tổn thương (vết cắt, đâm) vửa gây bệnh truyền nhiễm như viêm gan B, HIV…
Bởi vậy việc đánh giá thực trạng chất thải rắn y tế của các bệnh viện, đặc biệt là các bệnh viện tuyến trung ương theo Thông tư số 58/2015/TTLT-BYT-BTNMT ngày 31/12/2015 về Quy định quản lý chất thải y tế để có các giải pháp thực hiện tốt việc phân loại, thu gom, vận chuyển nội bộ, lưu giữ và xử lý chất thải rắn y tế ở tất cả các bệnh viện là rất cần thiết.
Vừa qua, nhóm tác giả Nguyễn Đức Sơn cùng cộng sự Viện Sức khỏe Nghề nghiệp và Môi trường thực hiện và báo cáo đề tài nghiên cứu “Thực trạng quan trắc chất thải rắn y tế tại một số bệnh viện tuyến trung ương”. Theo tác giả nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu là chất thải rắn y tế của 10 bệnh viện tuyến trung ương tại Hà Nội. Đại điểm quan trắc: Các khoa, phòng chuyên môn (các khoa lâm sàng và cận lâm sàng) của bệnh viện; Khu vực lưu giữ tập trung chất thải rắn y tế của khoa, phòng; Khu vực lưu giữ chất thải rắn y tế của bệnh viện.
Đây là nghiên cứu cắt ngang, nhóm nghiên cứu thực hiện quan sát thực tế việc thực hiện phân loại, thu gom, vận chuyển nội bộ, lưu giữ và xử lý chất thải rắn y tế tại các bệnh viện. Thực hiện cân, đo để kiểm tra trọng lượng, số lượng chất thải rắn y tế phát sinh. Hồi cứu số liệu từ sổ sách, chứng từ có liên quan thông qua việc sử dụng phiếu thu thập thông tin/ bảng kiểm. Đánh giá việc quản lý chất thải rắn y tế (bao gồm cả chất thải thông thường, chất thải nguy hại, chất thải tái chế) căn cứ theo Thông tư liên tịch số 58/2015/TLTT-BYT-BTNMT về Quản lý chất thải y tế và Đề án bảo vệ môi trường của bệnh viện. Đối với nội dung quan trắc bao gồm: Nguồn phát thải; Thành phần và số lượng (chất thải thông thường và chất thải nguy hại); Hoạt động phân loại, thu gom, vận chuyển, lưu giữ và xử lý chất thải.
Tác giả Nguyễn Đức Sơn báo cáo, thực hiện các quy định tại Thông tư liên tịch số 58/2015/TTLT-BYT-BTNMT có liên hiệu lực thi hành từ ngày 01/04/2016, các chất thải rắn y tế phát sinh trong Bệnh viện Đại học Y Hà Nội được phân định và phân loại theo các loại chất thải như sau: Chất thải lây nhiễm (gồm chất thải lây nhiễm sắc nhọn và chất thải lây nhiễm không sắc nhọn), chất thải nguy hại không lây nhiễm, chất thải thông thường, chất thải thông thường phục vụ mục đích tái chế. Chất thải lây nhiễm gồm chất thải lây nhiễm sắc nhọn (như kim tiêm, bơm liền kim tiêm, đầu sắc nhọn của dây truyền, kim chọc dò, lưỡi dao mổ, đinh, cưa dùng trong phẫu thuật, các vật sắc nhọn khác thấm dính máu hoặc dịch sinh học cơ thể), chất thải lây nhiễm không sắc nhọn (như chất thải thấm, dính, chứa máu hoặc dịch sinh học của cơ thể không sắc nhọn), chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao (như mẫu bệnh phẩm, dụng cụ đựng, dính mẫu bệnh phẩm,…) và chất thải giải phẫu (như mô, bộ phận cơ thể người thải bỏ). Các chất thải lây nhiễm phát sinh chủ yếu từ các khoa phòng lâm sàng, cận lâm sàng (xét nghiệm). Chất thải nguy hại không lây nhiễm gồm hóa chất thải bỏ bao gồm hoặc có các thành phần nguy hại, dược phẩm thải bỏ thuộc nhóm gây độc tế bào, thiết bị y tế bị vỡ, hỏng, đã qua sử dụng thải bỏ có chứa thủy ngân (chủ yếu là đèn neon). Các chất thải nguy hại không lây nhiễm phát sinh chủ yếu từ các khoa phòng lâm sàng, cận lâm sàng (xét nghiệm). Chất thải y tế thông thường gồm giấy, báo bìa, vỏ hộp thuốc, chai nhựa đựng thuốc không thuộc nhóm gây độc tế bào, chai nhựa, dây truyền, bơm tiêm (không bao gồm đầu sắc nhọn). Chất thải y tế thông thường phát sinh trong sinh hoạt thường ngày (của cán bộ nhân viên, bệnh nhân và người nhà bệnh nhân, chất thải ngoại cảnh trong bệnh viện và chất thải phát sinh trong hoạt động khám chữa bệnh. Tại 10 bệnh viện được quan trắc: tổng chất thải lây nhiễm là khoảng 2495 kg/ngày; chất thải nguy hại không lây nhiễm 350 kg/ngày; chất thải y tế thông thường; chất thải sinh hoạt 16384 kg/ngày; chất thải tái chế 1191 kg/ngày.
Nhận xét về chất lượng bao bì, dụng cụ, thiết bị lưu chứa chất thải rắn y tế, tác giả nhận xét hầu hết các bộ phận phát sinh chất thải rắn y tế đã sử dụng đúng quy định các bao bì, dụng cụ, thiết bị lưu chứa chất thải rắn y tế trong khi thực hiện phân loại, thu gom và lưu giữ chất thải. Bao bì đựng chất thải y tế lây nhiễm và chất thải thông thường tại một số ít bệnh viện chưa có biểu tượng theo đúng quy định trong Thông tư liên tịch số 58/2015/TLTT/BYT-BTNMT. 10/10 bệnh viện có hộp đựng/chứa chất thải lây nhiễm sắc nhọn, túi/thùng chứa/đựng chất thải lây nhiễm không sắc nhọn, túi/thùng chứa/đựng chất thải y tế thông thường, túi/thùng chứa/đựng chất thải được phép thu gom, tái chế đáp ứng yêu cầu về số lượng và chất lượng. Có 2/10 bệnh viện chưa đáp ứng yêu cầu về chất lượng túi/thùng chứa/đựng chất thải nguy hại không lây nhiễm và 1/10 bệnh viện chưa đáp ứng yêu cầu về số lượng của túi/thùng chứa/đựng chất thải nguy hại không lây nhiễm.
Tác giả báo cáo 10/10 đơn vị có 100% các khoa/ phòng/ trung tâm thực hiện phân loại chất thải rắn y tế nguy hại ngay nơi phát sinh; 100% các khoa/ phòng/ trung tâm của tất cả các đơn vị đều có bảng hướng dẫn phân loại, thu gom chất thải y tế. Đối với việc thu gom chất thải rắn y tế về khu vực lưu giữ chất thải của bệnh viện, chất thải được thu gom riêng từng loại từ nơi phát sinh về khu vực lưu giữ chất thải trong khuôn viên cơ sở y tế. Các túi đựng chất thải được buộc kín khi thu gom, thùng đựng chất thải có nắp đậy kín, bảo đảm không bị rơi, rò rỉ chất thải trong quá trình thu gom. Đường vận chuyển nội bộ chất thải y tế về nơi lưu giữ không đi qua khu vực chăm sóc người bệnh hoặc nơi tập trung đông người. Tần suất thu gom từ các khoa phòng về khu vực tập trung rác ít nhất 1 lần/ngày, có quy định cụ thể về thời gian vận chuyển chất thải. Nhân viện vận chuyển nội bộ chất thải mang đầy đủ phương tiện bảo hộ lao động như quần áo, khẩu trang y tế, găng tay cao su, ủng… khi thực hiện thu gom, vận chuyển chất thải về nơi tập trung. Về thực hiện lưu giữ chất thải y tế, khu lưu giữ chất thải có mái che cho khu vực lưu giữ; Nền đảm bảo không bị ngập lụt, tránh được nước mưa chảy tràn từ bên ngoài khi có sự cố rò rỉ, đổ tràn. Khu lưu giữ chất thải có bố trí phù hợp để đặt các dụng cụ, thiết bị lưu chứa chất thải y tế. Chất thải lây nhiễm, chất thải nguy hại không lây nhiễm, chất thải thông thường được lưu giữ riêng: Chất thải lây nhiễm được lưu giữu trong các túi/ thùng vàng có nắp đậy kín, Chất thải thông thường không phục vụ mục đích tái chế được lưu giữ trong các túi/thùng xanh có nắp đậy kín. Dụng cụ, thiết bị lưu chứa phù hợp với từng loại chất thải và lượng chất thải phát sinh trong cơ sở y tế. Dụng cụ, thiết bị lưu chứa chất thải có nắp đậy kín, máu sắc đúng quy định, có biểu tượng loại chất thải lưu giữ theo đúng quy định. Dụng cụ, thiết bị lưu chứa chất thải y tế nguy hại có thành cứng, không bị bục vỡ, rò rỉ dịch thải trong quá trình lưu giữ chất thải, có nắp đậy kín và chống được sự xâm nhập của các loài động vật. Dụng cụ, thiết bị lưu chứa chất thải được thường xuyên vệ sinh sạch sẽ. Các bệnh viện thực hiện lưu giữ chất thải không quá 48 giờ.
Tác giả nghiên cứu kết luận, trong quý II/2019, tại 10 bệnh viện được quan trắc: Tổng chất thải lây nhiễm là khoảng 2495 kg/ngày; Chất thải nguy hại không lây nhiễm 350 kg/ngày; Chất thải y tế thông thường, chất thải sinh hoạt 16384 kg/ngày; Chất thải tái chế 1191 kg/ngày. 10/10 bệnh viện có hộp chứa/đựng chất thải sắc nhọn, túi/thùng chứa/đựng chất thải lây nhiễm không sắc nhọn, túi/thùng chứa/đựng chất thải y tế thông thường, túi/thùng chứa/đựng chất thải được phép thu gom, tái chế đáp ứng yêu cầu về số lượng và chất lượng. Có 2/10 bệnh viện chưa đáp ứng yêu cầu về chất lượng của túi/thùng chứa/đựng chất thải nguy hại không lây nhiễm và 1/10 bệnh viện chưa đáp ứng yêu cầu về số lượng của túi/thùng chứa/đựng chất thải nguy hai không lây nhiễm. 10/10 bệnh viện có thực hiện phân loại, thu gom chất thải rắn y tế; Tuy nhiên còn có 3/10 bệnh viện lưu trữ chất thải rắn y tế chưa đạt hoàn toàn theo quy định. Tác giả khuyến nghị cần đảm bảo thực hiện tốt việc phân loại, thu gom, vận chuyển nội bộ, lưu giữ và xử lý chất thải rắn y tế ở tất cả các bệnh viện.
Anh Huy