Ngày 22/2/2012, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt “Chiến lược quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn đến 2030” tại Quyết định số 226/QĐ-TTg. Chiến lược là sự khẳng định, cam kết mạnh mẽ của Chính phủ đối với công tác cải thiện tình trạng dinh dưỡng của nhân dân trong chiến lược con người, nâng cao chất lượng giống nòi và phát triển xã hội. Đối với việc nâng cao sức khỏe, yếu tố nền tảng là cải thiện dinh dưỡng.
Các mục tiêu của chiến lược quốc gia dinh dưỡng đã được đưa vào văn kiện đại hội Đảng lần thứ XI, XII; là mục tiêu phấn đấu trong chương trình phát triển kinh tế - xã hội của các cấp chính quyền cũng như chương trình hành động của các đoàn thể xã hội.
Bộ Y tế nhận định, thực tế công tác giám sát của các bộ ngành chưa thực hiện thường xuyên, công tác xây dựng kế hoạch, tổng kết thực hiện tốt nhưng còn thiếu kết nối, thiếu chia sẻ thông tin. Việt Nam hiện còn thiếu các chính sách dinh dưỡng ở lứa tuổi học sinh và người cao tuổi, chưa xây dựng đầy đủ các chính sách nhằm kiểm soát yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm. Công tác vận động chính sách, hoạt động phối hợp liên ngành về hoạt động dinh dưỡng chưa được phát huy hiệu quả.
Báo cáo Bộ Y tế nêu rõ, tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi (chiều cao theo tuổi) ở trẻ em dưới 5 tuổi toàn quốc mỗi năm chỉ giảm được 1%; hiện vẫn ở mức cao 24,6% năm 2015 và có sự chênh lệch nhiều giữa các vùng miền, khu vực miền Bắc là 30,3%; Tây Nguyên là 34,2%. Về tình trạng thiếu vi chất, tỷ lệ thiếu vitamin A tiền lâm sàng ở trẻ em dưới 5 tuổi là 13%, thiếu máu là 27,8%; thiếu kẽm rất cao với tỷ lệ 69,4%. Tỷ lệ thiếu máu ở phụ nữ có thai là 32,8% và thiếu kẽm tới 80,3%. Suy dinh dưỡng thấp còi cùng với thiếu vi chất dinh dưỡng đã ảnh hưởng lớn đến phát triển chiều cao, tầm vóc của người Việt Nam.
Bộ Y tế cũng lưu ý, năm 2013 toàn cầu có 70% số tử vong liên quan đến dinh dưỡng trong đó có 11,3 triệu ca tử vong liên quan đến chế độ ăn; 10,4 triệu ca do tăng huyết áp; 4,4 triệu ca do thừa cân – béo phì. Năm 2015, tỷ lệ thừa cân – béo phì ở trẻ em dưới 5 tuổi ở TP. HCM tăng gấp 3 lần trong hơn 10 năm qua từ 3,7% lên 11,5%; ở học sinh phổ thông từ 11,6% lên 21,9%. Hiện nay có 1/3 dân số thiếu hoạt động thể lực, hơn ½ người trưởng thành ăn thiếu rau/trái cây và người dân ăn muối nhiều gấp 2 lần so với khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới. Ước tính Việt Nam hiện có 12 triệu người bị tăng huyết áp, khoảng 3 triệu người đang mắc bệnh đái tháo đường, trên 2 triệu người mắc bệnh hô hấp mạn tính và mỗi năm có trên 125.000 trường hợp phát hiện mắc ung thư.
Bộ Y tế nhận định vấn đề dinh dưỡng học đường, dinh dưỡng cho người lao động, dinh dưỡng cho người bệnh, dinh dưỡng cho người cao tuổi chưa được quan tâm đúng mức, bữa ăn chỉ đáp ứng được yêu cầu về năng lượng và thành phần dinh dưỡng. Khả năng cung cấp lương thực theo đầu người/năm tăng từ 445 kg lên 513 kg song vẫn có tình trạng đói theo mùa do thiên tai, biến đổi khí hậu.
Từ năm 1993 đến nay, chiều cao trung bình của thanh niên Việt Nam chỉ tăng thêm được 3 cm và hiện đạt 164 cm ở nam và 153 cm ở nữ. Để cải thiện được chiều cao cần phải có can thiệp mạnh mẽ, đặc biệt là dinh dưỡng trong 1000 ngày đầu đời và ở tuổi tiền dậy thì, dậy thì.
Bộ Y tếphân tích nguyên nhân của các hạn chế của công tác dinh dưỡng đó là các cấp ủy Đảng, chính quyền chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của vấn đề dinh dưỡng, chưa coi đây là nhiệm vụ chính trị ưu tiên trong phát triển kinh tế xã hội của từng địa phương. Công tác phối hợp liên ngành nhiều bất cập, chưa lồng ghép hiệu quả các hoạt động, huy động tốt nguồn lực của các ban, ngành, đoàn thể tại từng địa phương.
Một nguyên nhân thấy rất rõ là nguồn lực cho công tác dinh dưỡng chỉ mới tập trung cho công tác phòng chống suy dinh dưỡng thể nhẹ cân ở trẻ em dưới 5 tuổi. Những thời điểm quyết định cho phát triển tầm vóc, thể lực của người dân như chăm sóc dinh dưỡng cho 1000 ngày đầu đời, dinh dưỡng cho bà mẹ có thai và cho con bú, phòng chống suy dinh dưỡng thấp còi, phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng, bữa ăn bảo đảm dinh dưỡng tại các hộ gia đình chưa được chú trọng.
Một nguyên nhân cần quan tâm là năng lực của mạng lưới dinh dưỡng còn nhiều hạn chế, thiếu kiến thức, phương tiện cần thiết để tuyên truyền, vận động, hướng dẫn người dân thay đổi các hành vi không có lợi về dinh dưỡng. Đối với người dân, đặc biệt giới trẻ có xu hướng ăn nhiều chất béo bão hòa, chất đường và các loại thực phẩm chế biến sẵn. Thay đổi lối sống và bữa ăn mất cân đối ở nhiều hộ gia đình làm gia tăng gánh nặng kép về dinh dưỡng bao gồm thiếu dinh dưỡng, thừa cân – béo phì và các bệnh không lây nhiễm.
Vừa qua, Nghị quyết số 20/NQ-TW ngày 25/10/2017 của Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới đã đề ra mục tiêu cụ thể đến năm 2030 là tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em dưới 5 tuổi dưới 15%; khống chế tỷ lệ béo phì ở người trưởng thành ở mức dưới 10%; chiều cao trung bình thanh niên 18 tuổi đối với nam đạt 168,5 cm; nữ 157,5 cm.
Hữu Cao