Phù chân là hiện tượng sinh lý bình thường ở người phụ nữ mang thai. Phù chân có thể xuất hiện ở bất cứ thời điểm nào trong thai kỳ, tùy vào cơ địa người mẹ.
Theo các bác sĩ sản khoa, phù chân tay khi mang thai tháng cuối thường gặp hơn do lúc này trọng lượng thai nhi ngày càng to, chiếm thể tích lớn trong khoang bụng người mẹ, tạo sức ép lớn lên tĩnh mạch dưới khiến máu khó lưu thông, gây phù nề.
Phù chân khi mang thai biểu hiện rõ ràng nhất là phần từ cổ chân trở xuống, bàn chân bị sưng lên, phù nề, không gây đau đớn nhưng làm sản phu không thoải mái trong hoạt động hàng ngày. Ở những phụ nữ mang thai lần đầu, suy tĩnh mạch dễ dẫn đến phù chân nặng thậm chí sưng phù. Suy giãn tĩnh mạch chân cũng có liên quan đến sự gia tăng lượng máu và nồng độ hormon cao gấp 100 lần so với bình thường.
Các bác sĩ sản khoa lưu ý, ở những tháng cuối kỳ mang thai, các bà mẹ mang thai bị phù nề kèm theo các dấu hiệu sắp sinh cần phải đến bệnh viện cho kịp lúc. Các dấu hiệu đó là vỡ ối hoặc thấy máu bào, phù nề chân, mắt cá chân, bàn tay; các cơn gò bụng dưới xuất hiện ngày một nhiều và có tần suất rõ rệt; bà mẹ bị tiêu chảy thường xuyên hơn; thai nhi 38 tuần ít đạp hoặc mẹ cảm thấy bé im lặng hơn so với bình thường; cảm giác xương chậu mở rộng, bụng tụt hẳn xuống dưới.
Các bác sĩ giải thích vì sao lại gây ra phù chân ở mẹ mang thai, trước hết là do thay đổi trong máu ở thai kỳ mang thai; cơ thể tăng khả năng sản xuất máu làm cho lượng máu tạo ra nhiều hơn bình thường tới 50% lượng máu có dưỡng chất dùng để nuôi bào thai nhưng nó cũng là nguyên nhân gây sưng phù cơ thể. Nguyên nhân khác là khi có thai, những tháng cuối thai nhi sẽ lớn dần làm tăng áp lực trong ổ bụng và tạo nên một lực ép khá lớn lên các tĩnh mạch vùng chậu làm cho máu khó chảy trở về tim. Nguyên nhân thứ ba là khi mang thai cơ thể người mẹ tăng 9-12 kg, sự tăng trọng lượng này đã gây sức ép lên đôi chân nên bàn chân trở nên phù nề. Khi nội tiết thay đổi dẫn đến lượng máu trong cơ thể dồn về chân nhiều hơn, hàm lượng muối tăng còn kali giảm cũng làm chân tay nặng nề hơn. Một số nguyên nhân khác là do đi giày dép không phù hợp, đi giày cao gót; giày, dép chật; do đứng lâu; chế độ ăn ít kali; tiêu thụ nhiều cà phê; ăn nhiều muối; làm việc quá sức; thời tiết nóng bức cũng góp phần làm phù nề ở chân.
Khi sưng phù, theo các bác sĩ sản khoa, những dấu hiệu này sẽ mất đi khi em bé chào đời; phù không gây ra đau đớn nhưng ảnh hưởng sức khỏe bà mẹ; gây áp lực làm việc lớn cho thận. Thận là bộ phận chịu trách nhiệm lọc và thải chất lỏng trong cơ thể. Khi cơ thể tăng lượng chất lỏng thận phải làm việc nhiều hơn để xử lý phần chất lỏng đó, cung cấp đủ nước cho các bộ phận trong cơ thể. Ngoài ra khi chất lỏng tập trung gây phù chân cũng ảnh hưởng đến việc lưu thông, tuần hoàn máu ở phần chân về tim bị kém hiệu quả ảnh hưởng đến hoạt động của tim.
Các bác sĩ sản khoa lưu ý, có những trường hợp phù chân trong 3 tháng giữa thai kỳ là dấu hiệu báo trước của tiền sản giật. Phù chân tiền sản giật rất nguy hiểm nếu người mẹ mang thai không được điều trị kịp thời, gây nguy hiểm đến tính mạng cho cả mẹ và bé.
Bà mẹ mang thai cần chủ động đến bệnh viện để kiểm tra khi phù chân tay ở tháng cuối kèm với dấu hiệu như chân, tay, mặt sưng lên một cách bất ngờ; thai phụ bị đau đầu dữ dội; nhìn mọi thứ xung quanh bị nhòe, chói; đôi khi thấy hoa mắt, chóng mặt khi đứng lên, ngồi xuống; mẹ bị tăng huyết áp trong thai kỳ; bị đau ở các xương sườn; có triệu chứng nôn mửa.
Trường hợp dấu hiệu hình thành cục máu đông là một trong hai chân bị phù nhiều hơn chân còn lại và người mẹ cảm thấy đau ở bắp chân, đùi người mẹ cần đến bệnh viện.
Các bác sĩ khuyến cáo người mẹ mang thai nên khám thai thường xuyên, xét nghiệm nước tiểu và máu để đánh giá sức khỏe toàn diện của cả mẹ và bé.
Phù chân ở người mẹ mang thai là một dẫn chứng để bác sĩ quan tâm đến nguy cơ tiền sản giật. Khi loại trừ được nguyên nhân này, phù chân là hậu quả của suy giãn tĩnh mạch.
Người mẹ cần tránh ngồi hoặc đứng quá lâu, hãy dành thời gian cho đôi chân nghỉ ngơi, thư giãn. Không ngồi vắt chéo chân vì sẽ khiến máu lưu thông không tốt. Cần tránh hoặc mặc quần áo quá chật, mang giày cao gót hay đế quá phẳng..
Người mẹ mang thai nên hạn chế ở ngoài môi trường nắng nóng; tránh tăng cân quá mức; tránh ăn thức ăn quá mặn hoặc quá cay làm tăng thêm sự giãn nở của tĩnh mạch; uống nhiều nước, chọn loại nước có tác dụng lợi tiểu làm giảm phù nề ở đôi bàn chân. Khi ngủ gác chân lên gối để máu lưu thông tốt hơn. Nên tắm nước nóng, ngâm chân trong nước ấm, sạch khoảng 10-15 phút vào cuối mỗi ngày; có thể chườm lạnh vào chỗ sưng. Người mẹ mang thai cần ăn nhiều loại thực phẩm; ăn nhiều rau xanh; trái cây, táo, đu đủ, ổi. Ăn nhiều thực phẩm chứa nhiều vitamin, canxi, kẽm. Ăn rau bina, khoai lang, hạt hướng dương. Tập thể dục đều đặn, tập thở, đi bộ, bơi lội, mát xa cho đôi bàn chân./.
Quỳnh Anh