Tử cung là một bộ phận thuộc cơ quan sinh sản của phụ nữ, nằm giữa bàng quang và trực tràng, phần trên gọi là đáy tử cung, 2 bên là 2 ống dẫn trứng nối ra 2 buồng trứng, phần dưới nhỏ dài dẫn ra âm đạo gọi là cổ tử cung.
Phụ nữ trưởng thành, tử cung có kích thước trung bình khoảng 8x5x3 cm, khi mang thai kích thước tử cung sẽ thay đổi theo sự phát triển của thai kỳ và sẽ co lại về kích thước ban đầu sau khi sinh xong khoảng 6 tuần. Tử cung hỗ trợ điều chỉnh lưu lượng máu trong chu kỳ kinh nguyệt, trong quá trình sản sinh trứng, chuẩn bị môi trường để đón trứng thụ tinhvà mang thai, nuôi dưỡng thai nhi. Tử cung là nơi em bé sẽ ở trong suốt thai kỳ và tại tử cung, em bé sẽ trải qua những giai đoạn phát triển đầu tiên từ khi là phôi thai cho đến thành một em bé để có thể sinh ra và sống bên ngoài cơ thể mẹ.
Sau sinh, tử cung thường co bóp và đẩy nhau thai ra ngoài. Khi nhau thai được lấy ra, sản phụ thường có những cơn co thắt giúp gây áp lực lên mạch máu để hạn chế cầm máu sau sinh. Trường hợp tử cung không co bóp đủ mạnh, các mạch máu này sẽ chảy máu tự do, đây là nguyên nhân phổ biến nhất của xuất huyết sau sinh. Băng huyết (postpartum heproirhage) là tình trạng mất trên 500ml máu sau sinh đường âm đạo hoặc mất hơn 1000ml máu sau mổ lấy thai hoặc mất máu do các dấu hiệu giảm thể tích máu trong vòng 24 giờ sau khi sinh. Băng huyết là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong cho sản phụ trên thế giới.
Theo các bác sĩ sản khoa, các nguyên nhân dẫn đến băng huyết gồm, cơ tử cung yếu do sinh nhiều lần, u xơ tử cung, tử cung bị dị dạng, tử cung căng giãn quá mức do đa thai, đa ối; trường hợp chuyển dạ kéo dài, nhiễm khuẩn ối, sót nhau trong buồng tử cung; sản phụ suy nhược, thiếu máu, tăng huyết áp, nhiễm độc thai nghén; tiền sử sảy thai, nạo hút thai nhiều lần; từng bị sót nhau viêm niêm mạc tử cung; sau đẻ non, xử lý thai lưu, đẻ nhanh, đặc biệt ở tư thế đứng; dây nhau ngắn, quấn cổ nhiều vòng; đối với nguyên nhân do cán bộ y tế là lấy nhau không đúng cách, đỡ đẻ không đúng cách cũng có thể gây băng huyết sau sinh.
Tùy theo mức độ mất máu, việc hồi sức, cầm máu có tích cực hay không, băng huyết sau sinh có thể gây biến chứng choáng do giảm thể tích tuần hoàn, suy thận, suy đa cơ quan và tử vong. Băng huyết sau sinh cũng là yếu tố thuận lợi của nhiễm trùng hậu sản. Biến chứng lâu dài của băng huyết sau sinh là thiếu máu, viêm tắc tĩnh mạch, hội chứng Sheehan (do hoại tử tuyến yên dẫn đến suy nhược, gầy ốm, rụng lông tóc, mất sữa, vô kinh).
Dấu hiệu nhận biết khi bị băng huyết sau sinh, lượng máu chảy ra ngoài cơ thể nhiều hoặc ít, có hình dạng vón cục hay máu loãng. Máu chảy ứ trong buồng tử cung làm tử cung bị tăng thể tích, đáy cao dần và bị to ra theo bề ngang và mềm nhão. Sản phụ sẽ không thấy khối cầu an toàn trên xương vệ. Tùy theo lượng máu mất, sản phụ sau sinh có thể bị tụt huyết áp, mặt xanh tái, chóng mặt, vã mồ hôi, tim đập nhanh…
Để phòng băng huyết sau sinh, cần thực hiện tốt công tác quản lý thai nghén, phát hiện sớm các trường hợp có nguy cơ cao, xử trí tích cực giai đoạn 3 của chuyển dạ, kéo dây rốn có kiểm soát. Các chuyên gia của Bệnh viện Từ Dũ TP Hồ Chí Minh khuyến cáo, cần phải áp dụng vẽ biểu đồ chuyển dạ, không để xảy ra chuyển dạ kéo dài; đỡ sinh đúng kỹ thuật, nhẹ nhàng để tránh gây chấn thương vùng sinh dục; khi có tổn thương phải phát hiện sớm, xử trí kịp thời; cán bộ y tế cần theo dõi sát sản phụ 6 giờ đầu sau sinh, đặc biệt là trong 2 giờ đầu để phát hiện sớm các trường hợp cầm máu.
Các chuyên gia sản khoa lưu ý, đờ tử cung chiếm đến 80% các trường hợp băng huyết sau sinh; viêm co thắt của cơ tử cung quan trọng hơn cơ chế đông máu trong việc ngăn ngừa chảy máu từ vị trí nhau bám. Sau khi sổ nhau, tử cung sẽ co hồi ngay lập tức; co thắt các động mạch xoắn ở giường bánh nhau giúp tránh chảy máu ồ ạt sau sinh. Khi sự co thắt tự nhiên này không xuất hiện do đờ tử cung, sẽ dẫn đến băng huyết sau sinh.
Những điều kiện dẫn đến đờ tử cung là tình trạng tử cung căng quá mức do đa thai, đa ối; chuyển dạ bất thường như quá nhanh hoặc kéo dài; tử cung tăng co với oxytocin, do có u xơ tử cung hoặc do sử dụng magesium Sunfate làm tử cung kém co hồi. Chẩn đoán đờ tử cung chủ yếu dựa vào lâm sàng, thấy tử cung mềm nhão, không co hồi; không có khối cầu an toàn; cổ tử cung thường mở rộng hoặc tử cung chỉ co hồi khi được xoa bóp và trở lại mềm nhão ngay sau đó.
Trong trường hợp, khám thấy tử cung co hồi tốt, có băng huyết sau sinh phải ngay lập tức tìm kiếm nhũng nguyên nhân khác gây ra tình trạng chảy máu. Việc cho bú mẹ sớm sau sinh cũng làm tử cung co hồi tốt hơn và qua đó làm giảm mất máu sau sinh. Khi đã chẩn đoán đờ tử cung, việc điều trị được cá thể hóa trên từng trường hợp cụ thể./.
Quỳnh Anh