Rối loạn giấc ngủ là những vấn đề ảnh hưởng tới giấc ngủ như khó đi vào giấc ngủ hoặc duy trì giấc ngủ, thường thức giấc hoặc buồn ngủ vào những thời điểm không thích hợp, ngủ quá nhiều và những hành vi bất thường trong khi ngủ như ác mộng, hoảng sợ, đi trong lúc ngủ…Ngày nay, chất lượng giấc ngủ đang là vấn đề nhiều thách thức cho công tác y tế trên toàn cầu.
Theo báo cáo, ở Úc chi phí y tế trực tiếp tổng thể những vấn đề giấc ngủ không đầy đủ giai đoạn 2016-2017 là 160 triệu đô la, thiệt hại năng suất lao động là 12,19 tỷ đô la; chi phí do tai nạn không liên quan đến y tế là 2,48 tỷ đô la; chi phí chăm sóc không chính thức là 0,41 tỷ đô la; chi phí tài chính do giảm phúc lợi là 27, 33 tỷ đô la.
Những nguyên nhân dẫn đến chất lượng giấc ngủ không tốt đa dạng, có thể do bệnh tật, do suy giảm các chức năng của cơ thể, do ảnh hưởng xấu từ môi trường, do chế độ ăn uống hoặc do rối loạn về tâm sinh lý; do sử dụng mạng internet…
Khái niệm về giấc ngủ được có chung quan điểm, giấc ngủ là một trạng thái tự nhiên. lập lại, từng giai đoạn mà trong đó cơ thể và tinh thần được nghỉ ngơi để hồi phục lại năng lượng. Trong giấc ngủ, hệ thần kinh bị bất hoạt tương đối, các cơ ở tư thế thư giãn, ý thức bị ức chế tạm thời một phần hoặc hoàn toàn và sự đáp ứng với các kích thích từ môi trường xung quanh giảm hơn nhiều so với trong giai đoạn thức tỉnh.
Một số chuyên gia nghiên cứu cho rằng, giấc ngủ giúp cơ thể khả năng phục hồi, trong khi ngủ nhiều tế bào gia tăng sản xuất các protein, các mô tăng trưởng tế bào và phục hồi những tác động từ sự căng thẳng và tia cực tím. Có nhiều quá trình sinh hóa xảy ra trong khi ngủ dẫn đến một sự đồng thuận giữa các nhà nghiên cứu là giấc ngủ đầy đủ cần thiết cho sức khỏe và chăm sóc sức khỏe. Ngoài ra giấc ngủ còn giúp duy trì tâm trạng, trí nhớ và khả năng nhận thức. Giấc ngủ đóng vai trò giúp cho các chức năng cơ thể bình thường về hệ thống nội tiết và hệ thống miễn dịch.
Hệ quả của thiếu ngủ làm ảnh hưởng thể chất, mệt mỏi, tăng huyết áp, suy giảm sự chú ý và động lực, giảm khả năng tập trung và năng lực trí tuệ; tăng khả năng rủi ro tai nạn tại nơi làm việc và trong khi lái xe. Thiếu ngủ cũng làm giảm khả năng suy nghĩ, xử lý căng thẳng, duy trì được hệ miễn dịch khỏe mạnh, điều chỉnh cảm xúc. Sau một đêm thiếu ngủ, thường ngày hôm sau liền bị xáo trộn.
Theo sổ tay chẩn đoán và thống kê của rối loạn tâm thần lần thứ 5, rối loạn giấc ngủ bao gồm 10 nhóm: mất ngủ; ngủ nhiều; ngủ rũ; rối loạn nhịp thức ngủ ngày đêm; rối loạn giấc ngủ liên quan đến thở; rối loạn kích thích giấc ngủ không động nhãn nhanh; rối loạn hành vi giấc ngủ động nhãn nhanh; ác mộng; hội chứng chân không nghỉ; rối loạn giấc ngủ do thuốc. Tiêu chuẩn chẩn đoán mất ngủ theo DSM-5 là:
Sự không hài lòng về số lượng hoặc chất lượng giấc ngủ với một hoặc các triệu chứng như khó bắt đầu giấc ngủ; khó duy trì giấc ngủ đặc trưng bởi thường xuyên thức giấc và khó ngủ trở lại sau khi thức giấc; thức dậy sớm vào buổi sáng và không có khả năng ngủ lại.
Mức độ mất ngủ có ý nghĩa về mặt lâm sàng hoặc gây suy giảm khả năng làm việc trong các lĩnh vực xã hội, nghề nghiệp, học vấn, hành vi hoặc chức năng khác. Mức độ khó ngủ diễn ra ít nhất 3 đêm mỗi tuần; mức độ khó ngủ diễn ra ít nhất 3 tháng; sự khó ngủ xảy ra mặc dù có cơ hội để ngủ; mất ngủ không có nguyên nhân và không xảy ra trong các rối loạn giấc ngủ khác như ngủ rũ, rối loạn giấc ngủ liên quan đến thở, rối loạn nhịp thức ngủ ngày đêm, hành vi bất thường khi ngủ.
Tiêu chuẩn chẩn đoán mất ngủ còn dựa vào các rối loạn không phải là do tác dụng sinh lý trực tiếp của một chất nào đó như lạm dụng thuốc; các rối loạn tâm thần và điều kiện y tế cùng tồn tại không ảnh hưởng đến tình trạng mất ngủ.
Chất lượng giấc ngủ được xác định bằng cả 2 thành phần, định lượng là thời gian ngủ còn định tính được đo chủ quan theo đối tượng về độ sâu của giấc ngủ và cảm giác đã nghỉ ngơi đủ sau khi thức dậy. Chất lượng giấc ngủ tốt phải bao gồm tất cả các giai đoạn của giấc ngủ và phải dành thời gian đáng kể để ngủ sâu.
Các rối loạn giấc ngủ đi kèm các triệu chứng rối loạn trầm cảm, lo âu, stress. Áp lực học tập, thi cử là một yếu tố quan trọng có ảnh hưởng lớn đến rối loạn giấc ngủ. Có những kết quả nghiên cứu cho thấy việc sử dụng mạng xã hội thường xuyên làm chất lượng giấc ngủ kém; người nghiện hút thuốc lá nặng, hút kéo dài có tình trạng mất ngủ gấp 3,5 lần so với người không hút thuốc lá./.
Hữu Lai