Để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thực hiện cam kết của Việt Nam khi tham gia Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá (Công ước Khung), Quốc hội đã ban hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTHTL), với mục tiêu giảm nhu cầu sử dụng, tiến tới giảm cung cấp các sản phẩm thuốc lá để làm giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do sử dụng thuốc lá gây ra, đồng thời Quốc hội cho phép thành lập Quỹ PCTHTL để đảm bảo nguồn lực bền vững cho việc thực thi hiệu quả Luật PCTHTL, góp phần nâng cao sức khỏe nhân dân và thực hiện mục tiêu thiên niên kỷ, mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.
Kết quả điều tra tình hình sử dụng thuốc lá trên toàn quốc năm 2020 cho thấy: Tỷ lệ người trưởng thành tin rằng hút thuốc lá sẽ gây ra các bệnh nguy hiểm cao, cụ thể: gây ra bệnh lý nghiêm trọng (95,5%), ung thư phổi (96,2%), gây đột quỵ (81,1%), gây đau tim (77,8%), gây ra cả 3 bệnh đột quỵ và đau tim, ung thư phổi (72,6%); Tỷ lệ người trưởng thành tin rằng hít phải khói thuốc lá gây ra các bệnh nguy hiểm cho người không hút thuốc lá 87,7%; Tỷ lệ người trưởng thành biết về Luật PCTHTL là 65,2%.
Về việc tiếp cận với các kênh truyền thông: Tỷ lệ người trưởng thành được tiếp cận thông tin về PCTHTL qua truyền hình là 73,8%, trên báo hoặc tạp chí là 42,4%, trên Internet là 40,5% và trên loa phát thanh địa phương là 38,5%.
Báo cáo đánh giá của Bộ Y tế cũng chỉ ra một số hạn chế của công tác truyền thông về thực hiện quy định địa điểm cấm hút thuốc; theo đó, hầu hết các địa điểm cấm hút thuốc lá đã có nội quy, treo biển cấm hút thuốc. Tuy nhiên, qua kiểm tra, giám sát, một số địa điểm có số lượng biển cấm, vị trí đặt biển, kích thước biển còn chưa phù hợp, dễ quan sát. Một số địa điểm tình trạng vi phạm còn phổ biến như: khách sạn, nhà hàng, quán ăn, cafe, quán bar, karaoke...Việc nhắc nhở người vi phạm còn chưa thường xuyên, việc xử lý người vi phạm còn ít.
Việc thực hiện môi trường không khói thuốc tại các cơ sở y tế (CSYT) mặc dù được tích cực triển khai, thực hiện do các CSYT là nơi cấm hút thuốc lá hoàn toàn nhưng việc tuân thủ nghiêm mới chủ yếu là cán bộ, viên chức, nhân viên y tế làm việc trong CSYT còn các đối tượng là người bệnh, người nhà người bệnh, người đến thăm, vẫn còn vi phạm.
CSYT thường không đủ lực lượng giám sát, nhắc nhở, CSYT cũng không có thẩm quyền xử phạt, việc từ chối cung cấp dịch vụ cũng không được thực hiện khả thi mà thường chỉ nhắc nhở nên ít có hiệu lực đối với đối tượng có ý thức tuân thủ chưa cao.
Việc cấm hút thuốc tại nơi làm việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị chủ yếu là thực hiện treo biển cấm hút thuốc tại phòng làm việc, phòng họp nhưng ít chú ý dán biển tại một số vị trí khác dễ vi phạm như hành lang, cầu thang, ban công.
Mặc dù đã được đưa vào quy chế thi đua, khen thưởng, kỷ thuật, tuy nhiên việc xử lý bằng hình thức nhắc nhở người vi phạm. Việc kiểm tra, giám sát tuân thủ cũng ít được thực hiện trên thực tế.
Việc thực hiện quy định cấm hút thuốc trên phương tiện công cộng được thực hiện tốt nhưng địa điểm công cộng như bến tàu, nhà ga vẫn còn tình trạng vi phạm do lực lượng giám sát không đủ, không thực hiện được giám sát 24/24h và cũng không có thẩm quyền xử phạt.
Đối với cơ sở giáo dục, cơ sở đào tạo: việc vi phạm đã giảm tuy nhiên vẫn còn một số cán bộ, giáo viên, học sinh, sinh viên sử dụng thuốc lá. Các trường cao đẳng, đại học chỉ cấm hút thuốc lá trong nhà, cho phép hút thuốc lá trong khuôn viên nên vẫn còn tình trạng sử dụng thuốc lá tại các khu vực ít người qua lại như ban công, hành lang, cầu thang, căng tin...
Việc thực hiện môi trường không khói thuốc ở địa điểm nhà hàng, quán ăn, cơ sở lưu trú du lịch còn nhiều hạn chế, tồn tại và đây là những địa điểm còn tình trạng vi phạm phổ biến nhất do những địa điểm này là nơi ăn uống, nghỉ ngơi do việc sử dụng thuốc lá vào thời điểm người dân ăn uống, vui chơi, giải trí là chủ yếu.
Thiết nghĩ, trong thời gian đến, các ngành, các cấp liên quan cần tăng cường hơn nữa chế tài xử phạt vi phạm hành chính đối với việc hút thuốc lá tại những địa điểm cấm hút thuốc lá theo Nghị định số 117/NĐ-CP do Chính phủ ban hành năm 2020.
Tường Huân